Wari uzi ko hari imico igomba kurekwa? Menya abapfuye bazira umugenzo wa ‘Ulwaluko’
Afurika y’Epfo yongeye guhura n’ikibazo gikomeye cy’abahungu bapfira cyangwa bagakomereka bikomeye mu gihe bakorerwa umugenzo gakondo wo gusiramurwa uzwi nka ‘Ulwaluko’, umugenzo usanzwe ufatwa nk’inzira yo kwinjiza abahungu mu cyiciro cy’abagabo.
Muri uyu mwaka, abana b’abahungu 43 bamaze gutakaza ubuzima, mu gihe abandi benshi bakomeretse bikomeye, ndetse bamwe bakangirika ku myanya ndangagitsina. Ibi byongeye guteza impaka ku buryo uyu mugenzo ukorwa, cyane cyane iyo ukorewe ahantu hatujuje ibisabwa mu by’ubuzima cyangwa ugakorwa n’abantu badafite ubumenyi buhagije.
‘Ulwaluko’ ni iki, kandi ikorwa ite?
‘Ulwaluko’ ni umugenzo gakondo umaze igihe kirekire ukorwa mu bice bimwe na bimwe bya Afurika y’Epfo. Ubusanzwe ukorwa kabiri mu mwaka, aho abahungu batoranywa kugira ngo banyure mu mihango ifatwa nk’igikorwa cyo kubategurira kuba abagabo.
Muri iki gihe, abana bavanwa mu miryango yabo bakajyanwa ahantu hateguwe nk’ingando, aho bamara hafi ibyumweru bitatu.
Muri icyo gihe, bahabwa inyigisho n’imihango itandukanye ijyanye n’umuco wabo. Hari aho abasore basigwa ibintu bisa n’ibumba ku mubiri, bagakorerwa indi mihango gakondo ndetse bakigishwa imyitwarire n’inshingano biteganyirizwa umuntu ugeze mu cyiciro cy’ubugabo.
Nyuma y’icyo gihe ni bwo hagera ku gikorwa gikomeye cyo gusiramurwa, gifatwa nk’ikimenyetso cy’uko umusore avuye mu cyiciro cy’ubwana akinjira mu cy’abagabo.
Igikorwa gikorwa mu buryo buteye impungenge
Nubwo gusiramura ubwabyo ari igikorwa kizwi kandi gishobora gukorwa mu buryo bwizewe mu rwego rw’ubuvuzi, ikibazo gikomeye kivugwa kuri ‘Ulwaluko’ ni uburyo bikorwa muri zimwe mu ngando gakondo.
Abakora iki gikorwa hari aho baba badafite ubumenyi buhagije mu buvuzi cyangwa mu bijyanye no gusiramura. Bamwe bakoresha ibikoresho gakondo bidateganyirijwe icyo gikorwa, birimo ibyuma, inzembe cyangwa imikasi.
Ikindi gitera impungenge ni uko hari abahungu basiramurwa batabanje guhabwa ikinya, bigatuma bahura n’ububabare bukomeye mu gihe cy’igikorwa.
Iyo igikoresho kidafite isuku cyangwa uwagikoze akaba adafite ubumenyi bukwiye, ibyago byo kuva amaraso menshi, kwandura indwara, gukomereka bikomeye ndetse no gutakaza ubuzima biriyongera.
Abapfa si bake
Imibare yatangajwe muri Afurika y’Epfo igaragaza ko iki kibazo kimaze igihe kandi ko atari ikibazo cy’uyu mwaka gusa.
Mu 2024, abagera kuri 93 bapfiriye muri uyu mugenzo, mu gihe abandi 11 batakaje ubugabo burundu kubera ibikomere bikomeye.
Raporo ya Leta ya Afurika y’Epfo igaragaza ko hagati ya 2021 na 2024, abagera kuri 322 bari bamaze gutakaza ubuzima mu bikorwa bifitanye isano n’uyu mugenzo.
Iyo mibare ituma ‘Ulwaluko’ iba ikibazo gikomeye cy’ubuzima rusange, cyane cyane kubera ko abenshi mu bawukorerwa baba ari abana cyangwa ingimbi bakiri bato.
