Eritrea mu Burakari Bukaze: Yafashe Icyemezo gikomeye kuri Ethiopia
Minembwe Capital News (MCN)
Umwuka mubi hagati ya Eritrea na Ethiopia wongeye kuzamuka cyane, nyuma y’uko Ethiopia ifunze Ambasade yayo i Asmara, umurwa mukuru wa Eritrea, ikanirukana abadipolomate 10 ba Eritrea, maze Eritrea na yo igafata icyemezo cyo guca burundu umubano wa dipolomasi n’iki gihugu cy’abaturanyi.
Iri zamuka ry’umwuka mubi ribaye mu gihe imirwano yongeye gukaza umurego mu majyaruguru ya Ethiopia, cyane cyane mu gace ka Tigray, bikaba byatumye havuka impungenge ko amakimbirane ashobora kurenga imbibi za Ethiopia na Eritrea, agahungabanya umutekano w’akarere kose ka Horn of Africa.
Ku wa Kane, tariki ya 01/10/2026, Minisiteri y’Ububanyi n’Amahanga ya Ethiopia yatangaje ko yafashe icyemezo cyo gufunga Ambasade yayo i Asmara.
Ethiopia yavuze ko iki cyemezo cyafashwe mu rwego rwo gusubiza ibyo yise ibikorwa bya Eritrea byo “kwibasira no guhungabanya” Ethiopia. Yatangaje kandi ko abadipolomate 10 ba Eritrea bari muri Ethiopia batangajwe ko batagikenewe muri icyo gihugu, maze bahabwa amasaha 48 yo kuba bamaze kuhava.
Ethiopia kandi yashinjaga Eritrea kugira uruhare, mu buryo butaziguye cyangwa buziguye, mu bikorwa bibangamira umutekano wayo, cyane cyane mu gihe imirwano hagati y’ingabo za Leta n’ihuriro ry’abatavuga rumwe n’ubutegetsi riyobowe na Tigray People’s Liberation Front (TPLF) yari yongeye kubura. Eritrea yahakanye ibyo birego.
Nyuma y’icyemezo cya Ethiopia cyo ku wa Kane, Eritrea yahise itangaza ko iciye umubano wose wa dipolomasi na Ethiopia.
Minisiteri y’Ububanyi n’Amahanga ya Eritrea yavuze ko icyo gihugu “nta yandi mahitamo” cyari gifite uretse gusubiza Ethiopia mu buryo nk’ubwo, nyuma y’ifungwa ry’Ambasade ya Ethiopia i Asmara no kwirukana abadipolomate ba Eritrea. Eritrea na yo yatangaje ko ifunze Ambasade yayo i Addis Ababa, umurwa mukuru wa Ethiopia.
Eritrea yanahakanye ibirego bya Ethiopia byo kuba ishyigikira imitwe irwanya ubutegetsi bwa Addis Ababa, ivuga ko ahubwo Ethiopia ari yo ikomeje kugira politiki ibangamira Eritrea.
Amakuru mashya yemeza ko Eritrea yafunze Ambasade yayo i Addis Ababa kandi ica umubano wa dipolomasi na Ethiopia.
Ibyo bibaye mu gihe imipaka yose y’ubutaka ihuza Eritrea na Ethiopia yari isanzwe ifunze. Amakuru y’ingendo agaragaza ko imipaka y’ubutaka ihuza ibi bihugu ifunze, kandi ko uturere two ku mupaka dukomeje kuba turinzwe cyane kandi turimo umutekano muke.
Umupaka wa Ethiopia na Eritrea umaze igihe ufunze, nubwo hari igihe wigeze kongera gufungurwa mu 2018, ubwo ibihugu byombi byageragezaga gusubizaho umubano nyuma y’imyaka myinshi y’amakimbirane.
