Byinshi ku Myigaragambyo Yabereye i Kinshasa: Uko Yatangiye, Uko Yagenze n’Ingaruka Zikomeye Ishobora Gusiga muri Politiki ya RDC
Umurwa mukuru wa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC), Kinshasa, wazindutse kuri uyu wa Gatanu uri mu bihe bikomeye by’umwuka mubi wa politiki, aho impande zitavuga rumwe n’ubutegetsi zateguye imyigaragambyo yo kwamagana itegeko rijyanye na referandumu riherutse gutorwa n’Inteko Ishinga Amategeko. Iyi myigaragambyo yabereye hafi y’Ingoro y’Inteko Ishinga Amategeko (Palais du Peuple), ahari hahuriye abaturage benshi bashyigikiye abatavuga rumwe na Leta.
Kuva mu masaha ya kare ya mu gitondo, abayoboke b’amashyaka atavuga rumwe n’ubutegetsi batangiye kwisuka berekeza ku cyicaro cy’ishyaka ECiDé (Engagement pour la Citoyenneté et le Développement), riyobowe na Martin Fayulu, umwe mu banyapolitiki bakomeye kandi bakunze kunenga ubutegetsi bwa Perezida Félix Tshisekedi. Aho ni ho hari hateganyijwe gukusanyiriza abantu mbere yo kujya imbere ya Palais du Peuple.
Mu bayobozi bageze aho imyigaragambyo yari kubera harimo Martin Fayulu, Perezida wa ECiDé, Delly Sesanga ndetse n’abandi banyapolitiki bakomeye bo mu ihuriro ry’abatavuga rumwe n’ubutegetsi. Bose bagaragaje ko bafite ubushake bwo gukomeza imyigaragambyo yabo nubwo bari bazi ko inzego z’umutekano zari zashyizeho ingamba zikomeye zo kuyikumira.
Mu ijambo yavugiye imbere y’abamushyigikiye, Martin Fayulu yavuze ko batazava ku mugambi wabo wo kwamagana icyo bise “igerageza ryo guhindura inzego n’amahame shingiro y’imiyoborere binyuze muri referandumu.” Aya magambo yakiriwe n’impundu n’amashyi menshi y’abari bahateraniye, bagaragazaga uburakari n’impungenge ku cyerekezo cya politiki igihugu kirimo gufata.
Mu rwego rwo gukumira imyigaragambyo ishobora kuvamo imvururu, Polisi y’Igihugu ya Congo (PNC) yari yohereje umubare munini w’abapolisi n’imitwe yihariye ishinzwe kurwanya imyigaragambyo mu bice byose bikikije Palais du Peuple. Imihanda minini n’inzira zinjira muri ako gace byari bicungiwe hafi, mu gihe imodoka z’inzego z’umutekano zari zagaragaye ari nyinshi.
Abaturage benshi bo muri Kinshasa bagaragaje impungenge z’uko ibi bibaye mu gihe igihugu gisanzwe kiri mu bibazo byinshi birimo umutekano muke mu burasirazuba, ibibazo by’ubukungu ndetse n’impaka zikomeye zishingiye ku miyoborere n’Itegeko Nshinga.
Mbere y’uko imyigaragambyo itangira ku mugaragaro, ibintu byatangiye kuzamba ku muhanda wa Avenue de l’Enseignement. Aho habereye amakimbirane hagati y’abashyigikiye amashyaka atavuga rumwe n’ubutegetsi n’abagize umutwe uzwiho gushyigikira ubutegetsi buriho.
Abari aho batangaje ko habayeho guterana amakofe, gukubitana no guterana ibintu bitandukanye, ibintu byateje ubwoba n’akajagari muri ako gace kose. Abantu bamwe bahise bahunga aho bari kugira ngo birinde gukomereka, mu gihe inzego z’umutekano zahise zitabara kugira ngo zigarure ituze.
Amakuru yatangiye gukwirakwira nyuma y’iyo mvururu yavugaga ko Martin Fayulu yakomerekeye muri ayo makimbirane. Nubwo amakuru arambuye ku rwego rw’imvune ze atari yahita amenyekana ako kanya, byateje impungenge zikomeye mu bayoboke be no mu bakurikiranira hafi politiki ya Congo.
Abateguye imyigaragambyo bavuga ko bahangayikishijwe n’itegeko rishya ryerekeye referandumu ryatowe n’Inteko Ishinga Amategeko. Bemeza ko iri tegeko rishobora gufungura inzira yo guhindura bimwe mu bikubiye mu Itegeko Nshinga, ibintu bavuga ko bishobora kugira ingaruka ku miyoborere ya demokarasi n’ihame ry’isimburana ku butegetsi.
Ku rundi ruhande, Leta n’abayishyigikiye bavuga ko impinduka ziteganywa zigamije guha abaturage uburenganzira bwo kwifatira ibyemezo ku bibazo bikomeye bireba igihugu, kandi ko inzira ya referandumu ari uburyo bwemewe n’amategeko.
Mu masaha ya saa sita z’amanywa, impande zombi zari zigikomeje guhangana mu buryo bwa politiki no mu magambo, mu gihe inzego z’umutekano zakomeje kugenzura ahantu hose h’ingenzi muri Kinshasa. Abateguye imyigaragambyo batangaje ko badateze gusubira inyuma ku byo basaba, mu gihe ubutegetsi bwo bwakomeje gushimangira ko umutekano ugomba kubungabungwa uko byagenda kose.
Nubwo hari impungenge z’uko imyigaragambyo ishobora gukomeza cyangwa ikaguka no mu yindi mijyi, kugeza icyo gihe ibikorwa byinshi by’ubucuruzi n’imibereho ya buri munsi muri Kinshasa byari bikomeje, nubwo abaturage benshi bakomeje gukurikiranira hafi uko ibintu biri kugenda.
Abasesenguzi ba politiki bavuga ko niba amakimbirane hagati y’ubutegetsi n’abatavuga rumwe na bwo akomeje gukaza umurego, bishobora guteza umwuka mubi muri politiki ya RDC mu gihe igihugu cyitegura ibindi byemezo bikomeye birebana n’ejo hazaza hacyo.
Bagaragaza kandi ko gukomeretswa cyangwa gufatwa nabi kw’abanyapolitiki bakomeye bishobora kurushaho kongera uburakari bw’ababashyigikiye, bigatuma imyigaragambyo yaguka cyangwa igafata indi ntera. Hari kandi impungenge ko gukoresha imbaraga z’umurengera n’inzego z’umutekano bishobora kunengwa n’imiryango iharanira uburenganzira bwa muntu ndetse n’amahanga akurikiranira hafi ibibera muri Congo.
Muri rusange, ibibera i Kinshasa kuri uyu munsi byongeye kugaragaza ubukana bw’impaka za politiki zikomeje kuranga RDC, igihugu gikomeje gushaka inzira yo kubaka ituze rirambye no gushimangira demokarasi mu bihe bikomeje kuba ibikomeye kandi bisaba ubushishozi bwa politiki.
