“UVIRA YARI UMUTEGO? Minisitiri Bizimana Ahishuye Ibyo U Burundi Buvuga ku Rwanda, AFC/M23 n’Imirwano yo muri Kivu y’Amajyepfo”
Minembwe Capital News (MCN)
Minisitiri w’Ububanyi n’Amahanga w’u Burundi, Dr Edouard Bizimana, yavuze ko ifatwa ry’Umujyi wa Uvira n’ingabo za AFC/M23 mu mpera za 2025 ryari igikorwa kigamije gutega umutego Ingabo z’u Rwanda (RDF), avuga ko ingabo z’u Burundi zitigeze zirwanira muri uwo mujyi.
Icyakora, ibyo Minisitiri Bizimana yatangaje bikwiye gufatwa nk’umwanya wa dipolomasi wa Leta y’u Burundi, kuko kuba ifatwa rya Uvira ryari “umutego” wari wateguwe ku ngabo z’u Rwanda bitagaragazwa nk’ikintu cyamaze kwemezwa n’inyandiko cyangwa iperereza ryigenga.
Hari amakuru atandukanye agaragaza uruhare rw’ingabo z’u Burundi mu bikorwa bya gisirikare mu burasirazuba bwa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC), ndetse n’uko Uvira yari ahantu hafite akamaro gakomeye mu mirwano yo muri ako karere.
Bizimana avuga ko Uvira yari umutego
Dr Edouard Bizimana yabigarutseho ku rubuga rwa X, asubiza Minisitiri w’Ububanyi n’Amahanga w’u Rwanda, Amb. Olivier Nduhungirehe, mu mpaka zari zikomeje ku bihano Leta Zunze Ubumwe za Amerika yafatiye u Rwanda n’abasirikare barwo.
Bizimana yavuze ko ingabo z’u Burundi zitigeze zirwanira muri Uvira, ahubwo ko uwo mujyi wari umutego wari utegereje u Rwanda, AFC/M23, Twirwaneho ndetse n’uwo yise umurezi wabo, RDF.
Yagize ati: “Ingabo z’u Burundi ntizigeze zirwanira muri Uvira. Uwo mujyi wari umutego ku Rwanda, AFC/M23 na Twirwaneho ndetse n’umurezi wabo, RDF, baguyemo buhumyi. Ingamba ni zo zitanga itandukaniro, si ibinyoma.”
Aya magambo ni ibisobanuro bya Minisitiri w’Ububanyi n’Amahanga w’u Burundi, ntabwo ari ikimenyetso cyigenga cyemeza ko koko ifatwa rya Uvira ryari igikorwa cyateguwe nk’umutego ku ngabo z’u Rwanda.
Impaka zatangiriye ku bihano Amerika yafatiye u Rwanda
Ibyo Bizimana yatangaje byaje mu gihe hari impaka hagati y’u Burundi n’u Rwanda ku mpamvu nyazo zatumye Leta Zunze Ubumwe za Amerika zifatira ibihano Ingabo z’u Rwanda n’abayobozi bane bakuru bazo.
Ku itariki ya 02/03/2026, Minisiteri y’Imari ya Leta Zunze Ubumwe za Amerika yatangaje ko yafatiye ibihano Rwanda Defence Force (RDF) n’abayobozi bane bakuru bayo, ishinja RDF gushyigikira, gutoza no gufatanya imirwano na M23 mu burasirazuba bwa RDC.
Amerika yavuze kandi ko uruhare rwa RDF rwagize uruhare mu kwaguka kwa M23, harimo gufata Goma na Bukavu.
Ku ruhande rw’u Rwanda, Minisitiri Olivier Nduhungirehe yavuze ko igihe ibyo bihano byafatiwe kidahuye n’ibivugwa ko byatewe no kwanga kuva kwa AFC/M23 muri Uvira.
Nduhungirehe yavuze ko AFC/M23 yatangiye kuva muri Uvira ku itariki ya 16/12/2025, ikarangiza kuva muri uwo mujyi ku itariki ya 17/01/2026. Yabajije impamvu ibihano byafashwe ku itariki ya 02/03/2026, nyuma y’igihe uwo mutwe wari umaze kuva muri Uvira.
Massad Boulos we yagaragaje indi mpamvu
Izi mpaka zatangijwe cyane n’amagambo ya Massad Boulos, Umujyanama wa Perezida wa Leta Zunze Ubumwe za Amerika, Donald Trump, ushinzwe ibibazo bya Afurika.
Mu kiganiro yagiranye na France 24, Boulos yavuze ko ibihano byafatiwe u Rwanda byari bifitanye isano n’ibikorwa byabereye muri Uvira nyuma y’amasezerano ya Washington.
Yavuze ko u Rwanda rwahawe umwanya wo kuva muri RDC, ariko ko nyuma yo gutegereza no kubona ko ibyo Washington yasabaga bitubahirijwe, hafashwe icyemezo cy’ibihano.
Boulos kandi yavuze ko ibihano bishobora kuvanwaho, ashingiye ku bimenyetso byiza yavuze ko byari bitangiye kugaragara ku bijyanye no kuva kw’ingabo z’u Rwanda muri RDC.
Ese koko Uvira yari “umutego”?
Aha ni ho hakwiye gukorwa itandukaniro hagati y’icyo u Burundi buvuga n’ibimenyetso byigenga bihari.
Kugeza ubu, nta kimenyetso cyigenga cyagaragajwe muri aya makuru cyemeza ko ifatwa rya Uvira ryateguwe mbere na Leta y’u Burundi cyangwa izindi ngabo kugira ngo ribe umutego wihariye ku ngabo z’u Rwanda.
