RDC mu Kaga Gashya ka Politiki: C64 Yamaganye Tshisekedi, Ivuga kuri Manda ya Gatatu na Balkanisation
Ihuriro ry’abatavuga rumwe n’ubutegetsi muri Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC), rizwi nka Coalition Article 64 (C64), ryamaganye ku mugaragaro gahunda y’ibiganiro by’abaturage yatangajwe na Perezida Félix Tshisekedi, rivuga ko idashobora gusimbura ibiganiro by’igihugu byuzuye kandi birimo impande zose byari byitezwe.
C64, ihuriyemo abanyapolitiki bakomeye barimo Martin Fayulu wa ECiDé, Jean-Marc Kabund wa A.Ch, Moïse Katumbi wa Ensemble, Augustin Matata Ponyo wa LGD na Delly Sesanga wa Envol, yatangaje uyu mwanya kuri uyu wa Gatanu, tariki ya 28/08/2026, mu itangazo ryashyizwe ahagaragara nyuma y’inama n’abanyamakuru.
C64 iti “Oya” ku biganiro bya Tshisekedi
Aba banyapolitiki batanu b’ingenzi bari mu batavuga rumwe n’ubutegetsi bavuze ko banze gahunda y’ibiganiro by’abaturage yatangijwe na Perezida Tshisekedi.
Ku bwabo, ibyo biganiro ntibihagije mu gukemura ibibazo bikomeye igihugu gihanganye na byo, cyane cyane ibibazo by’umutekano, ubukungu, imibereho y’abaturage ndetse n’umwuka mubi wa politiki umaze igihe ugaragara muri RDC.
C64 ivuga ko icyari gikwiye gushyirwa imbere ari ibiganiro by’igihugu birimo impande zose, aho ubutegetsi, abatavuga rumwe na bwo ndetse n’abandi bafatanyabikorwa ba politiki n’imibereho y’igihugu bahurira ku meza imwe bakaganira ku bibazo byugarije RDC.
Intambara yo mu Burasirazuba yongeye kuba intandaro y’impaka za politiki
Mu bisobanuro byayo, C64 ishinja ubutegetsi bwa Perezida Tshisekedi gukoresha ikibazo cy’intambara n’akaga k’imibereho abaturage bo mu Burasirazuba bwa RDC barimo nk’icyo ihuriro risobanura nka “fonds de commerce”, cyangwa ikibazo gikoreshwa mu nyungu za politiki.
Abatavuga rumwe n’ubutegetsi bavuga ko uburyo ikibazo cy’umutekano mu Burasirazuba gikomeje gukoreshwa mu mpaka za politiki bushobora gutuma ibindi bibazo byihutirwa igihugu gifite bititabwaho uko bikwiye.
Ibi bibaye mu gihe ikibazo cy’umutekano mu Burasirazuba bwa RDC gikomeje kuba kimwe mu bibazo bikomeye bya politiki y’igihugu, aho intambara n’amakimbirane hagati y’impande zitandukanye byagize ingaruka zikomeye ku baturage, kwimura abantu no guhungabanya ubukungu bw’uturere twibasiwe n’imirwano.
C64 ikeka ko hari umugambi wo guhindura Itegeko Nshinga
Ikindi kibazo gikomeye C64 yashyize imbere ni icyo ivuga ko gahunda y’ibiganiro bya Tshisekedi ishobora kuba ifite aho ihuriye n’umugambi wo guhindura Itegeko Nshinga.
Ihuriro rivuga ko hari impungenge z’uko impinduka z’Itegeko Nshinga zishobora gukoreshwa mu gufungura inzira Perezida Tshisekedi yakomeza kuguma ku butegetsi nyuma y’igihe cyagenwe.
C64 ivuga ko manda iriho igomba kubahirizwa, kandi ikibutsa ko, ku murongo wayo wa politiki, igihe cyagenwe cyo kurangiza manda y’ubutegetsi kiri mu mwaka wa 2028.
Ihuriro ryavuze ko risigaje iminsi 754, nk’uko ribara igihe gisigaye mbere y’igihe rivuga ko ubutegetsi bwa Tshisekedi bugomba kuba bwararangije manda yabwo.
“Manda ya gatatu” yongeye kuba ikibazo gikomeye
Abayobozi ba C64 banagarutse ku mpungenge z’uko impinduka z’Itegeko Nshinga zishobora gukoreshwa mu gushaka inzira yo guha Tshisekedi amahirwe yo gukomeza kuyobora igihugu mu gihe manda zemerwa n’Itegeko Nshinga zaba zirangiye.
