RDC: Ibiganiro by’igihugu bigiye gutangira, uruhare rwa Tshisekedi rukomeje guteza impaka
Mu gihe muri Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC) hakomeje impaka ku buryo ibiganiro bigomba gutegurwa no kuyoborwa, Depite Joseph Nkoy Wembo, uhagarariye Katako-Kombe muri Sankuru akaba ari mu badepite bashyigikiye ubutegetsi, yashimangiye ko Perezida Félix Tshisekedi akwiye gukomeza kugira uruhare rukomeye muri uwo murongo w’ibiganiro.
Ibi yabivuze kuri uyu wa Kane, tariki ya 24/09/2026, nyuma y’uko Perezida Tshisekedi ashyiriyeho, binyuze mu iteka rya Perezida, komite ishinzwe gutegura inzira iganisha ku biganiro bigamije amahoro, ubumwe bw’igihugu no kuvugurura imikorere y’igihugu.
Joseph Nkoy Wembo yashimye icyo yise intambwe ikomeye iganisha ku biganiro by’igihugu, avuga ko iyo gahunda igaragaza ubushake bwa Perezida Tshisekedi bwo gushaka inzira y’amahoro, ubumwe bw’Abanye-Congo no kuvugurura imikorere y’inzego za Leta.
Yagize ati:
«“Ni intambwe ikomeye iganisha ku nzira y’ibiganiro bigamije amahoro, ubumwe bw’igihugu no kuvugurura Leta.”»
Uyu mudepite kandi yavuze ko kuba Perezida Tshisekedi yarashyizeho iyo komite ari ikimenyetso cy’uko ashaka ko gahunda y’ibiganiro itangira gushyirwa mu bikorwa.
Ku kibazo cy’uko abatavuga rumwe n’ubutegetsi bavuga ko Perezida adakwiye kuba ari we ugira igenzura rikuru kuri iyo gahunda, kubera ko bamubona nk’umwe mu bagize uruhande ruri mu bibazo by’igihugu, Nkoy ntiyemeranya na bo.
Nkoy yavuze ko adashaka guha agaciro imvugo nk’iyo, ahubwo ko inzego zashyizweho n’Itegeko Nshinga ari zo zigomba kugira uruhare mu miyoborere y’igihugu no mu gukemura ibibazo bya politiki.
Impaka ku ruhare rwa CENCO na ECC
Kimwe mu bibazo bikomeje guteza impaka ni uruhare rw’amadini, cyane cyane CENCO na ECC. Bamwe mu batavuga rumwe n’ubutegetsi bifuza ko yagira uruhare mu buhuza, kugira ngo ibiganiro bigire umwimerere wa politiki utabogamiye ku ruhande rumwe.
Joseph Nkoy we avuga ko amadini ashobora gutanga umusanzu wayo, ariko ko adakwiye gusimbura inzego za Leta.
Yasobanuye ko iki ari ikibazo cy’Abanye-Congo kandi ko ibiganiro bigomba kuba biri mu rwego rw’inzego z’igihugu. Yongeyeho ko CENCO, ECC n’izindi nzego z’imiryango y’Abanye-Congo zishobora kugira uruhare, ariko zitagomba gufata umwanya w’inzego zashyizweho n’Itegeko Nshinga.
Gahunda y’ibiganiro yatangijwe na Perezida Tshisekedi
Gahunda y’ibiganiro yatangijwe na Perezida Félix Tshisekedi mu ijambo yagejeje ku gihugu ku itariki ya 27/08/2026.
Nk’uko gahunda yatangajwe ibiteganya, ibiganiro ntibizahita bitangirira i Kinshasa, ahubwo bizabanza kubera mu ntara 26 za RDC.
Muri izo ntara hateganyijwe ibiganiro n’ubujyanama bizahuriramo abayobozi bo mu nzego z’ibanze, abadepite, amashyaka ya politiki, sosiyete sivile, amadini, abayobozi gakondo ndetse n’abahagarariye ibyiciro bitandukanye by’abaturage.