Ahubwo, raporo zitandukanye zigaragaza ko Uvira yari ikibuga cy’ingenzi cy’imirwano hagati y’impande zitandukanye.
Urugero, raporo y’ikigo Critical Threats Project yo mu kwezi kwa Cyenda 2026 ivuga ko u Burundi bwagize uruhare rukomeye mu bikorwa bya gisirikare mu burasirazuba bwa RDC, bushyigikira Leta ya Kinshasa mu guhangana na M23 n’abafatanyabikorwa bayo.
Iyo raporo kandi ivuga ko M23 yafashe Uvira mu ntangiriro z’ukwezi kwa cumi na kabiri 2025, bikaba byaratumye ingabo nyinshi z’u Burundi zisubira inyuma, mbere y’uko u Burundi bwongera kohereza ingabo muri Kivu y’Amajyepfo nyuma.
Hari n’amakuru yo mu kwezi kwa Munani 2026 avuga imirwano yabereye mu bice bya Fizi, Uvira na Mwenga hagati y’ingabo za FARDC zari zishyigikiwe n’ingabo z’u Burundi ndetse n’imitwe ya Wazalendo, ku ruhande rumwe, n’ihuriro Alliance Fleuve Congo (AFC)/M23 na Twirwaneho ku rundi.
Ibi ntibihita byemeza ko u Burundi bwateguye “umutego” ku Rwanda, ariko bigaragaza ko ingabo z’u Burundi zari zifite uruhare mu bibera mu karere ka Uvira no muri Kivu y’Amajyepfo. Bityo, imvugo ivuga ko Uvira yari umutego ikwiye gutandukanywa n’amakuru yemejwe ku ruhare rwa gisirikare rw’impande zitandukanye.
U Burundi bwigeze kuvuga ko ingabo zabwo zitari muri Uvira
Nubwo Bizimana ubu ashimangira ko ingabo z’u Burundi zitigeze zirwanira muri Uvira, hari inyandiko z’u Burundi ubwabwo zigaragaza ko icyo gihugu cyari gifite ingabo muri RDC mu gihe cy’imirwano.
Mu kiganiro cyasohotse ku rubuga rwa Ambasade y’u Burundi muri Abuja, Bizimana yavuze ko ingabo z’u Burundi zitigeze zigarurira Uvira, ariko asobanura ko zari zigikomeje kuba muri RDC hashingiwe ku masezerano y’ubufatanye hagati y’u Burundi na RDC, aho Leta ya Congo ari yo yashoboraga kuzohereza ahandi.
Bityo, kuvuga ko ingabo z’u Burundi zitigeze zigarurira Uvira cyangwa ngo zibe zarayoboye uwo mujyi ntibisobanura ko nta ngabo z’u Burundi zari mu bice bya Kivu y’Amajyepfo cyangwa hafi ya Uvira.
Uvira yagiye iba ihuriro ry’ingenzi ry’imirwano
Uvira ifite umwanya wihariye kubera aho iherereye hafi y’umupaka w’u Burundi. Mu kwezi kwa cumi na kabiri 2025, ubwo AFC/M23 yatangazaga ko yafashe uwo mujyi, amakuru y’icyo gihe yagaragazaga ko Uvira yari imwe mu ngingo z’ingenzi mu rugamba rwo mu burasirazuba bwa RDC.
Human Rights Watch ivuga ko M23 yinjiye muri Uvira ku itariki ya 10/12/2025, nyuma y’imirwano yabereye muri Kivu y’Amajyepfo, kandi ko izo ngabo zaje kuva muri uwo mujyi ku itariki ya 17/01/2026.
Iri shyirahamwe kandi ryakoze iperereza ku byaha bikomeye by’uburenganzira bwa muntu ryavuze ko byabaye mbere y’uko M23 yigarurira uwo mujyi.
Ibi bigaragaza ko ifatwa n’iyongera ry’imirwano muri Uvira bitari ikibazo cy’igihugu kimwe gusa, ahubwo byari bifitanye isano n’imirwano yagutse irimo FARDC, M23, Wazalendo ndetse n’ingabo z’u Burundi.
Imvugo ya Dr Edouard Bizimana ivuga ko Uvira yari “umutego” ku Rwanda ni igitekerezo n’umwanya bya Leta y’u Burundi muri izi mpaka za dipolomasi. Nta kimenyetso cyigenga cyagaragajwe muri aya makuru gihagije kugira ngo hemezwe ko ifatwa rya Uvira ryateguwe mbere nk’umugambi wo kugusha RDF mu mutego.
Ku rundi ruhande, hari ibimenyetso byinshi byerekana ko u Burundi bwagize uruhare rwa gisirikare mu ntambara yo mu burasirazuba bwa RDC, nubwo ibyo bidahita bihamya ko ingabo zabwo ari zo zari zateze RDF uwo mutego uvugwa na Bizimana.
Ni yo mpamvu imvugo ivuga ngo “Uvira yari umutego ku Rwanda” ikwiye gutangazwa nk’ibyo u Burundi bwatangaje, aho gufatwa nk’ikintu cyamaze kwemezwa n’iperereza ryigenga.
Ku byerekeye ibihano Amerika yafatiye u Rwanda, na ho impaka ziracyashingira ku bisobanuro bitandukanye: Washington yashyize imbere uruhare RDF ivuga ko yagize mu gushyigikira M23 no gufata ibice bya RDC, mu gihe Kigali yibanze ku gihe AFC/M23 yaviriye muri Uvira no ku ishyirwa mu bikorwa ry’amasezerano ya Washington.
Minembwe Capital News (MCN)