Ibi ni byo C64 isobanura nk’ishobora kuba intangiriro y’umugambi wo gushaka manda ya gatatu, nubwo ibyo birego ari ibitekerezo n’impungenge byagaragajwe n’iri huriro ry’abatavuga rumwe n’ubutegetsi, atari icyemezo cyemejwe ko ari umugambi wa Leta.
C64 iburira ku ngaruka za “Balkanisation”
Mu ngingo yihariye, C64 yavuze ko politiki yo gushaka gukomeza ubutegetsi binyuze mu mpinduka z’amategeko y’igihugu ishobora kugira ingaruka zikomeye ku bumwe bwa RDC.
Ihuriro rivuga ko bishobora kugera ku byo risobanura nka “Balkanisation”, ni ukuvuga gutandukana cyangwa gucikamo ibice kw’igihugu.
Izi mpaka ziza mu gihe ikibazo cy’ubusugire bw’ubutaka bwa RDC kimaze igihe kiri ku isonga mu biganiro bya politiki, cyane cyane kubera intambara iri mu Burasirazuba bw’igihugu n’umubano utoroshye hagati ya Kinshasa n’ibihugu byo mu karere.
Imyigaragambyo y’igihugu iteganyijwe ku itariki ya 15/09/2026
Mu rwego rwo kurwanya ibyo C64 yise “gutandukira inzego z’igihugu n’amahame y’Itegeko Nshinga”, iri huriro ryatangaje ko rihamagarira Abanyekongo kwitabira imyigaragambyo y’igihugu iteganyijwe ku itariki ya 15/09/2026.
C64 ivuga ko iyi myigaragambyo igamije kurwanya icyo ibona nk’umugambi wo guhindura imikorere y’inzego z’igihugu no kurengera ibyo ivuga ko ari amahame ya demokarasi n’Itegeko Nshinga.
Politiki ya RDC iri mu gihe cy’ihuriro rikomeye ry’ibibazo
Iyi myanzuro ya C64 igaragaza ko politiki ya Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo ikomeje kuba mu bihe bikomeye, aho ikibazo cy’umutekano mu Burasirazuba, imiyoborere, ibiganiro bya politiki n’ejo hazaza h’Itegeko Nshinga biri gukomeza guhuzwa n’impaka zikomeye.
Ku ruhande rw’ubutegetsi, gahunda y’ibiganiro by’abaturage yatangijwe na Perezida Tshisekedi igaragaza ubushake bwo kwegera abaturage no gukusanya ibitekerezo ku bibazo by’igihugu. Ku rundi ruhande, abatavuga rumwe n’ubutegetsi nka C64 bavuga ko ibyo biganiro bidahagije kandi ko hakenewe ibiganiro by’igihugu byuzuye, birimo impande zose za politiki.
Bityo, ikibazo kiri imbere si ukumenya niba ibiganiro bizakomeza, ahubwo ni uburyo bizakorwa, abazitabira, ibizaganirwaho n’icyo bizatanga mu gukemura ibibazo bya politiki n’umutekano biri mu gihugu.
Mu gihe hasigaye igihe kigana ku mwaka wa 2028, impaka kuri manda, Itegeko Nshinga n’uburyo bwo gukemura ikibazo cy’umutekano mu Burasirazuba bwa RDC zishobora gukomeza gufata umwanya ukomeye muri politiki y’igihugu.
C64 yamaze gushyira ku murongo wayo icyo ishaka: kwanga gahunda y’ibiganiro bya Perezida Tshisekedi uko iteye ubu, gusaba ibiganiro by’igihugu birimo impande zose no kurwanya impinduka iyo ari yo yose y’Itegeko Nshinga ishobora gutuma manda za Perezida zihinduka.
Ku itariki ya 15/09/2026, imyigaragambyo yatangajwe na C64 izaba ari ikindi gipimo gikomeye kizerekana uko abatavuga rumwe n’ubutegetsi bashobora gukangurira abaturage kwitabira umurongo wabo wa politiki, ndetse n’uko ubutegetsi bwa Kinshasa buzabyitwaramo.
Icyo gihe kandi gishobora kuba intangiriro y’undi murongo ukomeye w’impaka kuri demokarasi, imiyoborere, Itegeko Nshinga n’uburyo RDC izakemuramo ibibazo byayo by’umutekano n’ubumwe bw’igihugu.
