Ebola Yongeye Gukaza Umurego muri RDC: Umubare w’Abanduye Wageze ku Rwego Ruteye Impungenge
Mu gihe Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC) ikomeje guhangana n’ibibazo by’umutekano muke n’ibibazo by’ubukungu mu bice bitandukanye by’igihugu, yongeye kwisanga imbere y’ikibazo gikomeye cy’ubuzima rusange nyuma y’aho icyorezo cya Ebola cyo mu bwoko bwa Bundibugyo gikomeje gukwirakwira ku muvuduko uhangayikishije.
Raporo yashyizwe ahagaragara na Minisiteri y’Ubuzima ya RDC igaragaza ko kugeza tariki ya 04/06/2026, abantu 452 bamaze kwandura iki cyorezo, mu gihe 81 bamaze guhitanwa na cyo. Iyi mibare yerekana ubwiyongere bukabije kuko mu masaha 24 gusa, abanduye biyongereyeho abantu 71, bavuye kuri 381 bari babaruwe tariki ya 03/06/2026.
Iyi mibare ikomeje guteza impungenge inzego z’ubuzima ku rwego rw’igihugu no ku rwego mpuzamahanga, cyane cyane kubera uburyo iki cyorezo gikomeje gukwirakwira mu bice bimwe na bimwe by’Uburasirazuba bwa Congo.
Nk’uko Minisiteri y’Ubuzima ibitangaza, Intara ya Ituri ni yo yibasiwe cyane n’iki cyorezo kuko abarenga 94% by’abanduye bose babarizwa muri iyo ntara.
Abanduye bake na bo bamaze kugaragara mu Ntara za Kivu y’Amajyaruguru na Kivu y’Amajyepfo, ibintu bituma impungenge ziyongera ko iki cyorezo gishobora gukwira mu bindi bice by’igihugu mu gihe kitagenzuwe neza.
Ituri ni imwe mu ntara zimaze imyaka myinshi zibasiwe n’ibibazo by’umutekano muke biterwa n’imitwe yitwaje intwaro. Ibi bituma ibikorwa byo gukurikirana abanduye, kubapima no kubavuza bikorwa mu buryo bugoranye cyane, bityo bikongera ibyago byo gukwirakwira kwa virusi.
Mu rwego rwo kwihutisha ibikorwa byo gusuzuma abakekwaho kwandura Ebola, ubuyobozi bwa RDC bwatangaje ko laboratwari iri mu Bitaro Bikuru bya Mongbwalu yatangiye gukora ibipimo bya Ebola.
Mbere y’iki cyemezo, ibipimo byinshi byoherezwaga muri Laboratwari y’Igihugu y’Ubushakashatsi ku Buzima (INRB) i Kinshasa, ibintu byatindaga gutanga ibisubizo kandi bikadindiza ibikorwa byo gutahura abanduye hakiri kare.
Abashinzwe ubuzima bavuga ko gukorera ibipimo hafi y’ahibasiwe cyane n’icyorezo bizafasha kugabanya igihe cyo gutegereza ibisubizo no gufata ibyemezo byihuse byo gutandukanya abanduye n’abatarandura.
Nubwo inzego z’ubuzima zikomeje ibikorwa byo kurwanya iki cyorezo, haracyari imbogamizi zikomeye zishingiye ku myumvire ya bamwe mu baturage.
Mu duce tumwe na tumwe twibasiwe, hari abaturage bagihakana ko Ebola ibaho cyangwa bakayifata nk’indwara isanzwe. Hari n’aho usanga abaturage banga ko imirambo y’ababo isuzumwa mbere yo gushyingurwa cyangwa bakanga gutanga amakuru ku bantu bagaragaza ibimenyetso by’iyi ndwara.
Abahanga mu buzima bavuga ko iyo myitwarire ishobora gutuma virusi ikomeza gukwirakwira mu miryango no mu baturage muri rusange.
Ubwoko bwa Bundibugyo ni bumwe mu bwoko bwa virusi ya Ebola bwatangiye kumenyekana mu mwaka wa 2007 mu Karere ka Bundibugyo muri Uganda, ari na ho bwakuye izina.
Kimwe n’andi moko ya Ebola, iyi virusi ikwirakwira binyuze mu guhura n’amaraso cyangwa andi matembabuzi y’umubiri w’umuntu wanduye cyangwa wapfuye azize iyo ndwara.
