U Burusiya Bwatanze Ubutumwa Bukomeye ku Ntambara yo mu Burasirazuba bwa RDC n’Urugamba rwa M23
Mu gihe uburasirazuba bwa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC) bukomeje kuba isibaniro ry’amakimbirane amaze imyaka myinshi, abaturage bo mu Mujyi wa Uvira n’inkengero zawo bavuga ko bari mu bwoba n’impungenge zikomeje kwiyongera nyuma y’uko ingabo z’u Burundi zongeye koherezwa muri aka gace ku bwinshi. Ibi bibaye mu gihe u Burusiya bwohereje ubutumwa bukomeye bwibutsa ko ikibazo cy’umutekano muri RDC kidashobora gukemurwa n’ibisubizo bya gisirikare gusa, ahubwo gisaba gukemura impamvu z’ingenzi zatumye intambara ikomeza kubaho imyaka myinshi.
Nubwo mu mezi ashize habaye ibiganiro byinshi bya dipolomasi ndetse hakanasinywa amasezerano agamije kugarura amahoro hagati y’impande zitandukanye zirebwa n’iki kibazo, ibikorwa biri ku butaka bikomeje kugaragaza ko umutekano utaragerwaho. Umwuka mubi hagati ya Kinshasa, Kigali n’ibindi bihugu byo mu karere uracyari mwinshi, mu gihe imitwe yitwaje intwaro n’ingabo z’ibihugu bitandukanye bikomeje kugira uruhare mu makimbirane yo mu burasirazuba bwa RDC.
Minisitiri w’Ububanyi n’Amahanga w’u Burusiya, Sergei Lavrov, aherutse gutangaza ko igihugu cye cyiteguye gutanga umusanzu mu guhuza u Rwanda na RDC no gushyigikira inzira y’amahoro mu karere k’Ibiyaga Bigari.
Mu butumwa yatanze i Moscow, Lavrov yavuze ko igihugu cye gifitanye umubano mwiza n’u Rwanda ndetse na RDC, kandi ko cyifuza kubona umwuka mubi uri hagati y’ibihugu byombi ugabanuka. Yongeyeho ko bidakwiye gutangazwa ko amahoro agiye kuboneka mu gihe cya vuba, kuko hari ibibazo byimbitse bitarakemurwa.
Yashimangiye ko amakimbirane yo mu burasirazuba bwa RDC atatangiye muri iki gihe, ahubwo ashingiye ku bibazo by’amateka byagiye birundana mu myaka myinshi. Muri ibyo bibazo, nk’uko yabivuze, harimo ibikorwa by’imitwe yitwaje intwaro, ihohoterwa rikorerwa abaturage, ubwicanyi bwagiye buvugwa mu bice bitandukanye ndetse n’ibibazo by’ivangura bamwe mu baturage bavuga ko bakorerwa.
Lavrov yanagarutse ku ruhare rw’umutwe wa M23, avuga ko nubwo Leta ya RDC iwufata nk’umutwe utemewe n’amategeko, ari umutwe ufite imbaraga n’uburemere ku buryo ibibazo uvuga bidashobora kwirengagizwa mu biganiro bigamije gushaka amahoro arambye.
Mu magambo ye, Lavrov yanibukije ko amasezerano aherutse gusinywa hagati ya Perezida Félix Tshisekedi wa RDC na Perezida Paul Kagame w’u Rwanda adashobora gutanga umusaruro urambye mu gihe ibyo impande zombi ziyemeje bitubahirijwe.
Yibanze cyane ku kibazo cy’umutwe wa FDLR, umaze igihe ushyirwa mu majwi n’u Rwanda ndetse n’ibindi bihugu mpuzamahanga. Nk’uko u Burusiya bubivuga, gusenya uwo mutwe ni kimwe mu bikorwa by’ingenzi byakagombye gushyirwa mu bikorwa kugira ngo habeho icyizere cyo kugarura amahoro.
Moscow ivuga ko kugeza ubu itarabona ibimenyetso bihagije byerekana ko gahunda yo gusenya FDLR yatangiye gushyirwa mu bikorwa nk’uko byari byaremejwe. Nk’uko abayobozi b’u Burusiya babivuga, ibi bikomeje gutuma icyizere cy’amahoro kigabanuka, kuko impande zitandukanye zikomeje gushinjanya gukorana n’imitwe yitwaje intwaro.
