Abagore b’Abanyamulenge Bongeye Kurema Isoko rya Baraka Nyuma y’Imyaka Itanu: Intambwe Nshya mu Gusubirana Uburenganzira cyangwa Agahenge k’Agateganyo?
Mu gikorwa cyafashwe nk’idasanzwe kandi gifite uburemere bukomeye ku mibereho n’umutekano w’Abanyamulenge batuye mu gace ka Bibogobogo, muri teritwari ya Fizi, abagore b’Abanyamulenge bongeye kugaragara mu isoko ry’umujyi wa Baraka nyuma y’imyaka itanu bari bamaze batemerewe kuhagera.
Aya makuru yemejwe n’abaturage bo muri ako gace, bavuga ko abo bagore bagarutse mu isoko rizwi nka Mwemezi, rimwe mu masoko akomeye akorerwamo ubucuruzi hagati y’abaturage ba Baraka n’abo mu bice biyikikije.
Ni igikorwa cyabaye ku wa Gatatu, aho amakuru aturuka mu baturage bo muri Bibogobogo avuga ko abagore benshi b’Abanyamulenge bageze muri iryo soko, bakahahahira, nyuma bagataha amahoro, ibintu byari bimaze imyaka myinshi bitabaho kubera umwuka mubi w’umutekano n’ivangura bavuga ko bakorerwaga.
Mu butumwa umwe mu batuye Bibogobogo yageneye Minembwe Capital News, yagize ati:
“Abagore b’Abanyamulenge ejo ku wa Gatatu bari bagiye mu isoko rya Baraka, bagataha amahoro. Ni ko ibintu bimeze, muvandimwe, kandi hari hamanutse benshi.”
Amakuru ava muri ako gace avuga ko abo bagore baguze cyane cyane ibikoresho by’ibanze bikenerwa mu buzima bwa buri munsi, birimo:
- Ifu y’imyumbati
- Ibigori
- Imboga zitandukanye
- Ibindi biribwa byo mu rugo
Ku baturage ba Bibogobogo, iki gikorwa gifatwa nk’intambwe ishobora gufasha kongera gusubukura ubuhahirane n’imibanire hagati y’abaturage bamaze igihe batandukanyijwe n’intambara, ubwoba ndetse n’amacakubiri ashingiye ku moko.
Mu myaka itanu ishize, abaturage b’Abanyamulenge batuye muri Bibogobogo bavuga ko batari bemerewe kugera mu mujyi wa Baraka ndetse no mu yandi masoko yo muri Fizi no muri Uvira, kubera impungenge z’umutekano n’ivangura bavuga ko bakorerwaga.
Bavuga ko icyo gihe bari barahawe “gasopo” n’imitwe ya Wazalendo ikorana n’ingabo za FARDC ndetse n’iza Leta y’u Burundi zikorera muri ako karere, babuzwa kujya mu masoko cyangwa mu bice byinshi bituwemo n’andi moko arimo Ababembe n’Abapfulero.
Hari kandi amakuru amaze igihe atangwa n’abaturage avuga ko Abanyamulenge benshi bafatwa nk’abanzi cyangwa abafatanyabikorwa b’imitwe yitwaje intwaro, ibintu byatumye bamwe bicwa, abandi bafungwa cyangwa banyagwa inka n’indi mitungo yabo igihe bageragezaga kujya mu bice bitari ibyo batuyemo.
Iki gikorwa kibaye nyuma y’uruzinduko ruherutse kugirwa muri ibyo bice na Jacques Kongolo, umwe mu bajyanama ba Perezida Félix Tshisekedi mu bijyanye n’umutekano.
Nubwo nta tangazo riratangazwa ku myanzuro yafatiwe muri urwo ruzinduko, abaturage benshi babihuza n’igerageza ryo koroshya ingendo n’imibereho y’abaturage bari bamaze igihe bavuga ko bahezwa.
Abakurikirana ibibera muri ako karere bavuga ko kuba abagore b’Abanyamulenge bashoboye kugera i Baraka no kuhahahira nta nkomyi igaragara bishobora kuba ikimenyetso cy’igerageza ryo kugabanya umwuka mubi umaze igihe hagati y’amoko n’impande zifitanye amakimbirane muri Fizi.
Bibogobogo ni agace gaherereye muri teritwari ya Fizi, mu Ntara ya Kivu y’Amajyepfo. Kagenzurwa n’ingabo za FARDC zifatanyije n’ingabo z’u Burundi ndetse n’imitwe ya Wazalendo.
Nubwo ako gace kayoborwa n’ubutegetsi bwa Kinshasa, abaturage b’Abanyamulenge bavuga ko bakomeje guhura n’ibibazo bikomeye by’umutekano n’ubwisanzure bwo kugenda.
Kugeza ubu, aka gace ntikagenzurwa na AFC/M23 cyangwa umutwe wa MRDP-Twirwaneho, nubwo amazina y’iyo mitwe akunze kugarukwaho mu bibazo by’umutekano byo mu Burasirazuba bwa RDC.
Abaturage bavuga kandi ko rimwe na rimwe bagabwaho ibitero n’imitwe ya Wazalendo, nubwo iyo mitwe ikorana n’ingabo zigenzura ako karere. Hari abavuga ko amatungo yabo yibwa, cyane cyane inka, mu gihe kugera mu bice bikikije Bibogobogo bikomeje kuba ikibazo gikomeye ku Banyamulenge.
Kongera kubona abagore b’Abanyamulenge mu isoko rya Baraka nyuma y’imyaka itanu bishobora gusobanurwa mu buryo bubiri bw’ingenzi.
Icya mbere, ni ikimenyetso cy’uko hashobora kuba hari igerageza ryo kongera kubaka icyizere hagati y’abaturage no koroshya urujya n’uruza rwari rumaze igihe rwarahagaze kubera umutekano muke.
Icya kabiri, hari ababona ko hakiri inzira ndende mbere y’uko abaturage bose bongera kugira ubwisanzure busesuye, cyane cyane ko amakuru y’ibitero, ubwambuzi bw’amatungo n’ihezwa bikomeje kuvugwa muri ako karere.
Ku miryango myinshi y’Abanyamulenge, kuba abagore barashoboye kujya i Baraka bagataha amahoro bifatwa nk’inkuru itanga icyizere gishya nyuma y’imyaka y’ubwoba, gufungiranwa mu duce batuyemo no kutabasha kubona amasoko n’ibikoresho by’ibanze.
Nubwo bimeze bityo, abaturage benshi bavuga ko igikenewe atari ugufungura amasoko gusa, ahubwo ari ugutanga umutekano usesuye, uburenganzira bungana ku baturage bose, ndetse no guhagarika ibikorwa by’ihezwa n’urwango bimaze imyaka myinshi mu misozi ya Fizi na Minembwe.






