ARMAGEDDON: Aho Amateka y’Intambara Zikomeye Yahuriye n’Ubuhanuzi bwa Bibiliya ku Ntambara ya Nyuma y’Isi
MINEMBWE CAPITAL NEWS (MCN)
Hari amazina y’ahantu ku isi usanga yararenze kure aho aherereye, akagira igisobanuro gikomeye mu mateka, mu madini no mu myemerere y’abantu. Armageddon, cyangwa Har-Magedon, ni rimwe muri ayo mazina.
Iyo umuntu avuze Armageddon, benshi bahita batekereza ku ntambara ya nyuma y’isi, iherezo ry’ibihe n’umukino wa nyuma hagati y’imbaraga z’Imana n’iz’ibibi. Ariko inyuma y’iri zina hari ahantu nyakuri: Megiddo, ahantu ha kera muri Isiraheli, hazwi cyane nka Tel Megiddo.
Megiddo yari umujyi w’ingenzi cyane mu bihe bya kera, kubera ko wari wubatse ahantu hagenzura inzira ikomeye y’ubucuruzi n’ingendo yahuzaga Misiri, Siriya na Mesopotamiya. Kugenzura Megiddo byasobanuye kugira ijambo rikomeye ku nzira y’ubucuruzi yitwaga Via Maris.
Ariko icyatumye izina ryayo rimenyekana ku isi hose si amateka y’intambara gusa. Ni uko izina Megiddo ryaje guhuzwa n’ubuhanuzi bukomeye bwo mu gitabo cy’Ibyahishuwe.
Armageddon ni iki?
Armageddon si umujyi wa none witwa “Armageddon”. Izina rikomoka ku ijambo ry’Igiheburayo Har-Magedon, risobanurwa cyane nk’Umusozi wa Megiddo.
Aho hantu hazwi uyu munsi nka Tel Megiddo, mu majyaruguru ya Isiraheli, hafi y’Ikibaya cya Jezreel.
Tel Megiddo ni ahantu ndangamateka n’ubucukuzi bw’ibyataburuwe mu matongo.
Amateka ya Megiddo asubira inyuma cyane. Ubushakashatsi bw’ubucukuzi bugaragaza ko aka gace kamaze imyaka ibihumbi gatuwe, kandi umwanya wako wihariye watumye kaba ikirindiro gikomeye mu bya gisirikare no mu bucuruzi.
Megiddo yari iri ku nzira ihuza uturere twa Misiri n’utwo mu majyaruguru y’uburasirazuba bwo hagati. Ingabo zashakaga kuva muri Misiri zijya muri Siriya cyangwa mu tundi turere two mu majyaruguru zashoboraga kunyura muri ako karere.
Ibi byatumye Megiddo iba ahantu h’ingenzi mu kugenzura ingendo, ubucuruzi n’ingabo.
UNESCO ivuga ko ibisigazwa bya Megiddo bigaragaza imijyi yagiye yubakwa mu bihe bitandukanye, ubuhinzi bwateye imbere ndetse n’akamaro gakomeye k’aho hantu mu kugenzura inzira z’ubucuruzi.
Ni yo mpamvu, mbere y’uko ijambo Armageddon riba ikimenyetso cy’intambara ya nyuma, Megiddo yari isanzwe izwi nk’ahantu h’intambara.
Intambara ikomeye ya Megiddo
Imwe mu ntambara zizwi cyane zabereye i Megiddo ni iyabaye ahagana mu mwaka wa 1457 mbere ya Yesu, hagati y’ingabo za Misiri zari ziyobowe na Farawo Thutmose III n’ihuriro ry’abami bo muri Kanani n’uturere twarwanyaga ubutegetsi bwa Misiri.
Thutmose III yahisemo kunyura mu nzira ifunganye kandi igoye, bituma ingabo ze zitungura abari barimo kumurwanya. Nyuma y’urugamba, Megiddo yagoswe igihe kingana n’amezi arindwi cyangwa umunani, mbere y’uko abari bayirimo bemera kuyoboka Misiri.
Iyi ntambara ifite umwanya wihariye mu mateka y’intambara, kuko inyandiko z’Abanyamisiri zitanga ibisobanuro birambuye kuri yo. Ibyo Thutmose III yakoze byanditswe ku nkuta z’urusengero rwa Amun i Kanani.
Bityo, Megiddo yari yaramenyekanye nk’ahantu h’intambara imyaka irenga igihumbi mbere y’uko igitabo cy’Ibyahishuwe cyandikwa.
