Doha ku Isonga: RDC Yiteguye Gushyira mu Bikorwa Ibyo Yiyemeje, Ariko Ikibazo Gikomeye Kiri He? Dore Ibikubiye muri iyi Nkuru
MINEMBWE CAPITAL NEWS (MCN)
Guverinoma ya Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC) yatangaje ko ishaka gushyira mu bikorwa ibyo yiyemeje mu rwego rw’imishyikirano igamije kugarura amahoro arambye mu Burasirazuba bw’igihugu, cyane cyane binyuze mu biganiro bikomeje kubera i Doha.
Mu itangazo ryasohowe ku wa Gatanu, tariki ya 07/08/2026, Kinshasa yavuze ko gushyira mu bikorwa ibyo yiyemeje ari uburyo bwo kugaragaza ubushake bwa politiki no kubahiriza ibyo impande zaganiriyeho mu buryo bwemewe.
Guverinoma ya RDC kandi yongeye gushimangira ko intambwe iyo ari yo yose iganisha ku mahoro igomba gushingira ku ihame ry’ubwuzuzanye n’ubwizerane, aho buri ruhande rusabwa kubahiriza ibyo rwiyemeje.
Kimwe mu by’ingenzi Kinshasa yashimangiye ni ugukomeza gushyira mu bikorwa Mécanisme conjoint de vérification et de supervision du cessez-le-feu (MCVE+), uburyo bwashyizweho kugira ngo bufashe gukurikirana no kugenzura ibivugwa ku ihohoterwa cyangwa ku kutubahiriza agahenge.
Ku ruhande rwa Guverinoma ya RDC, ubu buryo bushobora gufasha kugera ku kuri ku byabaye ku rugamba, kuko amakuru aturuka ku mpande zitandukanye ashobora kugenzurwa ku butaka, aho kwishingikiriza gusa ku byatangajwe n’umwe mu bashyamiranye.
Intego ni ukumenya neza ibyabaye, kumenya ababigizemo uruhare no gushyiraho uburyo bwo gukumira ko amakimbirane yongera kubura.
Nubwo Kinshasa ivuga ko igishaka gukomeza inzira y’ibiganiro, ikomeje kunenga u Rwanda n’umutwe wa AFC/M23, ibashinja kutubahiriza agahenge no gukora ibikorwa bishobora kubangamira inzira y’amahoro.
Ibi birego, ariko, ni ibirego bya Guverinoma ya RDC, kandi impande birebwa n’ibi birego zakomeje kugira uko zibisobanura no kubihakana mu bihe bitandukanye.
Kuba u Rwanda rukomeje kugarukwaho cyane mu biganiro bya politiki bya Kinshasa ni kimwe mu bintu byaranze ikibazo cy’umutekano wo mu Burasirazuba bwa RDC mu myaka ishize.
Ariko kandi, ikibazo gikwiye kurebwa mu buryo bwagutse kurushaho. Kunenga u Rwanda muri buri kibazo cy’umutekano cyo mu Burasirazuba bwa RDC bishobora gutuma ibibazo by’imbere mu gihugu bidahabwa uburemere bukwiye.
Mu gihe Kinshasa ikunze kwerekeza intoki ku Rwanda, hari abasesenguzi bavuga ko hakenewe no kwibaza ku ruhare rw’ibibazo bya politiki n’imiyoborere y’imbere muri RDC mu gutuma amakimbirane yo mu Burasirazuba bw’igihugu akomeza.
RDC imaze imyaka myinshi ihanganye n’ibibazo by’umutekano mu Ntara za Kivu y’Amajyaruguru na Kivu y’Amajyepfo, kandi ibyo bibazo bifitanye isano n’impamvu nyinshi, zirimo intege nke z’inzego z’umutekano, amakimbirane ashingiye ku butaka n’ubwenegihugu, imitwe yitwaje intwaro, guhangana kwa politiki, inyungu ku mutungo kamere ndetse n’amakimbirane hagati y’amatsinda atandukanye.
Bityo, gushaka igisubizo kirambye ntibishobora kugarukira ku gushinja igihugu cy’abaturanyi gusa. Bisaba kandi ko Kinshasa isuzuma byimbitse ibibazo by’imiyoborere, imikorere y’inzego za Leta, imikorere y’ingabo, ubutegetsi bw’ibanze ndetse n’uburyo abaturage bo mu Burasirazuba bwa RDC bafatwa n’uburyo barengerwa.
Ku rundi ruhande, u Rwanda rukomeje kuvuga ko ikibazo cy’umutekano wo mu Burasirazuba bwa RDC kidakwiye gukoreshwa nk’impamvu yo kurushora mu makimbirane atagira iherezo.
Kigali yakunze gushimangira ko umutekano w’u Rwanda n’inyungu z’abaturage b’u Rwanda ari byo bigomba kubahirizwa, mu gihe kandi ishyigikira igisubizo cya politiki cy’ikibazo cyo mu Burasirazuba bwa RDC.
