Ebola ya Bundibugyo muri RDC: Icyorezo gikomeje kwica benshi, Kinshasa igaragaza intege nke mu guhangana na cyo
Icyorezo cya Ebola giterwa na virusi ya Bundibugyo gikomeje guteza impungenge zikomeye muri Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC), aho imibare ya nyuma yatangajwe n’Ishami ry’Umuryango w’Abibumbye ryita ku Buzima (WHO) igaragaza ko umubare w’abanduye n’abapfuye wazamutse ku buryo bukomeye.
Tariki ya 30/07/2026, WHO yatangaje ko muri RDC hari hamaze kwemezwa abarwayi 3,605, muri bo 1,587 bakaba bari bamaze gupfa, mu gihe abarwayi 651 bari bamaze gukira. Icyo gihe Ebola yari imaze kugera mu ntara 5 za RDC: Ituri, Kivu y’Amajyaruguru, Kivu y’Amajyepfo, Haut-Uélé na Tshopo.
WHO yavuze ko iki cyorezo cyabaye kinini kurusha ibindi byorezo bya Ebola byigeze bibaho muri RDC.
Imibare yakomeje kwerekana ubukana bw’iki cyorezo. Mu cyumweru cyuzuye cyo gukurikirana ibyorezo cyarangiye mu mpera z’ukwezi kwa Karindwi, habaruwe umubare w’abanduye n’abapfuye uri ku rwego rwo hejuru cyane kuva iki cyorezo cyatangira. WHO ivuga ko ibi bigaragaza umuvuduko udasanzwe virusi iri gukwirakwizwaho.
Icyorezo cyatangiriye muri Ituri
Icyorezo cyagaragaye bwa mbere tariki ya 15/05/2026, nyuma y’uko abahanga bemeje ko indwara yari imaze iminsi ihitana abantu mu gace ka Mongbwalu na Rwampara, muri Ituri, yatewe na virusi ya Bundibugyo, ubwoko bwa Ebola butandukanye n’ubundi bwagiye bugaragara muri RDC.
WHO yatangaje ko tariki ya 15/05/2026 hari hamaze kuboneka abantu 246 bakekwaho Ebola, barimo 80 bari bamaze gupfa, mu gihe abantu bane mu bapimwe bari bamaze kwemezwa ko banduye. Muri abo barwayi harimo n’abakozi b’ubuzima.
Ikindi gikomeye ni uko kuri ubu nta rukingo rwemewe cyangwa umuti wihariye wa Ebola ya Bundibugyo wari uhari, nubwo kuvura ibimenyetso no gutanga ubufasha bwihuse bishobora kongera amahirwe yo gukira.
Umutekano muke n’imibereho y’abaturage byongereye ikibazo
Ubukana bw’iki cyorezo ntibushingiye gusa ku miterere ya virusi. WHO igaragaza ko umutekano muke, kwimuka kw’abaturage, ingendo nyinshi, imihanda mibi, ibikorwa by’ubucukuzi bw’amabuye y’agaciro ndetse n’imipaka ihuza ibihugu biri mu bituma gukurikirana abanduye no kumenya abo bahuye na bo bigorana.
Mu ntangiriro z’iki cyorezo, Mongbwalu yari imwe mu duce tw’ubucukuzi bw’amabuye y’agaciro abantu benshi banyuramo, ibintu byatumye virusi ibona uburyo bwo gukwirakwira mu bindi bice.
WHO kandi yagaragaje ko hari abantu bapfira mu ngo batageze ku bitaro. Ibi bituma bamwe mu banduye batamenyekana, ndetse n’abantu baba barahuye na bo ntibakurikiranwe. Ibyo byongera ubwandu kandi bigatuma icyorezo kigora cyane kugenzurwa.
Intege nke za Kinshasa mu guhangana n’icyorezo
Nubwo WHO itigeze ishinja ubutegetsi bwa Kinshasa kuba intandaro y’ikwirakwira rya Ebola, raporo zayo zigaragaza ibibazo bikomeye mu mikorere y’ubutabazi n’ubuzima by’igihugu.
Tariki ya 06/06/2026, WHO na Africa CDC bavuze ko ibikorwa byo kurwanya Ebola bikomeje gukorerwa mu bihe bigoye birimo umutekano muke, kwimuka kw’abaturage, imihanda mibi, amakuru atari yo, uburemere bukabije buri kuri gahunda y’ubuzima, gutinda kumenya abarwayi, kutagerera ku buvuzi ku gihe, kubura bimwe mu bikoresho by’ingenzi ndetse no kuba abakozi bari ku murongo wa mbere badahabwa ubufasha buhagije.
Ikindi cyagaragaje intege nke zikomeye ni uko, kugeza tariki ya 04/08/2026, gukurikirana abantu bahuye n’abanduye byari ku kigero cya 75%, mu gihe intego y’ibikorwa byo kurwanya icyorezo ari nibura 95%.
Ibi bivuze ko hari abantu bashobora kuba barahuye n’abanduye ariko ntibakurikiranwe neza, bikongera ibyago byo gukomeza gukwirakwiza virusi mu baturage.
Ku ruhande rw’ubuyobozi bwa RDC, hari ibikorwa byagiye bishyirwaho, birimo gukaza igenzura, gukurikirana abahuye n’abanduye, gupima, kuvura no gushaka ubufasha bw’abafatanyabikorwa mpuzamahanga. Ariko umuvuduko w’icyorezo wagiye urusha ubushobozi bw’ibikorwa byo kugihagarika.