Megiddo muri Bibiliya
Megiddo si izina ryaje kugaragara gusa mu gitabo cy’Ibyahishuwe.
Mu Isezerano rya Kera, Megiddo ivugwa mu nkuru zitandukanye zifitanye isano n’intambara.
Mu Abacamanza 5:19, havugwa abami barwanye hafi y’amazi ya Megiddo. Ni igice cy’indirimbo ya Debora na Baraki ivuga ku ntsinzi yabonetse mu ntambara.
Nanone, 2 Abami 23:29–30 havuga urupfu rw’Umwami Yosiya wa Yuda, wishwe ubwo yasakiranaga n’ingabo za Farawo Neko ahitwa Megiddo.
Ibyo byatumye Megiddo iba ahantu hafite uburemere bukomeye mu mateka y’Abisirayeli.
Armageddon mu gitabo cy’Ibyahishuwe
Ibyahishuwe 16:14–16 bivuga ko imyuka mibi ijya ku bami b’isi yose kugira ngo ibahurize hamwe ku rugamba rw’umunsi ukomeye w’Imana, hanyuma hagira hati abateranirijwe ahantu mu Giheburayo hitwa Har-Magedon, cyangwa Armageddon.
Aha ni ho ijambo Armageddon rigaragara mu buryo butaziguye muri Bibiliya.
Icy’ingenzi ariko ni iki:
«Bibiliya ivuga izina Armageddon, ariko ntisobanura mu buryo burambuye ko urugamba ruzabera kuri Tel Megiddo y’uyu munsi nk’uko abantu bashobora kubitekereza.»
Ibi ni ingenzi kuko hari abantu bafata Armageddon nk’ahantu nyakuri hazabera intambara nini, mu gihe abandi basobanura Har-Magedon nk’ikimenyetso cyangwa ishusho y’ahantu hateranira imbaraga zirwanya Imana.
Ibyahishuwe 16:14 havuga ko abami b’isi yose bateranywa kugira ngo bajye mu “rugamba rw’umunsi ukomeye w’Imana Ishoborabyose”. Hanyuma umurongo wa 16 ukavuga ko bateranira ahantu hitwa Armageddon.
Nyuma y’aho, mu Ibyahishuwe 19:19, hagaragara indi shusho ikomeye y’urugamba: abami b’isi n’ingabo zabo bateraniye kurwanya Uwaruhagaze ku ifarashi n’ingabo ze. Iyi mirongo ni yo ituma inyigisho nyinshi za Gikristo zihuza Armageddon n’urugamba ruvugwa mu Ibyahishuwe 19.
Bityo, mu myemerere ya Gikristo, Armageddon yakomeje gufatwa nk’ikimenyetso cy’urugamba rwa nyuma hagati y’imbaraga zirwanya Imana n’ububasha bw’Imana.
Dukurikije inyandiko y’Ibyahishuwe, uruhande rumwe rugizwe n’abami b’isi n’ingabo zabo, bateranyijwe kugira ngo bajye mu rugamba rukomeye.
Ku rundi ruhande, Ibyahishuwe 19 hagereranya Kristo nk’uwatsinze kandi ayoboye ingabo zo mu ijuru.
Ni yo mpamvu inyigisho nyinshi za Gikristo zisobanura Armageddon nk’urugamba hagati y’abami n’imbaraga z’isi zirwanya Imana, ndetse na Kristo n’imbaraga z’Imana.
Gusa Bibiliya ntabwo itanga urutonde rw’ibihugu bya none bizarwana muri Armageddon. Nta murongo uvuga ngo “igihugu runaka kizaba ku ruhande rumwe, ikindi gihugu kikaba ku rundi”. Kubivuga gutyo byaba birenze ibyo inyandiko ya Bibiliya ubwayo ivuga.
Ese Armageddon izabera he?
Iki ni cyo kibazo gikomeye kurusha ibindi.
Nta muntu ushobora kuvuga nk’ukuri kw’amateka cyangwa siyansi ko tuzi neza aho intambara ya nyuma izabera cyangwa igihe izabera.
Icyo dufite ni inyandiko y’Ibyahishuwe ivuga Har-Magedon, hamwe n’amateka ya Megiddo nk’ahantu hagiye habera intambara nyinshi.
