Muyaya yongeye kwibasira u Rwanda mu magambo akarishye, anashimira Abanyamulenge bikuye mu bandi
Minembwe Capital News
Umuvugizi wa Guverinoma ya Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC), Patrick Muyaya, yongeye gutera intambwe ikomeye mu birebana n’imvugo ya Kinshasa ku Rwanda ndetse n’umutekano wo mu Burasirazuba bwa Congo. Icyakora, kuri iyi nshuro, amagambo ye yanagaragayemo igice cyihariye cyerekeye Abanyamulenge, aho yashimiye bamwe muri bo avuga ko bari ku ruhande rwa Leta ya Kinshasa mu bikorwa yise iby’ugushaka amahoro.
Mu butumwa bwatangajwe mu rurimi rw’Igifaransa, Muyaya yavuze ko Kinshasa “ishimira uruhare rw’Abanyamulenge bari kumwe n’inzego za Leta” mu gushaka amahoro muri Hauts-Plateaux(imisozi miremire y’i Mulenge). Ariko kandi yongeye gushinja u Rwanda kuba ari rwo rutera inkunga M23 ndetse na Twirwaneho, anarusaba kuva ku butaka bwa Congo.
Aya magambo aje mu gihe ikibazo cy’Abanyamulenge gikomeje kuba kimwe mu bibazo bikomeye kandi by’amateka maremereye mu ntambara zo muri Kivu y’Amajyepfo.
Patrick Muyaya yashimangiye ko, ku bw’inyandiko ye, Kinshasa ibona u Rwanda nk’umwe mu bafite uruhare rukomeye mu bibazo by’umutekano mu Burasirazuba bwa RDC.
Yagize ati:
“Turashimira uruhare rw’Abanyamulenge bari kumwe natwe, bagira uruhare mu bikorwa by’inzego za Leta bigamije kugarura amahoro.”
Nyuma yaho, Muyaya yakomeje avuga ko u Rwanda ari rwo rutera inkunga M23 na Twirwaneho, ndetse arushinja no kugira uruhare mu bikorwa bya gisirikare bikorerwa muri Kivu y’Amajyepfo.
Ibi ni ibirego bikomeye bya politiki n’umutekano, kandi bigomba gutandukanywa n’ibimenyetso byigenga bibishyigikira. Mu gihe Kinshasa ikomeje kuvuga ko u Rwanda ari rwo rufasha imitwe yitwaje intwaro, Kigali yo yakomeje guhakana ibirego byinshi ishinjwa n’ubutegetsi bwa Congo.
Aha ni ho ikibazo gikomeye cy’Abanyamulenge gishingiye
Mu gihe Kinshasa ishimira Abanyamulenge bemera gukorana n’inzego zayo, hari abandi Banyamulenge bavuga ko Leta ibafata nk’abakekwa cyangwa nk’abafatanyabikorwa b’u Rwanda kubera inkomoko yabo y’Abatutsi.
Ibi bituma havuka ikibazo gikomeye: Ese umuturage wa Congo afatwa nk’umwanzi wa Leta kubera gusa ko ari Umunyamulenge cyangwa kubera inkomoko ye?
Iki ni ikibazo gikomeye cyane ku hazaza h’amahoro muri RDC.
Imvugo zagiye zongera ibikomere hagati y’Abanyamulenge na Leta
Abanyamulenge bamwe bavuga ko ikibazo cyabo kitakemuka hakoreshejwe igisirikare gusa, ahubwo ko hakenewe kubanza guhangana n’imvugo zibibasira.
Mu 2025, Gen. Sylvain Ekenge, wari umuvugizi wa FARDC, yahagaritswe nyuma y’imvugo yamaganwe nk’ivangura n’urwango rwerekeye Abatutsi. Yavuze amagambo aburira Abanyekongo ku gushyingiranwa n’abagore b’Abatutsi, ndetse akoresha imvugo ishingiye ku bitekerezo by’ivangura ry’amoko.
Icyo gihe, ubuyobozi bw’igisirikare cya Congo bwatangaje ko ibyo yavuze bibangamira ubumwe bw’igihugu.
Ibi ni urugero rugaragaza ko ikibazo kitagarukira ku mirwano gusa. Iyo abaturage bamwe bumva ko Leta ibabona nk’abatandukanye n’abandi, cyangwa ko inkomoko yabo ikoreshwa mu kubashinja kuba abanzi, birushaho kugora inzira y’ubwiyunge.