Abandi bararokoka, ariko bakabana n’ingaruka
Nubwo hari abapfa, hari n’abandi barokoka ariko bagasigara bafite ibikomere bikomeye. Bamwe bashobora kugira ibibazo byo kwandura, kuva amaraso igihe kirekire cyangwa gukomereka ku myanya ndangagitsina.
Ku barokotse, igikomere ntikigarukira ku mubiri gusa. Hari n’ingaruka zo mu mutwe zishobora gukomera, cyane cyane iyo umwana yahuye n’ububabare bukabije cyangwa akabona bagenzi be bapfa cyangwa bakomereka.
Bamwe mu barokotse bagiye bavuga ko icyo gihe kiba ari kimwe mu bihe bikomeye cyane banyuzemo, kuko basabwa kwihanganira ububabare no kutagaragaza intege nke, bitewe n’imyumvire ijyanye n’umugenzo w’ubugabo.
Ibi bituma ikibazo cyo kurengera ubuzima bw’abana kiba ingenzi kurusha kuba umuntu agomba kugaragaza ko ashoboye kwihanganira ububabare.
Leta itunga agatoki abashobora kuba bari inyuma y’ibikorwa bitemewe
Leta ya Afurika y’Epfo yamaze igihe ishaka uburyo bwo kugabanya impfu n’ibikomere bikomeye biboneka muri uyu mugenzo.
Abayobozi bagiye banenga cyane abantu cyangwa amatsinda bakoresha uyu mugenzo mu buryo butubahiriza ibisabwa, cyane cyane abinjira mu bikorwa byo gusiramura abana nta bumenyi bukwiye cyangwa bakabikora mu buryo bunyuranyije n’amategeko.
Ikibazo kirushaho kuba gikomeye iyo umuco ukoreshwa nk’impamvu yo gukomeza ibikorwa bishobora gushyira ubuzima bw’umwana mu kaga.
Umuco ushobora kubahirizwa, ariko ubuzima ntibugomba kwirengagizwa
‘Ulwaluko’ ifite igisobanuro gikomeye mu muryango w’abayikurikiza. Ku bantu benshi, ntabwo ari igikorwa cyo gusiramura gusa, ahubwo ni umuhango w’ingenzi uhuza umuco, imyemerere, uburere n’igitekerezo cyo kuva mu bwana ujya mu bugabo.
Ariko ikibazo cy’ingenzi gikomeza kuba iki: Ese umuco ushobora gukomeza kubahirizwa mu gihe uburyo ukoreshwamo bushobora gutuma abana bapfa cyangwa bakagira ubumuga burambye?
Abahanga mu by’ubuzima bakunze gushimangira ko imigenzo gakondo idakwiye guhinduka intandaro yo gushyira ubuzima mu kaga. Ahubwo, ibikorwa bishobora gukomeza gukorwa mu rwego rw’umuco bikwiye guhuza n’ingamba zo kurinda ubuzima, isuku, ubumenyi bw’ababikora no kubona ubufasha bw’abaganga igihe bibaye ngombwa.
Isomo rikomeye ku miryango n’abayobozi
Inkuru y’aba bana 43 n’abandi babarirwa mu magana bapfuye mu myaka ishize itanga isomo rikomeye: kubungabunga umuco ntibigomba gusobanura kwemera ko ubuzima bw’umwana bushyirwa mu kaga.
Ababyeyi, abayobozi b’imiryango, abayobozi ba Leta n’abakora ibikorwa by’ubuzima bafite inshingano yo gushaka uburyo umuco wakomeza kubahirizwa, ariko abana bakarindwa impfu, ubumuga n’ibikomere bishobora kwirindwa.
Ku bana barokotse ariko bagasigara bafite ibikomere, hakenewe ubufasha bw’ubuvuzi ndetse n’ubujyanama bwo mu mutwe kugira ngo batabaho ubuzima bwose bibuka igikorwa cyagombaga kuba intambwe ibinjiza mu bugabo, ariko kikabasigira ihungabana n’ingaruka z’igihe kirekire.
Icyo ‘Ulwaluko’ yagombye kwigisha ni ubuzima, uburere n’ubugabo bufite inshingano—ntabwo ari urupfu cyangwa ubumuga.






