Raporo y’Inteko Ishinga Amategeko ya RDC Ishyira ku Karubanda Intege Nke za FARDC n’Ibibazo Bikomeye bya Wazalendo
Raporo y’ubusesenguzi yakozwe n’Inteko Ishinga Amategeko ya Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC) igaragaza ko urwego rw’umutekano w’iki gihugu ruri mu bibazo bikomeye. Iyi raporo igaragaza ko igisirikare cy’igihugu, FARDC, kitagifite ubushobozi buhagije bwo kurinda ubusugire bw’igihugu, mu gihe n’imitwe yitwaje intwaro ya Wazalendo na yo igaragaramo ibibazo bikomeye by’imiyoborere n’imikorere.
Iyi raporo yateguwe nyuma y’ibiganiro byimbitse byabaye mu kwezi kwa cumi na kabiri 2025 hagati ya Komisiyo y’Inteko Ishinga Amategeko ishinzwe igisirikare n’umutekano, iyobowe na Depite Mikindo Muhima Rubens, n’abaminisitiri bafite aho bahuriye n’umutekano w’igihugu. Muri abo bayobozi harimo Minisitiri w’Umutekano, Jacquemain Shabani; uw’Ingabo, Guy Kabombo Mwadiamvita; uw’Imari, Doudou Fwamba; uw’Abakozi ba Leta, Jean-Pierre Lihau; uw’Amabuye y’Agaciro, Louis Watum Kabamba; ndetse n’intumwa ya Minisitiri w’Ingengo y’Imari, Adolphe Muzito.
Amakuru yashyizwe ahagaragara tariki ya 28/04/2026 n’ikinyamakuru Jeune Afrique agaragaza ko ibi biganiro byari bigamije gusuzuma ubushobozi bw’inzego z’umutekano nyuma y’aho ihuriro AFC/M23 rifashe ibice byinshi byo mu Ntara ya Kivu y’Amajyepfo, cyane cyane mu kibaya cya Ruzizi, harimo n’Umujyi wa Uvira, ibintu byateye impungenge zikomeye ku mutekano w’igihugu.
Minisitiri w’Umutekano, Jacquemain Shabani, yagaragaje ko igihugu kiri mu bihe bikomeye aho, uretse ibice byafashwe na AFC/M23, hari n’ibindi bice bigenzurwa n’ingabo z’amahanga, zirimo iza Zambia mu Ntara ya Tanganyika. Yanavuze kandi ko mu majyaruguru, mu Ntara ya Nord-Ubangi, hari amakimbirane akomeje guterwa n’imiturire y’aborozi b’Abanyamuryango b’Ubwoko bwa Mbororo.
Shabani yagaragaje ko ibibazo bikomeye biri mu mikorere y’inzego z’umutekano birimo kohereza abasirikare mu buryo budateguwe, gukwirakwira kw’intwaro mu baturage, ruswa yamunze izi nzego ndetse no gucengerwa n’aba maneko. Ibi byose bituma ubushobozi bwa FARDC bugabanuka cyane.
Ku ruhande rwa gisirikare, Minisitiri w’Ingabo, Guy Kabombo Mwadiamvita, yemeye ko nubwo Leta yashoye imari mu kugura ibikoresho bigezweho birimo drones n’indege z’intambara, ihuriro AFC/M23 na ryo ryamaze kwihugura mu gukoresha ikoranabuhanga rishobora kuburizamo ibyo bikoresho, bityo imbaraga za Leta ntizitange umusaruro witezwe.
Yashimangiye ko gutsinda intambara zibera mu burasirazuba bwa RDC bisaba guhuza ingamba zose zirimo dipolomasi, ubutasi, igisirikare ndetse n’ubukungu. Yanagaragaje ko hakenewe ivugurura rikomeye mu nzego z’umutekano, cyane cyane FARDC.
Mu rwego rw’imibereho y’abasirikare, Perezida Félix Tshisekedi yari yaratangaje ko buri musirikare woherejwe ku rugamba azajya ahabwa agahimbazamusyi k’amadolari 320 ku kwezi. Icyakora, iyi raporo igaragaza ko ayo mafaranga ataratangira gutangwa, nubwo yagombaga kugenerwa abasirikare bagera ku 180,000, bigaragaza ibibazo mu micungire y’imari ya Leta.
Minisitiri w’Ingengo y’Imari, Adolphe Muzito, na we yagaragaje ko mu mwaka wa 2025 igisirikare cyagombaga gukoresha miliyari 2.9 z’amadolari, ariko hakoreshejwe 87.57% gusa, ibintu byerekana icyuho mu ishyirwa mu bikorwa ry’ingengo y’imari.
Ku bijyanye n’imitwe ya Wazalendo, raporo igaragaza ko nubwo ihabwa inkunga igera kuri miliyoni 4 z’amadolari buri kwezi, imikorere yayo ikomeje kugaragaramo ibibazo bikomeye. Minisitiri w’Imari, Doudou Fwamba, yagaragaje ko nyuma y’urupfu rwa Gen Maj Peter Cirimwami Nkuba mu ntangiriro za 2025, habayeho akavuyo gakomeye mu miyoborere ya Wazalendo.
Nubwo bimeze bityo, Minisitiri w’Ingabo asanga Wazalendo ishobora gukomeza kugira uruhare mu kurinda igihugu, ariko igomba kuvugururwa kugira ngo yubahirize amategeko n’uburenganzira bwa muntu. Yanagaragaje ko nyuma y’intambara, abarwanyi bayo bazasabwa kurambika intwaro bagasubizwa mu buzima busanzwe, nubwo hari bamwe bagaragaza ko bashaka kwinjizwa mu nzego z’umutekano za Leta.
Iyi raporo ishyira mu mucyo ibibazo byimbitse byugarije urwego rw’umutekano muri RDC, igaragaza ko hakenewe impinduka zihuse kandi zifatika mu micungire, imikorere n’imiyoborere y’inzego z’umutekano. Mu gihe igihugu gikomeje guhura n’imitwe yitwaje intwaro n’ibibazo by’imbere mu gihugu, ejo hazaza h’umutekano wacyo haterwa n’ubushobozi bwo gushyira mu bikorwa ayo mavugurura no kugarura icyizere mu nzego za Leta.