Iki kibazo gikwiye kurebwa mu buryo bwagutse.
Kinshasa imaze imyaka ishinja Kigali kugira uruhare mu bibazo by’umutekano mu Burasirazuba bwa RDC. U Rwanda na rwo rwagiye rushinja Congo gukorana n’imitwe irwanya u Rwanda, cyane cyane FDLR.
Ariko gusobanura intambara zose za Congo ukoresheje igihugu kimwe gusa bishobora gutuma abantu batabona neza imizi y’ikibazo.
Mu Burasirazuba bwa Congo hari amakimbirane ashingiye ku butaka, imiyoborere, imitwe yitwaje intwaro, inzangano z’amoko, ubukungu bw’amabuye y’agaciro ndetse n’umubano w’ibihugu byo mu karere.
Ikibazo cy’Abanyamulenge na cyo gifite amateka maremare kandi cyagiye kibanziriza ibyiciro bimwe by’iyi ntambara. Ubushakashatsi bwakozwe ku mutekano wo mu misozi miremire y’i Mulenge bugaragaza ko amakimbirane hagati y’amatsinda atandukanye yo muri ako karere yari asanzweho mbere y’uko M23 igira uruhare rukomeye mu ntambara ihari uyu munsi.
Ni yo mpamvu kuvuga ko ikibazo cyose cyatewe n’u Rwanda gusa bishobora kuba kudaha agaciro ibindi bibazo by’imbere mu gihugu bimaze imyaka myinshi.
Umubano wa Kinshasa n’imitwe yitwaje intwaro na wo urakomeye
Ikindi kibazo Kinshasa igomba gusobanura neza ni umubano wayo n’imitwe yitwaje intwaro ikorera mu Burasirazuba bwa Congo.
Mu gihe RDC ishinja u Rwanda gufasha M23, Kigali imaze igihe ishinja Kinshasa gukorana na FDLR.
Kuri iki kibazo, impaka ntizagomba gushingira ku magambo ya politiki gusa. Hakenewe igenzura ryigenga ku mitwe yose yitwaje intwaro ikorera muri aka karere, inkomoko yayo, abayifasha, aho ikorera ndetse n’ibikorwa byayo ku baturage.
Ni bwo amahanga ashobora kumenya neza uruhare rwa buri ruhande, aho gukomeza kumva ibirego bihabanye bya Kinshasa.
Iki ni kimwe mu bibazo by’ingenzi bishobora gufasha Congo kuva muri uru ruziga rw’intambara.
Abanyamulenge bagize igice cy’amateka y’Uburasirazuba bwa RDC, kandi ikibazo cy’umutekano n’uburenganzira bwabo cyagiye kiba isoko y’impaka zikomeye.
Niba Leta ya Congo ishaka amahoro arambye, ikibazo ntigikwiye kuba niba Umunyamulenge runaka ari ku ruhande rwa Kinshasa cyangwa atari rwo.
Ikibazo nyamukuru gikwiye kuba: Ese Leta ishobora guha Abanyamulenge umutekano n’uburenganzira bungana n’ubw’abandi Banyekongo, hatitawe ku moko yabo cyangwa ku myumvire yabo ya politiki?
Iyo ibyo bishobotse, impamvu zo kwitabaza intwaro zishobora kugabanuka.
MRDP-Twirwaneho ivuga ko irwana mu rwego rwo kwirwanaho
MRDP-Twirwaneho yo ivuga ko ibikorwa byayo bifite inkomoko mu kwirinda ibitero byibasira abaturage b’Abanyamulenge.
Congo ifite ubutunzi bwinshi, ariko intambara zikomeje kuba imbogamizi
RDC ni igihugu gifite umutungo kamere munini cyane, ariko ubwinshi bw’amabuye y’agaciro ntibwahise buhinduka ubuzima bwiza ku baturage bose.
Ikibazo cy’umutekano, imiyoborere, ruswa, amakimbirane yitwaje intwaro n’ubushobozi buke bw’inzego za Leta mu bice bimwe by’igihugu bikomeje kuba imbogamizi zikomeye.
Banki y’Isi ivuga ko ubukungu bwa RDC bwazamutseho hafi 5.5% mu 2025, ahanini bitewe n’urwego rw’ubucukuzi bw’amabuye y’agaciro, ariko ikavuga ko umutekano n’ibibazo bya politiki bikomeje kugira ingaruka ku bukungu.
