Amategeko Shingiro ya RDC mu Ihurizo Rikomeye
Mu gihe Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC) ikomeje kunyura mu bihe by’imihindagurikire ya politiki n’umutekano, hari inyandiko y’ingenzi ikomeje gufatwa nk’inkingi ya mwamba y’ubumwe n’imiyoborere y’igihugu: Itegeko Nshinga rya 2006.
Iri tegeko, ryavutse nyuma y’amateka arimo intambara zikomeye, inzibacyuho zirimo urujijo, ndetse n’igerageza ryo kongera kubaka igihugu cyari cyarasenyutse, rifatwa nk’amasezerano akomeye hagati y’abaturage n’ubuyobozi. Si inyandiko isanzwe y’amategeko gusa, ahubwo ni igikoresho kigena umurongo igihugu kigomba kugenderaho, kirinda ubutegetsi bw’igitugu kandi kigaha icyizere abaturage.
Mu nkingi z’ingenzi zigize iri Tegeko Nshinga, harimo ihame rigena ko Perezida wa Repubulika adashobora kurenza manda ebyiri. Iri hame rifatwa nk’umutima w’imiyoborere ishingiye kuri demokarasi, kuko rituma habaho ihererekanyabubasha mu mahoro, rikabuza ko ubutegetsi bwiharirwa n’umuntu umwe cyangwa itsinda rito.
Ariko uko imyaka igenda ishira, hari impaka zikomeje gukaza umurego mu gihugu, aho bamwe mu begereye ubutegetsi bwa Perezida Félix Tshisekedi bashyirwa mu majwi ko bashobora kuba barimo gushaka uburyo bwo guhindura cyangwa gusobanura bundi bushya iri tegeko, cyane cyane ku bijyanye n’izo manda z’umukuru w’igihugu.
Ababishyigikira babivuga nk’ingamba zigamije gukomeza umutekano n’ituze by’igihugu. Bavuga ko RDC igikeneye ubuyobozi buhamye mu gihe igihanganye n’ibibazo bikomeye birimo intambara mu burasirazuba bw’igihugu, cyane cyane mu ntara za Kivu y’Amajyaruguru n’iy’Amajyepfo, aho imitwe yitwaje intwaro irimo M23 ikomeje guteza umutekano muke.
Gusa ku rundi ruhande, abatavuga rumwe n’ubutegetsi, imiryango itegamiye kuri Leta, n’abasesenguzi ba politiki, bavuga ko iyo mvugo y’“umutekano” ishobora kuba urwitwazo rwo gushaka kugundira ubutegetsi. Bagaragaza ko amateka ya Afurika, ndetse n’aya RDC ubwayo, agaragaza ko guhindura amategeko kugira ngo umuntu akomeze kuyobora akenshi bitera ibibazo bikomeye birimo imyigaragambyo, imvururu, ndetse n’intambara.
Mu by’ukuri, RDC si ubwa mbere ihuye n’ikibazo nk’iki. Mu bihe byashize, by’umwihariko mu mpera z’ubutegetsi bwa Joseph Kabila, habayeho icyo benshi bise “glissement” — ijambo risobanura gutinza amatora cyangwa kongera igihe cy’ubutegetsi mu buryo butaziguye. Ibi byateje imyigaragambyo ikomeye, abaturage bagaragaza ko batishimiye ko amategeko y’igihugu asuzugurwa.
Ubu rero, hari ubwoba ko amateka ashobora kwisubiramo, cyane cyane mu gihe amatora ateganyijwe mu bihe biri imbere agenda yegereza, kandi impaka ku mategeko agenga ubutegetsi zikaba zikomeje gufata indi ntera.
Icyakora, hari ikindi cy’ingenzi kigaragara muri iki gihe: ukwiyongera kw’ijwi ry’abaturage. Abanyekongo benshi barushaho gusobanukirwa uburenganzira bwabo, bakaba batangiye kugaragaza ko badashaka kongera kuba abarebera gusa, ahubwo bashaka kuba abarinzi b’amategeko y’igihugu cyabo.
Ibi bigaragarira mu bikorwa bitandukanye birimo imyigaragambyo, ibiganiro mpaka mu itangazamakuru, ndetse n’inyandiko z’abanyabwenge n’abasesenguzi basaba ko Itegeko Nshinga ryubahirizwa uko riri.
Ku ruhande rwa politiki mpuzamahanga, ibihugu byinshi n’imiryango mpuzamahanga bikomeje gukurikiranira hafi uko ibintu bihagaze muri RDC, kuko ituze ry’iki gihugu rifite uruhare runini ku mutekano w’akarere kose ka Afurika yo hagati n’iy’Iburasirazuba.
Muri rusange, ikibazo kiri imbere ya RDC si icy’amategeko gusa, ahubwo ni ikibazo cy’ejo hazaza h’imiyoborere yayo. Ese igihugu kizakomeza kubahiriza amasezerano cyihaye mu 2006? Cyangwa kizafata inzira ishobora kugisubiza inyuma mu mateka y’ubutegetsi bw’umuntu umwe?
Ku ruhande rwa Perezida Félix Tshisekedi, iki ni ikizamini gikomeye cy’amateka. Kwemera kubahiriza ihame ry’igihe ntarengwa cy’ubutegetsi byamushyira mu bayobozi bake bagize uruhare mu gukomeza demokarasi muri Afurika. Ariko kurenga kuri iri hame bishobora gutuma igihugu cyongera kwinjira mu bihe by’ihungabana rya politiki.
Mu gusoza, biragaragara ko RDC iri ku ihurizo rikomeye. Si ikibazo cy’amategeko gusa, ahubwo ni ihitamo hagati yo kubaka igihugu gishingiye ku mategeko n’inzego zikomeye, cyangwa kugendera ku nyungu z’abantu ku giti cyabo. Icyo gihugu kizahitamo uyu munsi ni cyo kizagena ejo hazaza hacyo.
