Rubaya mu Ihurizo Rikomeye: Ibirombe Bikomeje Gukurura Sosiyete z’Abanyamerika Mu Ntambara ya Politiki n’Umutekano muri RDC
Mu burasirazuba bwa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC), ikibazo cy’umutekano muke gikomeje gufata indi ntera, kigahuzwa n’inyungu zikomeye z’ubukungu zishingiye ku mabuye y’agaciro. Ibi bigaragarira cyane ku birombe bya Rubaya, biherereye muri teritwari ya Masisi, bikomeje kwifuzwa n’amasosiyete menshi yo muri Leta Zunze Ubumwe za Amerika, bitewe n’ubwinshi bwa coltan iboneka—igereranywa hafi 15% by’umusaruro wayo ku isi.
Ibirombe bya Rubaya bifatwa nk’umutima w’ubucukuzi bwa coltan mu karere k’Ibiyaga Bigari. Coltan ni ingenzi cyane mu nganda zikora ibikoresho by’ikoranabuhanga, birimo telefoni zigendanwa, mudasobwa n’ibindi bikoresho byifashishwa ku rwego mpuzamahanga. Ibi bituma Rubaya iba ihuriro ry’inyungu z’ibihugu bikomeye n’amasosiyete akomeye ashaka kugera kuri uwo mutungo.
Mu rwego rwo gukomeza ubufatanye mu bukungu, Leta ya RDC yashyikirije Leta Zunze Ubumwe za Amerika urutonde rw’ibirombe by’amabuye y’agaciro bishobora gushorwamo imari n’amasosiyete y’Abanyamerika. Ibi byaturutse ku masezerano ibihugu byombi byagiranye mu mpera za 2025, agamije guteza imbere ishoramari n’ubufatanye mu bijyanye n’ubukungu n’inganda.
Gusa ariko, ikibazo gikomeye kiri ku micungire y’ibi birombe. Kugeza ubu, Rubaya igenzurwa n’ihuriro AFC/M23 kuva mu kwezi kwa gatanu 2024. Ibi byatumye havuka impaka zikomeye ku bijyanye n’uburenganzira bwo gutanga ibirombe Leta ya RDC idafite mu maboko yayo.
AFC/M23 yanenze bikomeye icyemezo cya Leta ya RDC cyo gushyira Rubaya ku rutonde rw’ibirombe bishobora gushorwamo imari, ivuga ko ari ikimenyetso cy’uko Leta ikomeje gutsindwa urugamba rwayo rwo kugarura ubusugire ku butaka bwayo. Iri huriro rishimangira ko nta masezerano afatika ashobora gukorwa ku mutungo idafite mu maboko.
Ku ruhande rwa Leta Zunze Ubumwe za Amerika, inyungu kuri Rubaya ziragaragara. Nk’uko byatangajwe n’ibiro ntaramakuru Reuters tariki ya 20/04/2026, umwe mu bayobozi bo muri Minisiteri y’Ububanyi n’Amahanga ya Amerika yemeje ko igihugu cyabo gifite inyota yo kubona ibi birombe. Yagize ati: “Rubaya ni ingenzi kuri twe. Hari amasosiyete menshi ayishaka, kandi ibiganiro birarimbanyije.”
Uyu muyobozi yanagaragaje ko Amerika ibona Rubaya nk’isoko y’ibibazo by’umutekano muke mu burasirazuba bwa RDC, aho buri wese aharanira kuyigenzura kubera agaciro kayo. Bityo, Amerika ikaba yizera ko kuyibyaza umusaruro mu buryo bwemewe n’amategeko, binyuze mu masezerano mpuzamahanga, bishobora kugira uruhare mu kugabanya amakimbirane no kuzamura ubukungu bw’akarere.
Amateka y’akarere ka Rubaya agaragaza ko kamaze imyaka myinshi ari isoko y’amakimbirane, aho ingabo za Leta ya RDC, iz’u Burundi, ndetse n’imitwe yitwaje intwaro irimo Wazalendo na FDLR bagiye bahurira na AFC/M23 mu mirwano ihoraho. Ibi byatumye ubucukuzi bw’amabuye y’agaciro bukorwa mu kajagari, rimwe na rimwe bukagira uruhare mu gutera inkunga imitwe yitwaje intwaro.
Abasesenguzi bagaragaza ko, niba hatabayeho igenzura rihamye n’imiyoborere myiza y’umutungo kamere, ubucukuzi bwa coltan muri Rubaya bushobora gukomeza kuba imbarutso y’intambara aho kuba ishingiro ry’amajyambere. Gusa kandi, hari icyizere ko ubufatanye mpuzamahanga bushobora kuzana uburyo bushya bwo kuwubyaza umusaruro mu mucyo no mu nyungu rusange.
Mu gihe ibiganiro bikomeje hagati ya Leta ya RDC, Amerika n’amasosiyete yigenga, haribazwa ibizakurikiraho kuri Rubaya.
