RDC: Ijwi ry’Abaturage Rikomeje Gusaba Impinduka; Harushaho Gushimangirwa Akamaro k’Ikiganiro Mpuzabikorwa Cyahuza Abanyekongo Bose
Mu gihe Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC) ikomeje guhangana n’ibibazo bikomeye bya politiki, umutekano n’imibereho y’abaturage, amajwi atandukanye akomeje kuzamuka asaba ko habaho ibiganiro byimbitse kandi bihuza impande zose z’Abanyekongo kugira ngo haboneke umuti urambye w’ibibazo igihugu kimazemo imyaka myinshi.
Abasesenguzi batandukanye bagaragaza ko ibimenyetso biri kugaragara muri iki gihe byerekana neza uko abaturage benshi babona imiyoborere y’igihugu ndetse n’inzira bifuza ko cyanyuramo kugira ngo amahoro n’iterambere bigerweho. Bemeza ko hari icyuho gikomeje kwiyongera hagati y’ibyifuzo by’abaturage n’uburyo bamwe mu bayobozi ndetse n’amatsinda atandukanye ya politiki bakomeje kwitwara.
Muri iki gihe kandi, imbuga nkoranyambaga zabaye urubuga rukomeye rwo gutangarizwaho ibitekerezo bya politiki, ariko hari impungenge z’uko hari abakoresha izo mbuga mu gukwirakwiza amakuru agamije kuyobya rubanda cyangwa guhindura uko abantu babona ibintu. Nubwo bimeze bityo ariko, amajwi y’abaturage akomeje kugaragaza ibibazo by’ingenzi byugarije igihugu, birimo umutekano muke mu burasirazuba, ubukene, ubushomeri ndetse n’amakimbirane ya politiki akomeje kudashakirwa umuti urambye.
Abaharanira amahoro n’ubwiyunge bavuga ko igihe kigeze kugira ngo abanyapolitiki, imitwe itavuga rumwe n’ubutegetsi, amadini, imiryango itegamiye kuri Leta, urubyiruko, abagore ndetse n’indi mitwe igize sosiyete sivili ya Congo bicare hamwe mu rwego rw’Ikiganiro Mpuzabikorwa Cyuzuye. Bemeza ko ari yo nzira ishobora kongera icyizere hagati y’abaturage n’inzego z’ubuyobozi, ndetse igafasha kubaka igihugu gishingiye ku bumwe, ubwumvikane n’ubwiyunge.
Kugeza ubu, RDC iracyugarijwe n’ibibazo byinshi by’umutekano, cyane cyane mu ntara za Kivu y’Amajyaruguru, Kivu y’Amajyepfo na Ituri, aho imirwano hagati y’ingabo za Leta n’imitwe yitwaje intwaro ikomeje kugira ingaruka zikomeye ku baturage. Ibihumbi byinshi by’abaturage bikomeje guhunga ingo zabyo, mu gihe ibikorwa by’ubukungu n’imibereho rusange bikomeje guhungabana.
Ku rwego rwa politiki, hakomeje kubaho impaka zikomeye hagati ya Leta n’amashyaka atavuga rumwe n’ubutegetsi ku bijyanye n’imiyoborere y’igihugu, amatora ndetse n’ivugururwa ry’inzego zimwe na zimwe za Leta. Hari kandi amajwi asaba ko habaho uburyo bushya bwo kuganira ku bibazo byugarije igihugu aho gukomeza inzira zishingiye gusa ku guhangana kwa politiki.
Abasesenguzi bemeza ko amahoro arambye muri RDC atazagerwaho binyuze mu guhezwa kw’impande zimwe cyangwa mu gufata ibyemezo bidafatiwe hamwe. Ahubwo bavuga ko ejo hazaza h’iki gihugu kinini cya Afurika hashobora kubakwa binyuze mu biganiro, ubwumvikane, kubahana no gushyira imbere inyungu z’abaturage bose.
Abaturage benshi bakomeje gusaba ko habaho:
- Gushimangira ibiganiro bya politiki bihuza impande zose;
- Gukemura ikibazo cy’umutekano mu buryo burambye;
- Guteza imbere ubutabera n’ubwiyunge;
- Kubahiriza uburenganzira bwa muntu;
- Kongera icyizere hagati y’abaturage n’inzego z’ubuyobozi.
Mu gusoza, benshi bemera ko amahoro, ituze n’iterambere bya RDC bitazubakwa binyuze mu kwikubira ubutegetsi cyangwa mu gucecekesha abatavuga rumwe n’ubutegetsi, ahubwo bizagerwaho binyuze mu biganiro byubaka, ubwumvikane n’ubufatanye bw’Abanyekongo bose. Ni muri urwo rwego hakomeje kumvikana amajwi asaba ko hashyirwa imbere inyungu z’igihugu n’iz’abaturage kugira ngo RDC ibashe kugera ku mahoro arambye no ku iterambere rirambye.
