RDC: ADF Yongeye Kumena Amaraso y’Inzirakarengane mu Burasirazuba bwa Congo
Mu gihe umutekano ukomeje kuzamba mu burasirazuba bwa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo, umutwe w’iterabwoba wa Allied Democratic Forces (ADF) wongeye kugaba ibitero bikomeye byahitanye abasivili benshi, ibintu bikomeje guteza impungenge abaturage n’imiryango mpuzamahanga iharanira uburenganzira bwa muntu.
Nibura abantu 36 bamaze kwicwa mu minsi ibiri gusa, mu bitero byagabwe n’uyu mutwe mu ntara za Kivu y’Amajyaruguru na Ituri, nk’uko byemejwe n’inzego z’ibanze ndetse n’abashinzwe umutekano muri ibyo bice.
Amakuru ava muri teritwari ya Beni agaragaza ko abantu 21 bishwe kuva ku wa Kabiri, ubwo abarwanyi ba ADF bagabaga ibitero mu duce dutandukanye two hafi ya Beni-Mbau. Abaturage bavuga ko abo barwanyi binjiraga mu ngo z’abaturage nijoro, bakica abaturage bakoresheje amasasu ndetse n’imihoro.
Ku wa Kane kandi, abandi bantu 15 biciwe mu gace ka Biakato gaherereye mu ntara ya Ituri. Mu bahitanywe n’ibi bitero harimo abagore n’umwana umwe, mu gihe abandi benshi kugeza ubu baburiwe irengero, bikekwa ko bashimuswe n’uyu mutwe.
Abatangabuhamya bavuga ko ibitero bya ADF bikomeje gukorwa mu buryo bw’iterabwoba bukabije, aho abarwanyi bayo batera abaturage mu buryo butunguranye, cyane cyane nijoro, bagasenya inzu, bagatwika ibikorwa by’abaturage ndetse bagahitana abo basanze mu mayira.
Allied Democratic Forces (ADF) ni umutwe witwaje intwaro washingiwe muri Uganda mu myaka ya za 1990, ugizwe n’abarwanyi barwanyaga ubutegetsi bwa Perezida Yoweri Kaguta Museveni. Mu ntangiriro, uyu mutwe wari ufite intego za politiki no kurwanya ubutegetsi bwa Uganda, ariko nyuma wimukira mu mashyamba yo mu burasirazuba bwa Congo, aho waje kwishora mu bikorwa byo kwica abaturage b’inzirakarengane.
Mu myaka yakurikiyeho, ADF yagiye ihindura imikorere ndetse iza no kugirana umubano n’umutwe wa Islamic State (IS), ibintu byatumye ifatwa nk’umutwe mpuzamahanga w’iterabwoba. Ubu uyu mutwe ukorera cyane mu bice bya Beni, Lubero, Irumu na Mambasa, hafi y’imipaka ya Uganda.
ADF ishinjwa ibikorwa byinshi by’ubugizi bwa nabi birimo:
- Kwica abasivili mu buryo bw’agashinyaguro
- Gushimuta abaturage
- Gukoresha abana mu ntambara
- Gusambanya abagore n’abakobwa ku gahato
- Gutwika imihana no gusenya ibikorwa remezo
- Gukoresha abaturage imirimo y’ubucakara
Uyu mutwe kandi ushinjwa gushaka guteza ubwoba abaturage kugira ngo ugenzure ibice bimwe na bimwe bikungahaye ku mutungo kamere, ndetse no gukomeza ibikorwa byawo by’iterabwoba mu karere.
Ibice ADF ikoreramo bikomeje kuba indiri y’urupfu
Ibikorwa bya ADF byibasiye cyane intara za Kivu y’Amajyaruguru na Ituri, ahamaze imyaka myinshi harangwa umutekano muke n’imirwano y’amoko ndetse n’imitwe yitwaje intwaro.
Mu gace ka Beni-Mbau ndetse no muri Biakato habereye ibi bitero, abaturage bavuga ko bamaze igihe kinini babayeho mu bwoba bukabije, kuko ibitero bya ADF bikunze kugabwa nijoro, kandi ingabo z’umutekano zikaba zitarabasha kubikumira burundu.
Hari abaturage bavuga ko bamwe mu barwanyi ba ADF baba bihishe mu mashyamba manini ya Congo, bakinjira mu mihana mu buryo bw’ibanga, ibintu bituma kubarwanya birushaho kugorana.
Ibi bitero bibaye nyuma y’uko umuryango Amnesty International usohoye raporo ikomeye ishinja ADF ibyaha by’intambara ndetse n’ibyaha byibasiye inyokomuntu.
Iyo raporo igaragaza ko uyu mutwe umaze igihe ukora ibikorwa by’ubwicanyi ndengakamere, ihohoterwa rishingiye ku gitsina ndetse no gushimuta abaturage, cyane cyane abana n’abagore.
Amnesty International yasabye ubutegetsi bwa Congo ndetse n’umuryango mpuzamahanga kongera imbaraga mu kurinda abasivili no gukurikirana abayobozi b’uyu mutwe kugira ngo bagezwe imbere y’ubutabera mpuzamahanga.
Ingabo za Uganda na FARDC zikomeje ibikorwa byo kuwurwanya
Kuva mu mwaka wa 2021, ingabo za Uganda (UPDF) zatangiye gukorana n’ingabo za Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (FARDC) mu bikorwa bya gisirikare bigamije kurwanya ADF.
Nubwo ibyo bikorwa byasenye ibirindiro byinshi by’uyu mutwe ndetse bamwe mu barwanyi bawo bakicwa, abaturage bavuga ko ADF ikomeje guhindura amayeri, ikibasira cyane abasivili aho guhangana n’ingabo ku rugamba.
Imiryango iharanira uburenganzira bwa muntu ikomeje gusaba ko hashyirwaho ingamba zihutirwa zo kurinda abaturage bo muri ibyo bice, kuko umubare w’abahitanwa n’ibitero bya ADF ukomeje kwiyongera umunsi ku wundi.




