RDC: Impaka ku Itegeko Nshinga Zikomeje Gushyira Umurongo wa Tshisekedi mu Mucyo

Muri Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC), impaka za politiki zikomeje kwibanda ku Itegeko Nshinga, imikorere y’inzego z’ubutegetsi ndetse n’umurongo wa Perezida Félix-Antoine Tshisekedi Tshilombo.

Mu gihe hari bamwe mu banyapolitiki n’abakomeye mu butegetsi bashimangira ko hakenewe impinduka mu buryo igihugu kiyoborwamo, hari n’abandi bakomeje gusaba ko amahame akubiye mu Itegeko Nshinga yubahirizwa uko ateye. Aba bavuga ko kurengera Itegeko Nshinga ari uguharanira ishingiro rya Repubulika.

Ni muri uwo mujyo havutse impaka zikomeye, aho bamwe mu bashyigikiye Itegeko Nshinga bavuga ko amajwi yabo atakiri kwakirwa kimwe n’uko byahoze mbere. Hari kandi abavuga ko bamwe mu bayobozi cyangwa abayoboke b’ubutegetsi batangiye gufata abatavuga rumwe na bo nk’abanzi ba politiki, ndetse bakabita amazina akakaye, arimo “abadayimoni”.

Kuki Itegeko Nshinga ryabaye ikibazo gikomeye muri RDC?

Itegeko Nshinga ni ryo rishyiraho imikorere y’inzego z’igihugu, rikagena ububasha bwa Perezida wa Repubulika, Inteko Ishinga Amategeko, ubutabera ndetse n’uburenganzira bw’abaturage.

Ni yo mpamvu impaka kuri ryo zidafatwa nk’ikibazo cya politiki gisanzwe. Iyo habayeho igitekerezo cyo kurihindura cyangwa kuvugurura ingingo zimwe na zimwe, bitera impaka ku buryo ubutegetsi bukwiye kugenda, igihe abayobozi bamara ku butegetsi ndetse n’uburyo ububasha bw’inzego z’igihugu bugomba kugenzurana.

Abatavuga rumwe n’ubutegetsi cyangwa abaharanira ko Itegeko Nshinga ridasubirwamo mu buryo bushobora guhindura imiterere y’ubutegetsi, bavuga ko kurengera amahame yaryo ari ukurinda demokarasi n’ubusugire bw’inzego za Leta.

Umurongo wa Tshisekedi kuri iki kibazo

Perezida Félix Tshisekedi amaze imyaka ayoboye RDC, mu gihe igihugu gikomeje guhangana n’ibibazo bikomeye, cyane cyane umutekano muke mu burasirazuba bw’igihugu, umwuka mubi wa politiki ndetse n’impaka ku miyoborere.

Umurongo we wa politiki wagiye ushingira ku gushimangira ububasha bwa Leta, kurengera ubusugire bw’igihugu no kuvugurura inzego zimwe na zimwe. Muri iki gihe, impaka ku Itegeko Nshinga na zo zagiye zigaruka cyane mu biganiro bya politiki muri RDC.

Abashyigikiye Tshisekedi bavuga ko impinduka mu mategeko n’inzego z’igihugu zishobora kuba ngombwa kugira ngo RDC irusheho kugira imiyoborere ijyanye n’ibibazo igihugu gihura na byo.

Ku rundi ruhande, abatavuga rumwe na we basaba ko impinduka iyo ari yo yose idakoreshwa nk’inzira yo guha ubutegetsi buriho amahirwe yo kurenza imipaka yashyizweho n’Itegeko Nshinga.

“Abaharanira Itegeko Nshinga ntibagomba gufatwa nk’abanzi”

Abakurikiranira hafi politiki ya RDC bavuga ko ikibazo gikomeye atari ukumenya gusa niba Itegeko Nshinga rikeneye kuvugururwa, ahubwo ko ikibazo kiri no ku buryo impaka nk’izo zikorwa.

Mu gihugu kigendera kuri demokarasi, kuba umunyapolitiki cyangwa umuturage atemeranya n’ubutegetsi ku kibazo cy’Itegeko Nshinga ntibihita bivuze ko ari umwanzi w’igihugu.

Ni muri urwo rwego abashyigikiye ihame ryo kubahiriza Itegeko Nshinga bibaza impamvu abantu bamwe bashobora kuba barigeze gusaba ko amahame yaryo yubahirizwa, ariko ubu bakaba batangiye kubona abarikomeyeho nk’ababangamira ubutegetsi.

Ibi ni byo bamwe basobanura nk’“agahinda k’amateka ya politiki”, aho abantu bashobora guhindura imyanya cyangwa imyumvire yabo uko ibihe bya politiki bihinduka.

RDC iri mu gihe gikomeye cya politiki

Impaka ku Itegeko Nshinga zibaye mu gihe RDC iri mu bihe bikomeye, aho ikibazo cy’umutekano mu burasirazuba bw’igihugu, imibanire ya politiki imbere mu gihugu ndetse n’imibanire n’ibihugu byo mu karere bikomeje kugira uruhare runini ku miyoborere ya Kinshasa.

Ku ruhande rumwe, ubutegetsi bwa Tshisekedi bushimangira ko bukwiye gukomeza kugira ububasha bukenewe kugira ngo bushobore guhangana n’ibibazo by’umutekano no kubaka Leta ikomeye.

Ku rundi ruhande, abatavuga rumwe n’ubutegetsi n’abandi banyapolitiki batandukanye bakomeza gusaba ko inzego za Leta zikora mu buryo bwubahiriza amategeko, ko habaho ubwisanzure bwa politiki ndetse n’uko Itegeko Nshinga ritakoreshwa mu nyungu z’itsinda rimwe rya politiki.

Muri make, impaka ziri muri RDC si iz’Itegeko Nshinga gusa; ni impaka ku cyerekezo igihugu kigomba gufata, imiterere y’ubutegetsi ndetse n’uburyo ububasha bwa politiki bugomba kugenzurwa.

Uko izi mpaka zizagenda zikomeza ni byo bizerekana niba RDC izashobora kugera ku bwumvikane kuri iki kibazo, cyangwa niba Itegeko Nshinga rizakomeza kuba kimwe mu bibazo bikomeye bitandukanya ubutegetsi n’abatavuga rumwe na bwo.