Ubutumwa bukomeye bwa Admiral Willy Herteleer ku mutekano w’akarere k’Ibiyaga Bigari
Inkuru y’amagambo yigeze kuvugwa na Admiral Willy Herteleer, wahoze ari Umugaba Mukuru w’Ingabo z’u Bubiligi, ikomeje kugarukwaho mu biganiro by’abasesenguzi n’abanyapolitiki, cyane cyane ku bijyanye n’umutekano w’akarere k’Ibiyaga Bigari n’uruhare rw’amahanga mu kuwugiramo.
Uyu musirikare mukuru wayoboye ingabo z’u Bubiligi hagati ya 1995 na 2002, yagiranye ibiganiro by’ingenzi na Gen (Rtd) James Kabarebe, umwe mu basirikare bagize uruhare rukomeye mu mateka ya vuba y’u Rwanda no mu ntambara zo muri Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC). Ibi biganiro byabaye mu gihe Kabarebe yari akiri Umugaba Mukuru w’ingabo za Congo (1997–1998), mu gihe cy’inzibacyuho yatewe n’intambara yahinduye ubutegetsi muri icyo gihugu.
Kugira ngo wumve neza uburemere bw’aya magambo, ni ingenzi gusubiza amaso inyuma ku mateka y’akarere. Mu 1994, nyuma ya Jenoside yakorewe Abatutsi, imitwe y’abasirikare bahoze ari abaLeta y’u Rwanda (Ex-FAR) n’Interahamwe bahungiye muri Zaïre, ari na yo yaje guhinduka RDC, bashinga ibirindiro mu nkambi z’impunzi hafi y’umupaka w’u Rwanda.
Izi nkambi zaje guhinduka indiri y’ibitero byahungabanyaga umutekano w’u Rwanda, bituma mu 1996 hatangira intambara iyobowe n’umutwe wa AFDL (Alliance des Forces Démocratiques pour la Libération du Congo) wa Laurent-Désiré Kabila, wafashwaga n’ingabo z’u Rwanda n’iz’ibindi bihugu byo mu karere.
Iyi ntambara yarangiye mu 1997 ihiritse ubutegetsi bwa Mobutu Sese Seko, u Rwanda rukagira uruhare rukomeye mu gusenya inkambi z’impunzi zari zarahindutse ibirindiro by’imitwe yitwaje intwaro no mu gucyura impunzi nyinshi zari zarafashwe bugwate n’iyo mitwe.
Mu bisobanuro Gen Kabarebe yagiye atanga mu bihe bitandukanye, yagarutse ku nama yagiriwe na Admiral Herteleer, yamubwiye amagambo agaragaza uko isi ikora mu by’inyungu:
“Nta muryango mpuzamahanga uzigera ushimira u Rwanda ku byo rwakoze byo gucyura impunzi no gusenya inkambi z’abari mu burasirazuba bwa Congo, kuko ibyo byabangamiye inyungu zikomeye z’ibihugu n’imiryango mpuzamahanga.”
Herteleer yakomeje agaragaza ko ibihugu bito bidakwiye kwiringira amahanga mu bibazo by’ingenzi by’umutekano wabyo, ati:
“Nimutirwanaho ngo mukemure ibibazo byanyu, ntimukibwire ko amahanga azabikora mu nyungu zanyu. Ibyo mukora bishobora kubangamira inyungu zikomeye ziri inyuma y’ibi bibazo.”
Aya magambo agaragaza neza ihame rikoreshwa mu mubano mpuzamahanga: ko inyungu z’ibihugu zikunze kuza imbere y’ubutabazi cyangwa ubutabera.
Abasesenguzi bagaragaza ko aya magambo akomeje kugira agaciro kugeza n’ubu, bitewe n’uko ibibazo byo mu burasirazuba bwa RDC bikomeje kuba ingorabahizi. Aka karere karacyugarijwe n’imitwe myinshi yitwaje intwaro, imwe ifite inkomoko mu Rwanda, bigakomeza guteza impungenge ku mutekano w’u Rwanda n’akarere muri rusange.
Byongeye kandi, hari abavuga ko ibikorwa by’amahanga—nubwo bigaragara nk’ibigamije amahoro—akenshi bifitanye isano n’inyungu za politiki n’ubukungu, zirimo imfashanyo mpuzamahanga, umutungo kamere n’imishinga y’ubutabazi.
Inama ya Herteleer ikomeje gufatwa nk’isomo rikomeye ku bihugu bito n’ibiri mu nzira y’amajyambere: ko kubaka ubushobozi bwabyo mu by’umutekano, kwigira no gufata ibyemezo bishingiye ku nyungu zabyo ari byo shingiro ry’umutekano urambye.
Ku Rwanda by’umwihariko, iri somo rikomeje kugaragara mu ngamba zarwo z’umutekano, zishingiye ku gukumira ibibazo biturutse hanze mbere y’uko bigera imbere mu gihugu, no gushaka ubufatanye bufite icyizere aho kwiringira ubufasha budafite icyerekezo gihamye.
Isi igenda irushaho guhinduka no guhatanira inyungu, amagambo ya Admiral Herteleer akomeje kuba nk’impuruza ku bihugu byo mu karere k’Ibiyaga Bigari: ko umutekano n’iterambere bidashobora kubakwa n’abandi, ahubwo bisaba ubushishozi, kwigira no kumenya neza uko inyungu mpuzamahanga zikora.
Ni ubutumwa bukomeye bukomeza kwibutsa ko amateka atigisha gusa ibyabaye, ahubwo anatanga umurongo w’ibigomba gukorwa mu kubaka ejo hazaza harambye.