Ibibazo biteganyijwe kuganirwaho birimo umutekano muke, amakimbirane ashingiye ku butaka n’ubuyobozi gakondo, amakimbirane hagati y’abaturage, imikorere y’inzego za Leta, ubusumbane n’izindi mbogamizi zibangamira iterambere ry’igihugu.
Nyuma y’ibiganiro byo mu ntara, ibyifuzo n’ibitekerezo bizakusanywa bikorwemo inyandiko rusange izifashishwa mu biganiro by’igihugu bizabera i Kinshasa.
Perezida Tshisekedi yavuze ko gahunda yose itagomba kurenza amezi atatu, nubwo kugeza ubu nta tariki nyayo yo gutangiriraho ibiganiro mu ntara cyangwa amateraniro y’i Kinshasa yashyizwe ahagaragara.
Komite yateguwe mbere ya Komisiyo izategura ibiganiro
Ku itariki ya 13/09/2026, Perezida Tshisekedi yashyizeho komite ishinzwe gutegura ishyirwaho rya Komisiyo izayobora ibikorwa by’ibiganiro.
Iyo komite ntabwo ari yo Komisiyo nyirizina izayobora ibiganiro by’igihugu; inshingano zayo ni ugutegura uburyo, ibikoresho, imikorere n’ibindi byangombwa bizatuma ibiganiro bishobora gutangira. Ishyizwe munsi y’ubuyobozi butaziguye bwa Perezida wa Repubulika.
Raporo izakorwa n’iyo komite ni yo izifashishwa mu yindi ntambwe izakurikiraho, aho biteganyijwe ko hazashyirwaho Komisiyo izategura neza inzira y’ibiganiro n’ubujyanama bw’abaturage.
Nubwo ubutegetsi busobanura ibiganiro by’Abanye-Congo nk’inzira igamije ubumwe n’amahoro, opozisiyo n’indi mitwe ya politiki ntibemeranya ku buryo gahunda iri gutegurwa.
Bamwe banenga kuba komite iri munsi y’ubuyobozi bwa Perezida Tshisekedi, bavuga ko bishobora gutuma ibiganiro bidafatwa nk’ibiganiro bifite ubwisanzure busesuye. Hari n’abifuza ko ubuhuza bwashyirwa mu maboko y’inzego zizewe kandi zitabogamye, zirimo CENCO na ECC cyangwa izindi nzego mpuzamahanga.
Ku rundi ruhande, ubutegetsi bwo busobanura ko ibiganiro ari gahunda y’Abanye-Congo igomba gukorwa binyuze mu nzego za Leta, kandi ko intego yayo ari ugukusanya ibitekerezo bivuye mu bice bitandukanye by’igihugu mbere yo kugera ku biganiro bikuru i Kinshasa.
Nk’uko gahunda yatangajwe na Perezida Tshisekedi ibiteganya, ibiganiro bigomba kurangira hafashwe umwanzuro uzwi nka “Pacte national pour la paix, la cohésion et la refondation de l’État”, ugomba guherekezwa n’uburyo bwo gukurikirana ishyirwa mu bikorwa ry’ibyemezo bizafatwa.
Bityo, intambwe imaze guterwa kugeza ubu ni ugushyiraho komite ibanza gutegura inzira y’ibiganiro. Intambwe ikurikira iteganyijwe ni ugutegura Komisiyo izakurikirana gahunda, hakazakurikiraho ubujyanama mu ntara 26, mbere y’uko habaho amateraniro y’igihugu i Kinshasa.
Kugeza ubu, imiterere nyayo y’abazitabira ibiganiro, ingengabihe irambuye n’itariki ntakuka y’amateraniro y’igihugu ntibirashyirwa ahagaragara, ibintu bikomeje kuba bimwe mu by’ingenzi bikurikirwa n’impande zitandukanye za politiki muri RDC.
Minembwe Capital News (MCN)
