RDC Mu Ihurizo Rikomeye: Imyigaragambyo ya Kinshasa Yashyize Ubutegetsi bwa Tshisekedi Mu Kaga Mu Gihe Intambara yo mu Minembwe Ikomeje Gufata Indi Ntera
Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo iri mu bihe bikomeye bya politiki n’umutekano, nyuma y’imyigaragambyo ikomeye yabereye i Kinshasa ku munsi w’ejo, ikagaragaza ko ubushyamirane hagati y’ubutegetsi bwa Perezida Félix Tshisekedi n’abatavuga rumwe na bwo bukomeje gufata indi ntera. Mu gihe umwuka wa politiki ukomeje kuba mubi mu murwa mukuru, mu Burasirazuba bw’Igihugu na ho intambara ikomeje gukaza umurego, cyane cyane mu bice bya Minembwe no mu nkengero zabyo.
Ababikurikiranira hafi bavuga ko imyigaragambyo yabereye i Kinshasa yerekanye ko abatavuga rumwe n’ubutegetsi bagifite ubushobozi bwo gukangurira abaturage kujya mu mihanda, ndetse ko ikibazo cy’imiyoborere, umutekano n’imibereho y’abaturage gikomeje kuba ishingiro ry’ubushyamirane bwa politiki muri iki gihugu.
Imyigaragambyo yabereye i Kinshasa yatumijwe n’amashyaka atavuga rumwe n’ubutegetsi hamwe n’imitwe ya sosiyete sivile, yasize abantu benshi bakomerekeye mu bushyamirane bwabaye hagati y’abigaragambya n’inzego z’umutekano. Mu bakomeretse harimo n’abanyapolitiki bakomeye batavuga rumwe n’ubutegetsi, ibintu byatumye havuka impaka zikomeye ku mikorere ya polisi n’uburyo ubutegetsi bukomeje guhangana n’ababunenga.
Bamwe mu banyapolitiki bo mu ruhande rutavuga rumwe n’ubutegetsi bavuga ko batsinze urugamba rwa politiki kuko, nk’uko babivuga, ubutegetsi bwaguye mu mutego wo gukoresha imbaraga nyinshi mu guhangana n’abigaragambya. Ibi ngo bishobora gutuma amahanga ndetse n’abaturage benshi barushaho kwamagana uburyo ubutegetsi bukoresha mu gukemura ibibazo bya politiki.
Hari abasesenguzi bagereranya ibiri kuba muri iki gihe n’ibyabaye mu mwaka wa 2016, ubwo imyigaragambyo yamaganaga Perezida Joseph Kabila yari yarafashe intera ikomeye nyuma y’uko inzego z’umutekano zishinjwe gukoresha ingufu zidasanzwe ku baturage. Abo basesenguzi bavuga ko, niba ubutegetsi bwa Tshisekedi budahinduye uburyo bukemura amakimbirane ya politiki, igihugu gishobora kongera kwisanga mu bibazo nk’ibyo cyahuye na byo mu myaka yashize.
Ikigaragara kandi ni uko ishyaka UDPS riri ku butegetsi ryisanze mu birego bisa n’ibyo ryigeze gushinja ubutegetsi bwa Mobutu Sese Seko ndetse n’ubwa Joseph Kabila. Nyuma y’imyaka hafi 37 riri mu rwego rw’abatavuga rumwe n’ubutegetsi, bamwe bavuga ko UDPS isa n’iyibagiwe ibyo yaharaniraga, ikaba iri gukoresha uburyo yamaganaga mu bihe byashize.
Abakurikirana politiki ya RDC bagaragaza ko imyigaragambyo yabaye ejo ishobora kugira ingaruka zikomeye ku gihugu mu minsi iri imbere.
Muri izo ngaruka harimo:
Kwiyongera kw’imyigaragambyo mu yindi mijyi ikomeye ya RDC.
Gukomeza gucikamo ibice kwa politiki hagati y’ubutegetsi n’abatavuga rumwe na bwo.
Kwangirika kw’ishusho y’ubutegetsi imbere mu gihugu no ku rwego mpuzamahanga.
Kugaragara kw’igitutu cy’amahanga gisaba ibiganiro bya politiki hagati y’impande zihanganye.
Kwiyongera kw’umwuka mubi ushobora kugira ingaruka ku matora ateganyijwe mu gihe kiri imbere.
Ababikurikiranira hafi bemeza ko uko ubutegetsi bukomeza gukoresha inzego z’umutekano mu guhangana n’abatavuga rumwe na bwo, ari ko bukomeza gutakaza icyizere cy’igice cy’abaturage cyari kigishyigikiye.
Mu gihe i Kinshasa hibandwa ku bibazo bya politiki, mu Burasirazuba bwa RDC ho intambara ikomeje gukaza umurego. Mu duce twa Minembwe no mu mihana ihatuye, hakomeje kuvugwa ibitero by’ingabo za Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (FARDC), zifatanyije n’ingabo z’u Burundi, imitwe ya Wazalendo ndetse na FDLR.
Amakuru aturuka muri ako karere avuga ko imihana ituwemo n’Abanyamulenge ikomeje kugabwaho ibitero, ibintu bikomeje guteza impungenge abaturage bavuga ko ubuzima bwabo buri mu kaga. Hari amakuru y’abaturage bava mu byabo, abandi bagahunga berekeza mu bice bifatwa nk’ibifite umutekano muke cyangwa bakambuka bajya mu bindi bihugu.
Ku rundi ruhande, umutwe wa MRDP-Twirwaneho ukomeje guhangana n’ibi bitero no gusubiza inyuma ingabo ziwurwanya. Uyu mutwe uvuga ko ugamije kurinda abaturage b’Abanyamulenge no kubabuza kwicwa cyangwa kwimurwa ku gahato.
Nubwo impande zitandukanye zitanga amakuru atandukanye ku biri kubera ku rugamba, ikigaragara ni uko umutekano ukomeje kuzamba, kandi ko abaturage ari bo bakomeje kwibasirwa kurusha abandi.
Kuri ubu, Perezida Félix Tshisekedi ari mu mwanya utoroshye. Ku ruhande rumwe, ahanganye n’abatavuga rumwe na we bagenda barushaho gukaza ibikorwa byo kumunenga no kumushinja kunanirwa gukemura ibibazo by’igihugu. Ku rundi ruhande, intambara yo mu Burasirazuba ikomeje kumushyira ku gitutu, mu gihe abaturage benshi bibaza impamvu umutekano ukomeje kuzamba kandi ibikorwa bya gisirikare bikarushaho kwiyongera.
Ababikurikiranira hafi bemeza ko ejo hazaza h’ubutegetsi bwa Tshisekedi buzaterwa ahanini n’uburyo azashobora guhangana n’ibi bibazo bibiri bikomeye icyarimwe: guhosha umwuka mubi wa politiki i Kinshasa no gushaka igisubizo kirambye ku ntambara ikomeje kwibasira Uburasirazuba bwa RDC.
Mu gihe ibyo bibazo bitarakemuka, RDC ikomeje kwinjira mu bihe byuzuyemo urujijo n’impungenge, aho benshi batinya ko umwuka mubi wa politiki n’umutekano ushobora gukomeza gukurura umutekano muke n’ihungabana rikomeye mu gihugu cyose.
