Imyaka 22 Nyuma ya Gatumba: Me Byashoni Atangaje Icyerekezo Gishya ku Banyamulenge—“Amarira yacu Agomba Kuvamo Imbaraga zo Kongera Kubaka”
Minembwe Capital News
Mu butumwa bwatanzwe na Me Maniragaba Byashoni John, umunyamategeko urengera uburenganzira bwa muntu, ubwo yagezaga ku bitabiriye umuhango wo kwibuka abazize ubwicanyi bwo mu Gatumba, yakoresheje Minembwe Capital News (MCN) nk’umuyoboro wo kugeza ubutumwa bwe ku Banyamulenge.
Me Byashoni yashimangiye ko kwibuka abishwe bidakwiye kurangirira mu gahinda no mu marira gusa, ahubwo ko bikwiye guhinduka imbaraga zo kubaka ubuzima n’ejo hazaza h’Abanyamulenge.
Ubu butumwa yabutanze tariki ya 14/08/2026 i Nairobi muri Kenya aho ari mu ruzindiko, bakaba bari mu gikorwa cyo kwibuka imyaka 22 ishize Abanyamulenge b’impunzi biciwe mu Gatumba, mu Burundi.
Me Byashoni yise ubutumwa bwe “GATUMBA 22 ANS APRÈS – De la Mémoire à la Reconstruction des Moyens et Hauts-Plateaux, avec Minembwe comme Chef-lieu”, busobanura ko kwibuka abazize ubwicanyi bwo mu Gatumba bigomba kujyana n’umugambi wo kongera kubaka ubuzima n’ahazaza h’Abanyamulenge, by’umwihariko muri Teritwari ya Moyens et Hauts-Plateaux, aho Minembwe ari umurwa mukuru wayo.
Me Byashoni yatangiye ashimangira ko tariki ya 14/08/2026 ari umunsi wihariye mu mateka y’Abanyamulenge. Yavuze ko kuri iyo tariki hashize imyaka 22, Abanyamulenge 166 bari impunzi biciwe mu Gatumba mu Burundi, avuga ko bishwe bazira inkomoko yabo.
Yagaragaje ko amazina y’abishwe adakwiye gusibangana mu mateka, kuko kwibuka ari uburyo bwo kurwanya ko ibyabaye byibagirana.
Mu butumwa bwe, Me Byashoni yavuze ko Gatumba idakwiye gufatwa nk’ikintu cyabaye ukwacyo, ahubwo ko ikwiye kurebwa mu murongo mugari w’amateka y’ubwicanyi n’ubuhunzi byagiye bigaragara mu karere.
Yibukije kandi ibindi bitero n’ubwicanyi byibasiriye Abanyamulenge mu bihe bitandukanye, birimo Bibogobogo, Ngandja na Uvira mu 1996; i Kinshasa na Kalemie mu 1998; Bukavu mu 2004, ndetse n’ibindi byakurikiyeho kuva mu 2017 kugeza muri iki gihe.
Kwibuka, ubutabera no kubaka ejo hazaza
Me Byashoni yashyize ubutumwa bwe ku nkingi eshatu z’ingenzi: kwibuka, gusaba ubutabera no kwiyemeza kubaka ejo hazaza.
Ku bijyanye no kwibuka, yavuze ko Abanyamulenge bakwiye gukomeza guha agaciro abazize ubwicanyi, kuko kwibuka ari ukwanga ko amateka yabo asibwa.
Ku butabera, yashimangiye ko hakwiye gukorwa iperereza ryimbitse ku byaha byakorewe abantu, kandi ko ababigizemo uruhare bakwiye kubiryozwa hakurikijwe amategeko.
Yagize ati: “Kudahano umuntu wakoze ubwo bwicanyi” bishobora gukomeza gukomeretsa abarokotse n’imiryango y’abazize ubwo bwicanyi.
Minembwe nk’intangiriro yo kongera kubaka
Igice cy’ingenzi cy’ubutumwa bwa Me Byashoni cyibanze ku kibazo cy’ahazaza h’Abanyamulenge n’icyo gukora kugira ngo kwibuka bihinduke ibikorwa bifatika.
Yavuze ko nyuma y’amateka y’ubwicanyi, kwimurwa n’intambara, hakenewe gahunda yo kongera kubaka ubuzima, imibereho n’ahazaza h’Abanyamulenge.
Muri uwo mugambi, yagaragaje Minembwe nk’ahantu hakwiye kuba intangiriro y’icyo cyerekezo, kuko ari umurwa mukuru wa Teritwari ya Moyens et Hauts-Plateaux muri Kivu y’Amajyepfo.