Nyuma y’uko umubano wongeye kuzamba ndetse n’intambara yo muri Tigray yo mu 2020–2022, imipaka y’ubutaka hagati y’ibihugu byombi yongeye gufungwa, mu gihe amakuru y’ingendo akomeza kugaragaza ko imipaka yose y’ubutaka ifunze.
Iki kibazo ntikirebwa gusa n’ifungwa ry’Ambasade. Gihurirana n’ibibazo byinshi bimaze igihe byongera umwuka mubi hagati ya Addis Ababa na Asmara.
Ethiopia ishinja Eritrea gufasha cyangwa gushyigikira imitwe irwanya ubutegetsi, cyane cyane ihuriro riyobowe na TPLF, mu gihe imirwano yongeye kubura mu majyaruguru y’igihugu. Eritrea, kimwe na Sudan na Misiri, yahakanye ibyo birego.
Ikindi kibazo gikomeye ni icyifuzo cya Ethiopia cyo kubona uburyo bwo kugera ku Nyanja Itukura, kubera ko ari igihugu kidakora ku nyanja. Ibi byagiye biteza impungenge muri Eritrea, cyane cyane ku bijyanye n’ubusugire bw’inkengero n’ibyambu byayo.
Muri iki gihe umwuka mubi wiyongereye, Ethiopia yanashinje Sudan na Misiri gushyigikira ihuriro ry’abatavuga rumwe n’ubutegetsi riyobowe na TPLF. Ibi bihugu byombi byahakanye ibyo birego.
Ikibazo cyatumye umwuka mubi urushaho gukara ni uko Ethiopia na yo yirukanye umudipolomate wa Misiri, imuha amasaha 48 yo kuva ku butaka bwayo. Misiri na yo yasubije mu buryo busa n’ubwo, itangaza ko umujyanama wa Ambasade ya Ethiopia i Cairo atakiri umuntu wemerewe gukomeza imirimo ye, na we ahabwa amasaha 48 yo kugenda.
Mu gihe amakimbirane akomeje kwiyongera, Komisiyo y’Umuryango wa Afurika Yunze Ubumwe (AU) yasabye Ethiopia, Eritrea na Misiri kwirinda ibikorwa cyangwa amagambo bishobora kongera umwuka mubi.
AU yasabye impande bireba gukemura ibyo batumvikanaho binyuze mu nzira za dipolomasi n’ibiganiro by’amahoro, hagamijwe kurinda amahoro n’umutekano w’akarere.
Guca umubano wa dipolomasi hagati ya Eritrea na Ethiopia bibaye mu gihe imirwano ikomeje muri Tigray, Amhara na Afar. Ibi byongera impungenge z’uko ikibazo cy’imbere muri Ethiopia gishobora guhinduka ikibazo gifite uruhare rw’ibihugu byinshi byo muri Horn of Africa.
Reuters yatangaje ko imirwano mishya iri mu majyaruguru ya Ethiopia ari imwe mu zikomeye kuva intambara yo muri Tigray yo mu 2020–2022 yarangira, kandi ko amakimbirane hagati ya Ethiopia na Eritrea, hamwe n’ibirego birebana na Sudan na Misiri, bishobora kurushaho kugora inzira yo kugarura ituze mu karere.
Ku baturage bo ku mpande zombi z’umupaka, gukomeza gufunga imipaka bishobora kugira ingaruka ku bucuruzi, ingendo, imiryango itandukanywa n’umupaka ndetse n’ubufasha bwambukiranya imipaka. Naho mu rwego rwa dipolomasi, gufunga ambasade no kwirukana abadipolomate bigabanya inzira zisanzwe ibihugu bikoresha mu gukemura amakimbirane no gukumira ko ibibazo bito bihinduka ibibazo bikomeye.
Kugeza ubu, impande zombi zikomeje gushinjanya ibikorwa bibangamira umutekano, mu gihe Umuryango wa Afurika Yunze Ubumwe usaba ko impande zose zigabanya ubushyamirane kandi zigakoresha ibiganiro.
Minembwe Capital News (MCN)