U Rwanda, nubwo ari igihugu gito cyane ugereranyije na RDC, rwo rwakomeje kugaragaza umuvuduko ukomeye mu iterambere ry’ubukungu. Banki y’Isi ivuga ko ubukungu bw’u Rwanda bwazamutseho 9.4% mu 2025, nyuma y’ikigereranyo cya 8.5% mu myaka ya 2022–2024.
Ibi ntibivuze ko u Rwanda rudafite ibibazo cyangwa ko ubukungu bwarwo buruta ubwa Congo muri byose. Ahubwo bigaragaza ikibazo gikomeye Congo ikwiye kwibazaho: Ni gute igihugu gifite ubutunzi kamere bwinshi cyane kurusha u Rwanda gishobora gukomeza gutakaza amahirwe menshi kubera intambara n’amakimbirane ya politiki?
U Rwanda rwakomeje inzira yarwo, nubwo Kinshasa ikomeza kurushinja
Kuva ikibazo cya M23 cyongera gukaza umurego, u Rwanda rwakomeje guhura n’ibirego bikomeye bituruka i Kinshasa no mu bandi bafatanyabikorwa mpuzamahanga.
Ariko Kigali yakomeje gushimangira ko ibibazo by’umutekano wa Congo bigomba gukemurwa binyuze mu biganiro no gukemura ibibazo by’imbere mu gihugu.
Nubwo impaka hagati ya Kigali na Kinshasa zikomeje, imibare y’ubukungu igaragaza ko u Rwanda rwakomeje kwibanda ku iterambere ry’imbere mu gihugu. Mu 2025, ubukungu bwarwo bwazamutseho 9.4%, naho mu gihembwe cya mbere cya 2026 bukaba bwarazamutseho 10% ugereranyije n’igihembwe nk’icyo mu 2025, nk’uko Ikigo cy’Ibarurishamibare cy’u Rwanda kibitangaza.
Ibi ni byo bituma bamwe bibaza niba intambara y’amagambo hagati ya Kinshasa na Kigali idatuma Congo ita igihe n’amahirwe yo gukoresha neza umutungo wayo mu guteza imbere abaturage.
Umwanzuro: Congo ikeneye kureba umuzi w’ikibazo
Niba RDC ishaka amahoro arambye, gukomeza gushyira ikibazo cyose ku Rwanda bishobora kuba bidahagije.
Kinshasa ifite inshingano zo kubaka Leta ikomeye, ikora neza kandi irinda abaturage bose nta vangura. Ifite kandi inshingano zo guhangana n’imitwe yose yitwaje intwaro, yaba ivuga ko irwanirira abaturage n’indi ifatanya na yo.
Ariko ikintu kimwe ntigishidikanywaho: RDC ntishobora kubaka amahoro arambye mu gihe ikibazo cy’Abanyamulenge gikomeje gufatwa nk’ikibazo cy’umwanzi w’igihugu, aho gufatwa nk’ikibazo cy’umuturage wa Congo ufite uburenganzira busesuye.
Amagambo mashya ya Patrick Muyaya yongeye gushyira ahagaragara ikibazo gikomeye: Kinshasa irashima Abanyamulenge bafatanya na Leta, ariko ikomeje guhangana n’abandi Banyamulenge bayishinja kubafata nk’abanzi cyangwa kubarenganya.
Ibi bituma ikibazo cy’Abanyamulenge gikomeza kuba ku isonga mu bibazo by’umutekano n’imibanire y’amoko mu Burasirazuba bwa Congo.
Niba koko Kinshasa ishaka kurangiza intambara, igisubizo ntigishobora kuba ugutsinda umwanzi ku rugamba gusa. Hagomba kubaho ubwisanzure bungana, umutekano kuri buri muturage, kurwanya imvugo z’urwango, kugabanya imitwe yitwaje intwaro no gukemura amakimbirane y’imbere mu gihugu.
U Rwanda na RDC bishobora gukomeza gushinjanya, ariko amateka y’akarere agaragaza ko nta gihugu gishobora kubona amahoro arambye mu gihe ikibazo cy’imbere mu gihugu kitakemuwe.
Kandi kuri Congo, ikibazo gikomeye kurushaho ni iki: Igihugu gifite ubutunzi kamere bukomeye ku mugabane wa Afurika kizakomeza kumara imyaka myinshi mu ntambara, cyangwa kizahitamo gukoresha ubwo butunzi mu kubaka igihugu gifite umutekano, ubutabera n’iterambere ku Banyekongo bose?
Minembwe Capital News