Mu gihe ibiganiro bya dipolomasi bikomeje kubera mu mahanga, ku butaka bwa RDC ibikorwa bya gisirikare bikomeje gufata indi ntera.
Amakuru aturuka muri Uvira avuga ko ingabo nyinshi z’u Burundi zinjiye muri uwo mujyi zinyuze ku mupaka wa Kavimvira. Izi ngabo zasanze izindi za FARDC hamwe n’abarwanyi ba Wazalendo bamaze iminsi bakorera muri aka gace nyuma y’impinduka zabaye ku mirongo y’urugamba.
Abaturage n’abahagarariye sosiyete sivile bavuga ko izi ngabo zabanje gukoranira hafi ya rond-point ya Kavimvira mbere yo koherezwa mu bice bifatwa nk’ingenzi mu rwego rwa gisirikare, cyane cyane ku mihanda ihuza Uvira n’ahandi hantu h’ingenzi muri Teritwari ya Uvira ndetse no mu Kibaya cya Rusizi.
Abasesenguzi bamwe bavuga ko kohereza izi ngabo bishobora kuba bigamije gukomeza kurinda uyu mujyi no gukumira ko habaho indi mirwano ishobora kuwugarukamo mu gihe ibintu byakongera guhinduka ku rugamba.
Nubwo ibikorwa bya gisirikare bikomeje kwiyongera, abaturage ni bo bakomeje kwikorezwa umutwaro uremereye w’ingaruka z’iyi ntambara.
Abatuye Uvira bavuga ko kuva habaye impinduka mu micungire y’umujyi mu ntangiriro z’uyu mwaka, ubuzima bwabo bwahindutse cyane. Hari abavuga ko ibikorwa by’ubusahuzi, kwangiza imitungo n’umutekano muke byatumye benshi bahitamo guhunga.
Raporo zitandukanye z’imiryango iharanira uburenganzira bwa muntu zivuga ko hari abaturage batangaje ko bahuye n’ibikorwa byo gusahurwa cyangwa kwangirizwa imitungo yabo, ibintu byakomeje guteza impungenge mu bice byinshi by’uyu mujyi.
By’umwihariko, bamwe mu baturage b’Abanyamulenge bavuga ko bahuye n’ibibazo by’ivangura ndetse n’ubwoba bw’umutekano muke, ibintu byatumye imiryango myinshi ifata icyemezo cyo kwimukira mu bice ifata nk’ifite umutekano urushijeho.
Kubera izo mpungenge z’umutekano, abaturage benshi bakomeje guhungira mu gace ka Kamanyola, aho bavuga ko bizeye kubona umutekano uruta uwo bari bafite aho baturutse.
Abagezeyo bavuga ko nubwo bahanganye n’ibibazo by’ubuzima bwo mu buhungiro birimo kubura ibikoresho by’ibanze, ikibazo cy’amacumbi n’ubukene, bumva bafite amahirwe yo kubaho mu mutekano ugereranyije n’uwo bahozemo.
Imiryango y’abatabazi ikomeje kugaragaza impungenge ku mibereho y’aba baturage, cyane cyane abagore, abana n’abageze mu zabukuru bakomeje kugerwaho n’ingaruka z’aya makimbirane.
Mu gihe u Burusiya bukomeje gusaba ko hakemurwa impamvu nyamukuru z’aya makimbirane, ibikorwa biri ku butaka bikomeje kugaragaza ishusho y’akarere kakiri kure y’amahoro yuzuye.
Kohereza ingabo nyinshi, gukomeza kubaho kw’imitwe yitwaje intwaro, amasezerano adashyirwa mu bikorwa uko bikwiye ndetse n’ubwiyongere bw’abaturage bahunga, byose bikomeje kugaragaza ko ikibazo cyo mu burasirazuba bwa RDC kigifite uburemere bukomeye.
Kuri ubu, abaturage bo muri Kivu y’Amajyepfo, Uvira, Fizi, Minembwe n’ahandi hibasiwe n’intambara bakomeje kwibaza niba koko amahoro arambye azagerwaho. Mu gihe amahanga akomeje gutanga ubutumwa bwa dipolomasi, abaturage bo bavuga ko icyo bakeneye kurusha ibindi ari umutekano, ubutabera n’ubuzima butagira ubwoba.
Kugeza ubu, amahoro abaturage bifuza aracyari icyifuzo gikomeye kurusha uko ari ukuri kugaragara ku butaka.
Minembwe Capital News