Ni yo mpamvu kunenga Kinshasa bidakwiye gushingira ku kuvuga ko ubutegetsi ari bwo bwateje Ebola, ahubwo bikwiye kwibanda ku kibazo cy’uko ubushobozi bw’igihugu bwo kumenya indwara hakiri kare, kugera ku barwayi, gukurikirana abahuye na bo no kugeza ibikoresho ku bice byibasiwe butabashije kugendana n’umuvuduko w’icyorezo.
Umutekano muke ukomeje kubangamira ibikorwa by’ubuzima
Ikindi kibazo gikomeye ni umutekano muke ukomeje kugaragara mu bice bimwe bya RDC. WHO yavuze ko ibitero n’ibindi bibazo by’umutekano byagize ingaruka ku bigo nderabuzima, bigatuma abakozi bashinzwe kurwanya Ebola batagera ku baturage ku buryo bworoshye.
Ibi byatumye ibikorwa byo gukurikirana abanduye bidindira, ndetse ibyago byo kugira ubwandu butamenyekanye biriyongera.
Ibi bigaragaza ko Ebola itakiri ikibazo cy’ubuzima gusa. Ni ikibazo gisaba umutekano, ubwikorezi, ibikoresho, abakozi b’ubuzima, amakuru yizewe n’ubufatanye bw’abaturage.
Ebola yageze no hanze ya RDC
Ebola ntiyagumye muri RDC gusa. Uganda na yo yahuye n’abanduye baturutse muri RDC, nubwo nyuma yashoboye guhagarika ikwirakwira ryayo.
WHO yatangaje ko tariki ya 28/07/2026, Uganda yatangaje ko icyorezo cya Bundibugyo cyahagaze nyuma y’iminsi 42 nta muntu mushya wanduye Ebola yanduriye mu gihugu.
Ariko WHO yakomeje kuburira ko Uganda igifite ibyago byo kongera kwinjirwamo n’icyorezo kubera ko RDC ikomeje kugira ubwandu kandi abaturage bakomeje kwambuka imipaka.
Mu kwezi kwa Munani kandi, umuntu wari waravuye muri RDC yagejeje virusi mu Bufaransa.
Ibi ni byo bituma ikibazo cya Ebola muri RDC kiba ikibazo kirenze Kinshasa, Kampala cyangwa ibindi bihugu bihana imbibi.
Virusi ntireba imipaka ya politiki. Umuntu wanduye ashobora kuva mu gace kamwe akajya mu kandi mu masaha make, cyane cyane mu karere karangwa n’ubucuruzi bwambukiranya imipaka, kwimuka kw’abaturage n’ingendo nyinshi.
Ni yo mpamvu WHO ishimangira ko guhangana na Ebola bisaba ubufatanye bukomeye hagati ya RDC, ibihugu biyikikije, WHO, Africa CDC ndetse n’abaturage ubwabo.
Imibare y’abapfuye ishobora gukomeza guhinduka
Hari indi ngingo ikomeye itagomba kwirengagizwa: imibare y’abapfuye yatangajwe ntishobora guhita ifatwa nk’aho ari yo mibare ya nyuma y’abantu bose Ebola yahitanye.
WHO yagiye isobanura ko umubare w’abanduye n’abapfuye wagiye wiyongera bitewe no kwagura ibikorwa byo gupima, kumenya abarwayi no gutunganya amakuru yari asanzwe ari mu bubiko. Ariko kandi, igice kinini cy’izamuka ry’imibare cyaturutse ku gukwirakwira nyako kw’icyorezo.
Icyorezo cya Ebola muri RDC cyerekanye neza ko virusi ishobora kwica cyane iyo ihuye n’intege nke za gahunda z’ubuzima, umutekano muke, ubukene, imihanda mibi, kwimuka kw’abaturage no gutinda kumenya abanduye.
Kugeza ku mibare ya WHO yo ku itariki ya 30/07/2026, abantu 1,587 bamaze kwicwa na Ebola mu bantu 3,605 bari baranduye byemejwe. Ibi bituma iki cyorezo kiba kinini kurusha ibindi bya Ebola byigeze bibaho muri RDC.
Kuba Kinshasa yarashyizeho ingamba zo guhangana n’iki cyorezo ntibikuraho ibibazo bikomeye byagaragaye mu mikorere y’ubutabazi. WHO na Africa CDC ubwabyo byagaragaje gutinda kumenya abarwayi, imbogamizi mu kugera ku buvuzi, kubura ibikoresho bimwe na bimwe no kudakurikira abahuye n’abanduye ku gipimo cyifuzwa.
Ikibazo gikomeye gisigaye ni niba ubutegetsi bwa RDC buzashobora guhindura uburyo bwo guhangana n’iki cyorezo, bukava mu kugikurikirana nyuma y’uko kimaze gukwira, bukagera ku rwego rwo kugikumira no kugihagarika hakiri kare.
Kuko nk’uko ubutumwa bw’ingenzi bwa WHO bubigaragaza, imipaka ishobora gutinza virusi, ariko ntishobora kuyihagarika. Iyo igihugu kimwe kidashoboye kuyihagarika aho yatangiriye, ingaruka zayo zishobora kugera ku karere kose ndetse no ku isi.