Ibimenyetso byayo birimo:
Umuriro mwinshi;
Kubabara umutwe bikabije;
Kuruka no gucibwamo;
Kubabara imikaya;
Umunaniro ukabije;
Kuva amaraso mu bice bitandukanye by’umubiri mu gihe indwara ikomeje gukomera.
Kugeza ubu, nta rukingo rwihariye cyangwa umuti wemewe ku rwego mpuzamahanga uvura by’umwihariko Ebola yo mu bwoko bwa Bundibugyo. Abarwayi bahabwa ubuvuzi bugamije kugabanya ibimenyetso no kongera amahirwe yo gukira.
RDC ni kimwe mu bihugu byibasiwe cyane na Ebola kuva yamenyekana bwa mbere mu 1976 hafi y’Uruzi rwa Ebola rwahaye izina iyi ndwara.
Kuva icyo gihe, igihugu cyahuye n’ibyorezo byinshi bya Ebola, harimo icyabaye hagati ya 2018 na 2020 mu Ntara za Kivu y’Amajyaruguru na Ituri, cyahitanye abantu barenga 2,200, kikaba cyari kimwe mu byorezo bikomeye byabayeho nyuma y’icyabereye muri Afurika y’Iburengerazuba hagati ya 2014 na 2016.
Abasesenguzi bavuga ko uburambe RDC ifite mu guhangana na Ebola bushobora gufasha mu kugenzura iki cyorezo gishya, nubwo ikibazo cy’umutekano muke gikomeje kubera inzitizi ibikorwa byo gutabara.
Iki cyorezo ntikigarukira muri RDC gusa. Tariki ya 15/05/2026, Uganda na yo yatangaje ko hari abantu bamaze kwandura Ebola yo mu bwoko bwa Bundibugyo.
Kugeza tariki ya 05/06/2026, muri Uganda hari hamaze kubarurwa abantu 19 banduye, babiri bamaze gupfa, mu gihe abandi bane bamaze gukira.
Ibi byatumye inzego z’ubuzima zo mu Karere k’Ibiyaga Bigari zongera ingamba zo kugenzura urujya n’uruza rw’abaturage ku mipaka no gukurikirana abahuye n’abanduye.
Mu rwego rwo gushyigikira RDC na Uganda mu rugamba rwo kurwanya Ebola, Ishami ry’Umuryango w’Abibumbye ryita ku Buzima (OMS/WHO) hamwe n’Ikigo Nyafurika gishinzwe gukumira no kurwanya indwara (Africa CDC) byemeye gutanga inkunga ya miliyoni 518 z’Amadolari ya Amerika.
Aya mafaranga azakoreshwa hagati y’uku kwezi n’ukwezi kwa karindwi 2026 mu bikorwa byo:
Kuvura abarwayi;
Gukurikirana abanduye n’abahuye na bo;
Kongerera ubushobozi ibitaro n’abakozi b’ubuzima;
Gukangurira abaturage kwirinda;
Gukomeza ubushakashatsi ku nkingo n’imiti.
Umuyobozi Mukuru wa OMS, Dr. Tedros Adhanom Ghebreyesus, yavuze ko iki ari igihe cyo kongera ubufatanye mpuzamahanga kugira ngo iki cyorezo kitazahinduka ikibazo gikomeye ku karere kose.
Kugeza ubu, Intara ya Ituri iracyari ku isonga mu kwibasirwa n’iki cyorezo, mu gihe inzego z’ubuzima zikomeje ibikorwa byo gushakisha abanduye no gukurikirana abo bahuye na bo.
Nubwo hari intambwe zimaze guterwa mu gusuzuma no kuvura abarwayi, ubwiyongere bwihuse bw’abandura, ibibazo by’umutekano muke ndetse n’imyumvire itaranozwa neza ya bamwe mu baturage bikomeje gutera impungenge.
Abahanga mu buzima bavuga ko ibyumweru biri imbere bizaba ingenzi cyane mu kumenya niba RDC izashobora kugabanya umuvuduko w’ikwirakwira rya Ebola cyangwa niba iki cyorezo kizakomeza gufata indi ntera mu Burasirazuba bw’igihugu.
Mu gihe umubare w’abanduye ukomeje kuzamuka umunsi ku wundi, ubutumwa bw’inzego z’ubuzima burakomeza kuba bumwe: kwirinda, gutanga amakuru ku gihe no kwitabira amabwiriza y’abaganga ni byo bizafasha guhagarika ikwirakwira rya Ebola no kurokora ubuzima bw’abaturage.






