Cibitoki: Impaka Zikomeye ku Bucukuzi bw’Inzahabu — U Burundi bushinjwa n’abamwe kujyana mu buryo butavugwaho rumwe amabuye y’agaciro ava muri RDC
Mu majyaruguru y’u Burundi, by’umwihariko mu Ntara ya Cibitoke, hakomeje kuvugwa impaka zikomeye zerekeye imicungire y’umutungo kamere, cyane cyane inzahabu. Abacukuzi b’amabuye y’agaciro ndetse n’abayobozi ba koperative bavuga ko hashyizweho amabwiriza mashya bashinja ko ashobora kugira ingaruka zikomeye ku bukungu bw’abaturage, mu gihe bamwe banavuga ko igisirikare cyaba gifite uruhare rutaziguye muri uru rwego.
Mu gihe kimwe, hari n’ibirego bitandukanye biva mu bice bimwe byo muri Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC), aho bamwe mu baturage n’abakurikirana ibibazo by’umutekano bavuga ko hari ibikorwa bifitanye isano n’iyoherezwa ry’umutungo kamere unyuzwa mu buryo butavugwaho rumwe, n’ubwo ibi birego bitaremezwa ku rwego mpuzamahanga.
Mu bucukuzi bukorerwa muri Cibitoke, bamwe mu bacukuzi bavuga ko guhera ku itariki ya 25/06/2026 bahawe amabwiriza mashya bavuga ko yasobanuwe n’abasirikare bashinzwe kugenzura ibikorwa by’ubucukuzi. Aya mabwiriza ngo asaba ko koperative zimwe na zimwe zitanga hagati ya 30% na 70% by’umusaruro wazo ku nzego za gisirikare, ibintu bavuga ko bibabangamiye bikomeye.
Abacukuzi bavuga ko mbere bakoranaga n’Urwego rw’Igihugu rushinzwe Mine, Peteroli na Gazi (OBM), aho amategeko asanzwe ateganya ko koperative zitanga hafi 16% by’umusoro ku nyungu. Gusa bavuga ko ubu hari impinduka zitumvikana neza mu micungire y’iki gice cy’ubukungu.
Hari n’abavuga ko igisirikare cyashyize ibirindiro hafi y’ahacukurwa amabuye y’agaciro, bikaba byarateje impungenge ku mutekano n’uburyo umutungo ucungwa.
Mu mvugo zitandukanye z’abaturage n’abacukuzi, havugwa ko igisirikare cy’u Burundi gifite uruhare runini mu micungire y’ubucukuzi bw’inzahabu muri ako gace. Icyakora, ibi birego ntibyigeze byemezwa ku rwego rwa Leta.
Bamwe bavuga ko imiyoborere y’iki gice ishobora kuba ifitanye isano n’abayobozi bakuru mu gisirikare, barimo n’abavugwa mu nzego nkuru z’ingabo, ariko ayo makuru akomeza kuba mu rwego rw’ibirego n’ibivugwa n’abaturage.
Hari n’amakuru aturuka muri RDC, aho bamwe mu baturage n’abasesenguzi bavuga ko hari ibikorwa by’iyoherezwa ry’umutungo kamere bikekwa ko bifitanye isano n’abantu bafite aho bahurira n’inzego z’umutekano z’u Burundi.
Bamwe bavuga ko ibi bishobora kuba bifitanye isano n’imirwano iri mu bice bimwe byo mu Burasirazuba bwa RDC, cyane cyane hafi y’imipaka, aho hakunze kuvugwa ko umutungo kamere ushobora kunyuzwa mu nzira zidakurikije amategeko.
Mu mvugo z’abaturage bo muri Cibitoke, havugwa amazina y’abayobozi bakuru mu gisirikare ndetse n’abandi bafitanye isano n’ubutegetsi, bavuga ko bashobora kugira aho bahurira n’imicungire y’ubucukuzi bw’amabuye y’agaciro.
Hari n’abavuga ko hari ibigo by’ubucuruzi bivugwa ko bifitanye isano n’abantu bo mu nzego zo hejuru, bikekwa ko bishobora kugira uruhare mu micungire y’umutungo kamere. Ibi byose ariko bikomeje kuba ibivugwa n’abaturage, bidafite gihamya yemewe n’amategeko.
Abacukuzi bo muri Cibitoke bavuga ko bafite impungenge zikomeye ku hazaza h’umwuga wabo, bavuga ko bashobora gusigara nta nyungu iboneye babona mu gihe imiyoborere bavuga ko ibabangamiye ikomeje.
Basaba ko habaho imiyoborere isobanutse, ishingiye ku mategeko, kugira ngo abacukuzi bakomeze gukora mu mucyo kandi bubahirize amategeko igihugu cyashyizeho.
Ibi bibazo byose bikomeje kuguma mu rwego rw’impaka n’ibivugwa n’abaturage, mu gihe inzego za Leta zitaratanga ibisobanuro birambuye cyangwa ngo zemeze ibi birego.
Icyakora, bikomeje kugaragaza ikibazo gikomeye kijyanye n’imicungire y’umutungo kamere mu karere, ndetse n’uruhare rw’inzego zitandukanye mu bucukuzi bw’amabuye y’agaciro.
Ababikurikiranira hafi bavuga ko hakenewe iperereza ryimbitse kandi ryigenga kugira ngo hamenyekane ukuri ku bibazo bivugwa, no kurinda ko umutungo kamere w’ibihugu byo mu karere wakomeza kuba intandaro y’impaka n’amakimbirane.
