Ivumburwa ry’Amabuye y’Agaciro Ryateje Intambara Yahitanye Abaturage muri RDC
Mu Ntara ya Lomami muri Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC), havutse amakimbirane akomeye hagati y’abaturage bo mu bice bya Bena Mukendi na Bena Mutaamba nyuma y’ivumburwa ry’ikirombe gishya cy’amabuye y’agaciro bikekwa ko gifite agaciro gakomeye ku rwego mpuzamahanga. Iyo mirwano yabaye ku wa Gatanu tariki ya 15 Gicurasi 2026, muri Teritwari ya Ngandajika, yasize abantu benshi bahasize ubuzima ndetse abandi benshi barakomereka.
Amakuru Minembwe Capital News yabonye agaragaza ko nibura abantu batanu bishwe muri ayo makimbirane, mu gihe abandi babarirwa muri mirongo bakomerekejwe bikomeye. Hari kandi inzu nyinshi zatwitswe, ibintu byatumye abaturage benshi bahunga ingo zabo kubera ubwoba bw’umutekano muke.
Aya makimbirane yatangiye nyuma y’uko umuntu umwe ageze muri ako gace ashakisha amabuye y’agaciro, aza kuvumbura ikirombe gishya cy’amabuye ataramenyekana neza ubwoko bwayo. Ako kanya, abaturage bo muri ibyo bice byombi batangiye gushyamirana, buri ruhande ruvuga ko ubutaka buriho ayo mabuye ari ubwabo.
Ubuyobozi bwa Teritwari ya Ngandajika bwemeza ko ikibazo cyaturutse ku mpaka z’ubutaka ndetse no gushaka kugenzura ahavumbuwe ayo mabuye. Nubwo abaturage bavuga ko hapfuye abantu batanu, ubuyobozi bwo bwatangaje ko bwemeza urupfu rw’umuntu umwe gusa, ibintu bikomeje guteza urujijo ku mubare nyawo w’abahitanywe n’ayo makimbirane.
Mu rwego rwo gukumira ko ibintu birushaho gukomera, inzego z’umutekano zoherejwe muri ako gace kugira ngo zigarure ituze no gukumira indi mirwano ishobora kuvuka. Ubuyobozi kandi bwahamagariye abaturage kujya mu biganiro aho gukoresha intwaro cyangwa urugomo.
Kugeza ubu, ntiharamenyekana neza ubwoko bw’amabuye yavumbuwe muri kariya gace. Ariko RDC izwi nk’igihugu gikungahaye cyane ku mabuye y’agaciro arimo zahabu, coltan, cobalt, diyama, lithium, cassiterite n’andi mabuye akoreshwa cyane mu ikoranabuhanga rigezweho.
Abasesenguzi bemeza ko niba ayo mabuye ari coltan cyangwa lithium, ashobora kugira agaciro gakomeye cyane ku isi kubera ko akoreshwa mu gukora telefoni zigezweho, mudasobwa, imodoka zikoresha amashanyarazi (electric vehicles), batiri ndetse n’ibikoresho bya gisirikare n’ikoranabuhanga rihanitse.
RDC ni kimwe mu bihugu bikize cyane ku mutungo kamere ku isi, ariko imyaka myinshi ishize ayo mabuye yabaye intandaro y’intambara, ubwicanyi n’ibikorwa by’ubujura bikorwa n’imitwe yitwaje intwaro ikorana bya hafi na Leta y’i Kinshasa.
Amateka agaragaza ko kuva mu myaka yo hambere, amabuye y’agaciro yabaye isoko y’amafaranga ku mitwe yitwaje intwaro ndetse n’abantu bashaka kugenzura ubukungu bw’utwo turere. Hari aho abaturage basigaye barwana hagati yabo bapfa ubutaka burimo amabuye y’agaciro, nk’uko byagaragaye muri Lomami.
Abahanga mu bukungu bavuga ko amabuye nka cobalt na lithium ari yo “zahabu nshya y’isi” kubera uruhare rwayo mu guhindura uburyo isi ikoresha ingufu. Ubu ibihugu bikomeye nka Amerika, u Bushinwa n’u Burayi biri guhatanira kugenzura amasoko y’ayo mabuye kugira ngo bitazabura ibikoresho by’ikoranabuhanga ryo mu bihe biri imbere.
Hari kandi indi mirwano yabaye mu kirombe cya Kalenga Manyi, muri Segiteri ya Bushimaie, ahacukurwa zahabu. Iyo mirwano yahuje abacukuzi baturutse muri Kasaï-Central n’abavuye mu Ntara ya Lualaba.
Muri ayo makimbirane, abantu batatu bishwe naho abandi bagera ku 10 barakomereka ku mpande zombi. Ubuyobozi bw’ako gace bwahise busaba abaturage gutuza ndetse busaba Intara za Kasaï-Central na Lualaba gushakira hamwe umuti urambye w’icyo kibazo.
Amabuye y’agaciro yo muri RDC afite uruhare runini mu iterambere ry’isi ya none. Urugero:
Cobalt ikoreshwa muri batiri z’imodoka zikoresha amashanyarazi no muri telefoni.
Coltan ikoreshwa mu gukora ibikoresho bya elegitoroniki nka smartphones na mudasobwa.
Lithium ni ingenzi cyane mu kubika ingufu z’amashanyarazi.
Zahabu ikoreshwa mu bukungu, ubucuruzi ndetse no mu ikoranabuhanga.
Nubwo ayo mabuye ashobora kuzamura ubukungu bw’igihugu, iyo adacunzwe neza ashobora guteza amakimbirane, ubukene n’umutekano muke, nk’uko bikomeje kugaragara muri RDC.
Ibi bibazo byongeye kwerekana uburyo umutungo kamere ushobora kuba umugisha cyangwa umuvumo bitewe n’uburyo ucunzwe, ndetse bikibutsa ko hakenewe ubuyobozi bukomeye n’ubutabera kugira ngo abaturage babashe kungukira ku mutungo igihugu gifite aho kuwurwaniramo.






