Amateka Mashya Muri Sénégal: Perezida Uri Ku Butegetsi Yirukanywe Mu Ishyaka Ryamugejeje ku Butegetsi
Politiki ya Sénégal yongeye kujya mu bihe bidasanzwe nyuma y’uko Perezida w’Inteko Ishinga Amategeko akaba n’umwe mu banyapolitiki bafite ijambo rikomeye muri iki gihugu, Ousmane Sonko, atangaje ko Perezida Bassirou Diomaye Faye atakiri umunyamuryango w’ishyaka PASTEF.
Iri tangazo ryatunguye benshi kuko Perezida Faye na Sonko bafatwaga nk’abafatanyabikorwa ba hafi ndetse nk’abanyapolitiki bubakiye hamwe urugamba rwagejeje ishyaka PASTEF ku butegetsi nyuma y’imyaka myinshi rimaze mu bikorwa byo kurwanya ubutegetsi bwariho mbere.
Ousmane Sonko ni we washinze kandi ayobora ishyaka PASTEF. Mu myaka yashize yabaye umwe mu banyapolitiki bakunzwe cyane muri Sénégal kubera imyigaragambyo ye yamaganaga ruswa, imiyoborere mibi n’ingaruka z’ubukoloni ku bukungu bw’igihugu.
Icyakora, ubwo amatora ya Perezida wa Repubulika yo mu mwaka wa 2024 yegerezaga, Sonko yari yarabujijwe kwiyamamaza kubera ibibazo by’amategeko yavugaga ko bifite inkomoko muri politiki. Nyuma yaho ni bwo yahisemo gushyigikira Bassirou Diomaye Faye, wari Umunyamabanga Mukuru wa PASTEF, kugira ngo abe umukandida w’ishyaka.
Mu buryo butunguranye, Faye yatsinze amatora ya Perezida wa Repubulika, ibintu byafashwe nk’intsinzi ya Sonko ndetse n’iy’ishyaka PASTEF muri rusange. Nyuma yo kugera ku butegetsi, Perezida Faye yahise agena Sonko ku mwanya wa Minisitiri w’Intebe kugira ngo bafatanye kuyobora igihugu.
Icyo gihe benshi bavugaga ko Sonko ari we muntu ukomeye kurusha abandi muri guverinoma, ndetse ko Faye ashobora kuba yarayoborwaga n’inama n’ibitekerezo bya Sonko.
Nubwo bombi bagaragazaga ubumwe mu ruhame, amakuru yagiye acicikana muri Sénégal yavugaga ko hari ukutumvikana kwagendaga kwiyongera hagati yabo, cyane cyane ku birebana n’ubukungu, imiyoborere ya guverinoma ndetse n’icyerekezo cya politiki igihugu kigomba gukurikiza.
Tariki ya 22 Gicurasi 2026, Perezida Faye yafashe icyemezo gikomeye cyo kwirukana Ousmane Sonko ku mwanya wa Minisitiri w’Intebe. Icyo cyemezo cyafashwe nk’intangiriro y’itandukana rikomeye hagati y’abo bombi.
Mu buryo bwatunguye benshi, Sonko ntiyigeze agaragaza uburakari ako kanya. Ahubwo yavuze ko yishimiye icyo cyemezo, ndetse ko yari amaze igihe yumva gukomeza gukorana na Perezida Faye bitagishoboka kubera ko bari bamaze gutandukana mu mitekerereze no mu miyoborere.
Mu kiganiro kinini yagiranye n’abanyamakuru tariki ya 2 Kamena 2026, Sonko yavuze ko mbere y’uko yirukanwa yari yaraganiriye na Perezida Faye ku buryo bwo gukemura amakimbirane yabo mu mahoro.
Yasobanuye ko yari yarasabye Perezida Faye ko, niba atakimwifuza nka Minisitiri w’Intebe, yakabaye abimenyesha ishyaka PASTEF rikitoramo undi muntu umusimbura, kuko ari ryo rifite ubwiganze busesuye mu Nteko Ishinga Amategeko.
