Umupaka wa Gatumba–Kavimvira Uracyafunze, Icizere cy’Abaturage kirushaho kuyoyoka mu Gicucu cy’Intambara yo mu Burasirazuba bwa RDC
Icizere cy’Abanyekongo n’Abarundi benshi bari bategereje kwugururwa k’umupaka wa Gatumba–Kavimvira cyongeye gusubira hasi, nyuma y’uko Leta y’u Burundi itangaje ku mugaragaro ko uwo mupaka ugikomeza gufungwa, bitewe n’impungenge zikomeye z’umutekano ukomeje kuzamba mu Burasirazuba bwa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC).
Ibi byatangarijwe mu nama yabereye i Bujumbura, yateguwe na Minisiteri y’Imibanire n’Amahanga n’Ubufatanye Mpuzamahanga, yahuriyemo n’abahagarariye ibihugu by’abaterankunga n’amashirahamwe mpuzamahanga yemerewe gukorera mu Burundi. Muri iyo nama, Minisitiri Édouard Bizimana yemeje ko kugeza ubu nta cyemezo kirafatwa cyo kongera gufungura uwo mupaka, ndetse ko uzaguma ufunze kugeza igihe hazatangazwa izindi ngamba nshya.
Avuga ku bibazo by’umutekano mu Ntara ya Kivu y’Epfo, Minisitiri Bizimana yanenze amagambo y’umutwe wa M23 avuga ko wavuye mu Mujyi wa Uvira, ayita amayeri agamije kongera kwisuganya no gutegura ibitero bishya.
Yagize ati:
“Abavuga ko M23 yavuye muri Uvira barimo kugoreka ukuri. Ibyo ni amayeri ya gisirikare agamije kwitegura no kongera kwinjiza abarwanyi ku rugamba.”
Yakomeje ashimangira ko amakuru avuga ko umupaka ugiye kwugururwa vuba nta shingiro afite, asaba abaturage kwirinda kuyoborwa n’ibihuha bishobora gushyira ubuzima bwabo mu kaga.
Minisitiri Bizimana yanavuze ku mitwe yitwaje intwaro y’Abarundi ikorera muri RDC, irimo Red-Tabara na FNL ya Aloys Nzabampema, ivugwa ko yagaragaye mu Kibaya cya Rusizi, hafi y’umupaka w’u Burundi. Ibi ngo byongereye impungenge ku mutekano w’igihugu, cyane ko hari amakuru avuga ko abantu bitwaje intwaro bagerageza kwinjira mu Burundi mu buryo bunyuranyije n’amategeko.
Guverinoma y’u Burundi ivuga ko ishaka kubanza gusuzuma neza izo ngaruka zose mbere yo gufata icyemezo icyo ari cyo cyose kijyanye no kongera gufungura umupaka.
Aya magambo ya Leta y’u Burundi aje anyuranye n’itangazo ryari ryatanzwe mu minsi mike ishize n’Umuyobozi w’Intara ya Kivu y’Amajyepfo, Jean-Jacques Purusi. Ku wa Gatanu wari wabanje, ubwo yari ari i Uvira, yari yemereye abaturage ko umupaka wa Gatumba–Kavimvira uzafungurwa mu minsi ibiri cyangwa itatu, bitarenze tariki ya 30/01/2026.
Iryo sezerano ryari ryakanguye icyizere gikomeye mu Banyekongo benshi bari baragwiriwe n’ingorane mu Burundi, cyane cyane impunzi, abacuruzi n’abari baragiye gushaka ubuvuzi cyangwa amashuri. Ariko iryo sezerano ryaje guhinduka umuyaga, risiga benshi mu gahinda no kwiheba.
Aimé, Umunyekongo umaze ibyumweru byinshi i Bujumbura, yagize ati:
“Nari narateguye gusubira i Uvira. Umuryango wanjye wari undindiriye. None twongeye gusigara mu rujijo. Turasaba ko bareka abifuza gusubira iwabo bakagenda.”
Mu nama yabereye i Bujumbura, uhagarariye Ishami rya Loni ryita ku mpunzi (HCR) mu Burundi, Brigitte Mkanga-Eno, yagaragaje impungenge zikomeye ku kibazo cy’ibura ry’imfashanyo. Mu mafaranga agera kuri miliyoni 33 z’amadolari akenewe byihutirwa, ni miliyoni 6 gusa zimaze kuboneka.
Yagize ati:
“Aya mafaranga ni make cyane, cyane cyane mu byerekeye ubuvuzi, isuku n’amazi meza. Niba nta kindi gikorwa, ubuzima bw’impunzi buri mu kaga gakomeye.”
Musa, impunzi yageze mu Burundi mu kwezi kwa cumi na kabiri 2025, avuga ko ubuzima babayemo burimo inzara, indwara n’amacumbi mabi, kandi ko icyizere bari baragize cyongeye kubura.
Umupaka wa Gatumba–Kavimvira wafunzwe tariki ya 10/12/2025, nyuma y’uko umutwe wa AFC/M23 ufashe Umujyi wa Uvira. Uwo mutwe wigaruriye ibice binini bya Kivu y’Amajyaruguru na Kivu y’Amajyepfo, harimo Goma na Bukavu, ndetse n’utundi duce dukize ku mabuye y’agaciro nka Rubaya, ahacukurwa coltan ikoreshwa cyane mu nganda z’ikoranabuhanga ku isi.
Kuva mu kwezi kwa cumi na kabiri 2025, u Burundi bwakiriye impunzi z’Abanyekongo zirenga ibihumbi 100. Ku rundi ruhande, raporo zitandukanye zigaragaza ko u Burundi bwohereje abasirikare barenga 29 000 mu Burasirazuba bwa RDC hagati ya 2022 na 2025, mu rwego rwo gufasha FARDC n’imitwe iyishamikiyeho.
Nubwo hari amasezerano ya Washington yasinywe ku tariki ya 04/12/2025 hagati ya RDC n’u Rwanda, binyuze mu buhuza bwa Leta Zunze Ubumwe za Amerika, imirwano iracyakomeje. Ibi bikaba bikomeza gutuma akarere kose kaguma mu mwuka w’ubwoba n’urujiro.
Mu gihe umutekano ukomeje kuzamba n’ubukene bw’impunzi bukiyongera, iyugururwa ry’umupaka wa Gatumba–Kavimvira riracyari kure. Ibi bituma ibihumbi by’abantu bakomeza gutegereza bihebye, batamenya aho ejo hazabaganisha, mu karere gakomeje kuba isibaniro ry’amakimbirane akomeye ya politiki n’umutekano.
