RDC n’u Burundi mu Biganiro byo Gucyura Impunzi
Uyu munsi tariki ya 04/04/2026, ubutegetsi bwa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC) n’ubw’u Burundi bwatangiye ibiganiro byihariye bigamije gushaka uburyo burambye bwo gucyura Abanye-Congo bahunze imirwano yabereye muri teritwari ya Uvira, mu Ntara ya Kivu y’Amajyepfo, mu mpera z’umwaka wa 2025.
Ibi biganiro biri kubera mu mujyi wa Kalemie, mu Ntara ya Tanganyika, byitabiriwe n’inzego zitandukanye zirimo n’abahagarariye Ishami ry’Umuryango w’Abibumbye ryita ku Mpunzi (UNHCR), rifite uruhare mu gushaka ibisubizo by’ibibazo by’impunzi mu karere k’Ibiyaga Bigari.
Guverineri w’Intara ya Kivu y’Amajyepfo washyizweho na Leta ya RDC, Jean-Jacques Purusi, yatangaje ko iyi gahunda igamije gushyiraho uburyo bufatika n’ingengabihe yihariye yo gucyura impunzi z’Abanye-Congo ziri mu bihugu by’abaturanyi, cyane cyane mu Burundi no muri Tanzaniya. Yagaragaje ko abazacyurwa bazava ahantu hatandukanye harimo mu mijyi ya Bujumbura, Gitega na Cibitoke mu Burundi, ndetse no mu nkambi z’impunzi zo muri Tanzaniya.
Imirwano yabaye mu kwezi kwa cumi na kabiri 2025 mu bice bya Sange n’umujyi wa Uvira yateje ibibazo bikomeye by’ubuhunzi. Iyo mirwano yahanganishije ihuriro Alliance Fleuve Congo (AFC/M23) n’ingabo za Leta ya RDC zifatanyije n’imitwe yitwaje intwaro iyishyigikiye. Mu gihe kitarenze icyumweru kimwe, AFC/M23 yari yamaze kwigarurira ibice byinshi by’ingenzi, harimo n’umujyi wa Uvira ndetse n’ikibaya cya Rusizi, gifite akamaro kanini mu bukungu n’umutekano w’akarere.
Iyi ntambara yatumye abaturage barenga miliyoni 1.2 bahungira imbere mu gihugu, mu gihe abandi bagera ku bihumbi 800 bahungiye mu bihugu by’abaturanyi, cyane cyane mu Burundi no muri Tanzaniya. Ibi byatumye ikibazo cy’impunzi kirushaho gukomera, cyane ko benshi muri bo batabashije kubona ubufasha buhagije cyangwa uburyo bwo gusubira iwabo.
Ubwo AFC/M23 yagenzuraga Uvira n’ibice biyikikije, Leta y’u Burundi yahise ifunga umupaka wa Gatumba–Vugizo, mu rwego rwo kwirinda ko umutekano wayo wahungabana. Icyo cyemezo cyatumye Abanye-Congo benshi bari barahungiye i Bujumbura n’ahandi mu Burundi babura uko basubira iwabo, nubwo imirwano yari imaze kugabanuka.
Mu kwezi kwa mbere 2026, AFC/M23 yavuye mu mujyi wa Uvira nyuma y’igitutu cy’amahanga, cyane cyane Leta Zunze Ubumwe za Amerika, zari zijeje ko ibiganiro by’amahoro biyoborwa na Qatar bizasubukurwa mu buryo bwihuse. Ibi byatanze icyizere ko amahoro ashobora kugaruka, nubwo bitahise bikemura ikibazo cy’impunzi.
Nyuma yaho, mu kwezi kwa kabiri 2026, u Burundi bwafunguye umupaka wa Gatumba, bukurikije uko bwabonaga umutekano wongeye kugaruka muri Uvira aho ingabo za Leta ya RDC zari zongeye kuhagarara. Nubwo bimeze bityo, umubare w’impunzi zashoboye gutaha wagumye ari muto cyane ugereranyije n’abari barahunze.
Kugeza ubu, ibiganiro biri kubera i Kalemie bigamije gushyiraho umurongo uhamye wo gucyura impunzi ku bushake, mu mutekano usesuye kandi mu cyubahiro cy’uburenganzira bwa muntu. Ariko hari imbogamizi zikomeye zikigaragara, zirimo:
- Impungenge z’umutekano muke ukigaragara mu bice bya Uvira na Sange
- Ibikorwaremezo byangiritse bituma gusubira mu buzima busanzwe bigorana
- Kutizerana hagati y’impande ziri mu makimbirane
- Ubuke bw’ubushobozi bwo kwakira no gusubiza mu buzima busanzwe abatahutse
Abasesenguzi bagaragaza ko nubwo ibiganiro byatangiye ari intambwe ikomeye, bizasaba ubufatanye bukomeye bw’ibihugu byombi, imiryango mpuzamahanga n’impande zose zifitanye isano n’iki kibazo kugira ngo haboneke igisubizo kirambye.
Ikibazo cy’impunzi z’Abanye-Congo zahunze imirwano yo muri Uvira gikomeje kuba kimwe mu bibazo bikomeye byugarije akarere k’Ibiyaga Bigari. Ibiganiro byatangiye hagati ya RDC n’u Burundi, bifatanyije na UNHCR, bitanga icyizere cy’intangiriro nshya, ariko inzira igana ku mahoro arambye no gucyura impunzi mu buryo bwizewe iracyari ndende kandi isaba ubushake bwa politiki n’ubufatanye bwimbitse bw’impande zose bireba.