Nk’uko Sonko yabivuze, Perezida Faye yanze icyo gitekerezo inshuro nyinshi, ahitamo kumwirukana binyuze mu iteka rya Perezida wa Repubulika.
Sonko yavuze ko icyo cyemezo kitamutunguye kuko yari amaze igihe ategereje ko ubufatanye bwabo burangira, ariko agaragaza ko uburyo byakozwemo bwari bunyuranyije n’imikorere ya demokarasi ndetse n’amahame y’ishyaka PASTEF.
Nyuma yo kuvanwa muri guverinoma, Sonko yahise ahuriza hamwe abayobozi bakuru ba PASTEF. Perezida Faye yaje kugerageza kuganiriza bamwe mu baminisitiri bakomoka muri iri shyaka kugira ngo bakomeze gukorana na we.
Icyakora, Sonko yabasabye kutitabira ubutumire bwa Perezida kuko yabonaga ko atubahirije inzego n’amategeko agenga ishyaka.
Iki cyemezo cyatumye habaho icyuho gikomeye hagati y’ubuyobozi bwa Leta n’ubuyobozi bw’ishyaka ryari ryaragejeje Perezida ku butegetsi.
Mu magambo akomeye cyane, Sonko yatangaje ko Perezida Bassirou Diomaye Faye atakiri umunyamuryango wa PASTEF kuko, nk’uko yabivuze, ibikorwa bye bitakigaragaza ko yubahiriza umurongo n’amahame by’iryo shyaka.
Iyi ni inshuro ya mbere mu mateka ya Sénégal Perezida uri ku butegetsi agaragajwe nk’uwatandukanye n’ishyaka ryamugejeje ku buyobozi mu gihe akiri mu nshingano.
Nubwo Perezida Faye akomeje kuyobora igihugu kandi afite ububasha bwose ahabwa n’Itegeko Nshinga, ikibazo gikomeye ni uko PASTEF igifite ubwiganze bukomeye mu Nteko Ishinga Amategeko, aho ifite imyanya irenga 130 muri 165 igize Inteko.
Ibi bivuze ko Perezida ashobora guhura n’imbogamizi zikomeye mu gushyira mu bikorwa gahunda ze mu gihe atakongera kubaka umubano mwiza n’abayobozi b’iri shyaka.
Abasesenguzi ba politiki muri Afurika y’Iburengerazuba bavuga ko amakimbirane hagati ya Sonko na Faye ashobora gutuma habaho igabanyuka ry’inkunga ya politiki Perezida yari asanzwe afite, ndetse bikaba byanatuma habaho impinduka zikomeye mu miyoborere ya Sénégal mu mezi ari imbere.
Hari kandi impungenge ko iri tandukana rishobora kugabanya icyizere abaturage bari bafite ku buyobozi bushya bwari bwasezeranyije impinduka zikomeye mu bukungu, kurwanya ruswa no guteza imbere imibereho myiza y’abaturage.
Nubwo amagambo yavuzwe n’impande zombi agaragaza ko umubano wabo wangiritse bikomeye, hari abakurikiranira hafi politiki ya Sénégal bemeza ko amahirwe yo kongera kuganira no gushaka ubwiyunge atararangira burundu.
Ariko kugeza ubu, ibimenyetso byinshi bigaragaza ko Ousmane Sonko na Perezida Bassirou Diomaye Faye bageze ku rwego rwo gutandukana kwa politiki ku buryo bushobora guhindura amateka ya Sénégal ndetse n’ahazaza h’ishyaka PASTEF ryabagejeje ku butegetsi.
Mu gihe abaturage n’amahanga bakomeje gukurikiranira hafi ibiri kubera muri Sénégal, ikibazo cy’ingenzi gikomeje kwibazwa ni ukumenya niba Perezida Faye azashobora gukomeza kuyobora igihugu atagifite inkunga yuzuye y’umugabo wamufashije kugera ku butegetsi, Ousmane Sonko.