Mu gihugu imbere, u Rwanda rukomeje gushyira imbaraga mu bikorwa by’iterambere, guteza imbere ibikorwa remezo, ubukungu, ikoranabuhanga n’izindi gahunda zigamije kuzamura imibereho y’abaturage.
Ibi bituma ikibazo cy’u Rwanda na RDC kidakwiye kurebwa gusa binyuze mu ntambara n’amagambo akomeye ya politiki, ahubwo hakwiye no kurebwa uburyo buri gihugu gishaka kubaka umutekano n’iterambere ryacyo.
Nubwo amakimbirane ya politiki n’umutekano akomeje kugaragara, inzira y’imishyikirano ya Doha iracyari imwe mu nzira z’ingenzi zishobora gutanga amahirwe yo kugera ku gisubizo cya politiki.
Kinshasa yatangaje ko ikomeje kwitegura gushyira mu bikorwa ibyo yiyemeje, ariko ikavuga ko na yo itegereje ko izindi mpande zubahiriza ibyo ziyemeje.
Hagati aho, ibiganiro biracyakomeza ku masezerano atandatu (6) asigaye gutunganywa, afatwa nk’intambwe ikomeye igana ku masezerano yuzuye y’amahoro.
Icyakora, ikibazo gikomeye kizaba ukumenya niba ibyo impande zemeranya ku mpapuro bizashobora gushyirwa mu bikorwa ku butaka, aho abaturage bamaze igihe kinini bahura n’ingaruka z’intambara.
Amateka y’amakimbirane yo mu Burasirazuba bwa RDC agaragaza ko gusinya amasezerano y’amahoro ubwabyo bidahagije. Icy’ingenzi ni uko ibyo impande ziyemeje bishyirwa mu bikorwa kandi abaturage bakabona umutekano nyawo.
Kugira ngo amahoro arambye aboneke, hakenewe ubuyobozi bukora neza, inzego z’umutekano zizewe, ubutabera bukora neza, kurengera abaturage bose nta vangura, gukemura amakimbirane y’ubutaka n’ubwenegihugu, ndetse no guca intege imitwe yitwaje intwaro ikorera mu bice bitandukanye bya RDC ikorana bya hafi na Leta.
Ni muri urwo rwego, kwibanda ku Rwanda gusa nk’igisubizo cy’ibibazo byose bya RDC bishobora kudatanga umuti urambye, kuko ibibazo byinshi by’umutekano bifite n’imizi imbere mu gihugu.
Icyiciro gikurikira cy’imishyikirano ya Doha kizaba ikizamini gikomeye ku mpande zose.
Ku ruhande rwa Kinshasa, bizasaba kugaragaza ko ubushake bwo gushaka amahoro bujyana n’ibikorwa bifatika. Ku rundi ruhande, AFC/M23 n’izindi mpande zirebwa n’amasezerano na zo zizaba zisabwa kubahiriza ibyo ziyemeje.
U Rwanda na rwo, nk’igihugu gituranye na RDC kandi gifite uruhare rukomeye mu biganiro by’umutekano w’akarere, ruzakomeza gukurikiranwa ku bijyanye n’imyitwarire yarwo n’uruhare rwarwo mu gushaka igisubizo cya politiki.
Ariko igisubizo kirambye ntikizava mu gukomeza gusimbuza ibiganiro bya politiki n’ibirego hagati y’ibihugu.
Kizava mu bushake nyabwo bwo gukemura imizi y’ikibazo.
Mu gihe Kinshasa ivuga ko yiteguye gushyira mu bikorwa ibyo yiyemeje mu nzira y’amahoro ya Doha, ikibazo gikomeye gikomeje kuba ukumenya niba impande zose zizashobora kuva ku magambo zikagera ku bikorwa.
RDC ifite inshingano zo gukemura ibibazo by’imiyoborere n’umutekano biri imbere mu gihugu, mu gihe ibihugu by’abaturanyi na byo bifite inshingano zo kwirinda ibikorwa byongera umutekano muke mu karere.
Ku Rwanda, ibikorwa by’iterambere n’umutekano w’igihugu bikomeje kuba bimwe mu byibandwaho na Kigali, mu gihe ikibazo cya RDC gikomeje gushakirwa igisubizo binyuze mu biganiro bya politiki.
Ikibazo cy’ingenzi rero si ukumenya gusa uwo Kinshasa ishobora gushinja, ahubwo ni ukumenya niba abayobozi bayo bafite ubushake n’ubushobozi bwo gukemura ibibazo by’imbere mu gihugu byagiye bituma intambara n’umutekano muke bikomeza gusubira mu Burasirazuba bwa RDC.
Kugeza ubu, Doha ikomeje gutanga amahirwe yo kugera ku mahoro; ariko amahirwe ashobora kubyara umusaruro gusa iyo impande zose zishyize imbere ibikorwa bifatika kuruta amagambo ya politiki.
MINEMBWE CAPITAL NEWS (MCN)