Yashimangiye ko kubaka bidakwiye kuba amagambo gusa, ahubwo ko hakwiye kubakwa amashuri, amavuriro, amazu, ibikorwa by’ubuhinzi n’ibindi bikorwa remezo byafasha abaturage kongera kugira ubuzima burambye.
Ubwoba bw’abari mu buhungiro no gutaha
Me Byashoni yavuze ko yumva ubwoba buri mu Banyamulenge benshi baba mu buhungiro, cyane cyane abatekereza gutaha mu bice bakomokamo.
Yatanze ubuhamya bw’uko na we ubwe yigeze kuyobora ishuri mu Mikenge na Kahwela mu bihe by’intambara n’ibikorwa bya gisirikare, avuga ko iryo shuri ryamaze igihe kirekire rikora mu bihe bikomeye.
Yabwiye abari i Nairobi ko gutaha no kongera kubaka igihugu cyabo ari inshingano abaturage bagomba gutekerezaho, ariko ko ibyo bigomba gukorwa mu buryo butanga umutekano n’icyizere cy’ubuzima burambye.
Ubutumwa ku ngabo za Twirwaneho
Mu butumwa bwe, Me Byashoni yashimiye General Charles Sematama n’ingabo za Twirwaneho, avuga ko bagize uruhare mu kurinda Minembwe mu gihe cy’intambara.
Yavuze ko, nk’uko abibona, izo ngabo zashoboye gukomeza kurinda Minembwe n’abaturage bayo mu bihe bikomeye, bityo ko yabifashe nk’impamvu y’icyizere ku bantu batekereza gutaha.
Kubaka ahantu abantu babaho mu cyubahiro n’umutekano
Mu gitekerezo cyagarutsweho cyane muri ubu butumwa, Me Byashoni yavuze ko Abanyamulenge bakwiye kugira ahantu bashobora kubaho mu cyubahiro no mu mutekano.
Yifashishije urugero rwa Gatumba, yagaragaje ko igihe abantu bakomeza kuba mu buhungiro no mu kajagari k’umutekano, bakomeza kugira intege nke.
Ni muri urwo rwego yavuze ko kubaka Minembwe n’ibice bya Moyens et Hauts-Plateaux bikwiye gufatwa nk’umushinga w’igihe kirekire ugamije guhindura agahinda n’ibikomere by’amateka mo imbaraga zo kongera kubaka.
Kwibuka General Rukunda Michel Makanika
Mu butumwa bwe, Me Byashoni yanagarutse ku rupfu rwa General Rukunda Michel Makanika, avuga ko urupfu rwe rwababaje benshi.
Yamwibutse nk’umuntu wapfuye aharanira ibyo yemera, asaba ko igitambo cye n’icy’abandi bose baguye mu ntambara bitazibagirana.
Yasabye ko kwibuka abitabye Imana bidakwiye gukomeza kuba umuhango w’amarira gusa, ahubwo ko bikwiye kuba umusingi wo gutekereza ku buryo bwo kubaka ejo hazaza.
“Guhindura icyunamo imbaraga”
Mu gusoza ubutumwa bwe, Me Byashoni yasabye Abanyamulenge guhindura agahinda k’amateka mo imbaraga zo kubaka.
Yagaragaje ko icyubahiro gikomeye cyahabwa abiciwe mu Gatumba n’abandi bazize intambara ari kongera kubaka ubuzima, amashuri, amavuriro, imiryango n’imibereho myiza y’abaturage.
Mu ntego y’ubutumwa bwe, yagize ati abantu bakwiye “guhindura icyunamo imbaraga, ububabare bukavamo umushinga”, bityo ko ahazaza hakwiye kubakwa n’abafite icyerekezo cyo kubaho, aho gukomeza kuguma mu mateka y’ibikomere gusa.
Kuri Me Byashoni, Gatumba igomba gukomeza kuba urwibutso rw’abazize ubwicanyi, ariko Minembwe ikaba intangiriro y’icyerekezo cyo kongera kubaka.
Ubutumwa bwa Me Byashoni bwibutsa ko kwibuka abiciwe mu Gatumba atari ugusubira gusa mu mateka y’ububabare, ahubwo ari no gushaka ubutabera no gutekereza ku hazaza. Yagaragaje Minembwe nk’intangiriro y’umugambi wo kongera kubaka Moyens et Hauts-Plateaux, asaba ko amarira y’abaguye mu Gatumba n’abandi bazize intambara ahinduka imbaraga zo kubaka ubuzima bushya.
Minembwe Capital News (MCN)