Hari abahanga mu gusobanura Bibiliya babona ko izina Har-Magedon rifitanye isano na Megiddo nyakuri, mu gihe abandi bibanda cyane ku gisobanuro cy’ikigereranyo cy’ahantu hateranira imbaraga z’abanzi b’Imana.
Ikindi cy’ingenzi ni uko ijambo Armageddon ubwaryo rigaragara rimwe gusa muri Bibiliya, mu Ibyahishuwe 16:16.
Ni yo mpamvu tudakwiye kuvuga ko Bibiliya itanga ikarita yuzuye y’aho intambara ya nyuma izabera.
Uko ijambo Armageddon ryakwirakwiye ku isi
Mu myaka n’ibinyejana byakurikiyeho, ijambo Armageddon ryavuye mu rwego rw’inyandiko ya Bibiliya gusa, rihinduka imvugo ikoreshwa ku isi hose.
Uyu munsi, abantu bakoresha “Armageddon” bashaka kuvuga:
- intambara nini cyane;
- akaga gakomeye gashobora guhindura isi;
- iherezo ry’ibihe;
- cyangwa ibyago bikomeye bishobora guteza kurimbuka.
Filimi, ibitabo, televiziyo n’umuco rusange byarushijeho gukwirakwiza iryo zina.
Ariko Armageddon yo muri Bibiliya ntigomba guhita ihuzwa na bombe za kirimbuzi, Intambara ya Gatatu y’Isi cyangwa ibindi byago bya none, keretse umuntu abivuze nk’ubusobanuro bwe bwite cyangwa nk’igitekerezo cya tewolojiya.
Iyo amateka ahuye n’ubuhanuzi
Hari ikintu gituma amateka ya Armageddon arushaho gushimisha.
Megiddo ntiyamenyekanye kubera Ibyahishuwe gusa.
Imyaka myinshi mbere y’igihe cy’Ibyahishuwe, hari hamaze kuba ahantu h’ingenzi mu bya gisirikare. Intambara ya Thutmose III yo mu kinyejana cya 15 mbere ya Yesu ni imwe mu ngero zikomeye cyane.
Nyuma, Megiddo yakomeje kugaragara mu mateka ya Bibiliya, harimo n’urupfu rw’Umwami Yosiya.
Iyo amateka y’aho hantu ahujwe n’Ibyahishuwe 16:16, ni bwo izina Armageddon ryabonye uburemere budasanzwe: ahantu h’intambara zo mu mateka hahinduka ikimenyetso cy’intambara ikomeye y’iherezo ry’ibihe.
Megiddo y’uyu munsi
Megiddo y’uyu munsi ni ahantu h’ubucukuzi bw’amateka, ubukerarugendo n’umurage w’isi. Ni igice cy’ahantu UNESCO yemeje nk’umurage w’isi kubera agaciro k’amateka n’ubucukuzi bwaho.
Ariko izina Armageddon ryo ryarenze amateka y’aho hantu.
Rivuga ku ihuriro ry’ibintu bitatu bikomeye:
MEGIDDO — amateka y’intambara.
BIBILIYA — ubuhanuzi bw’intambara ikomeye.
ARMAGEDDON — ikimenyetso cy’intambara ya nyuma mu myemerere ya Gikristo.
Kandi ikibazo gikomeye kigikomeza kubazwa kugeza uyu munsi ni iki:
Ese Armageddon izaba intambara nyakuri izabera ku butaka bwa Megiddo, cyangwa ni ikimenyetso cya Bibiliya kivuga ku rugamba rwa nyuma rw’imbaraga z’Imana n’iziyirwanya?
Ukuri ni uko Bibiliya ivuga ko abami b’isi bazateranirizwa ahantu hitwa Har-Magedon, ariko ntiduha itariki, ntiduha urutonde rw’ibihugu bya none bizarwana, kandi ntitanga gihamya y’amateka cyangwa siyansi yemeza ko intambara izabera kuri Tel Megiddo mu buryo nyabwo.
Ibyo ni ibintu biri mu rwego rw’ubuhanuzi n’ubusobanuro bwa tewolojiya, ntabwo ari ibintu amateka ashobora kwemeza mbere y’uko biba.
Ni yo mpamvu Armageddon ikomeje kuba rimwe mu mazina akomeye kandi ateye amatsiko cyane mu mateka y’idini, mu buhanuzi no mu bitekerezo by’abantu ku iherezo ry’isi.
MINEMBWE CAPITAL NEWS (MCN)
