Intambara ya AFC/M23 Yaba Irimo Guhindura Imiyoborere ya RDC?
Mu gihe Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC) ikomeje guhangana n’ibibazo by’umutekano muke mu Burasirazuba bw’igihugu, Perezida Félix Tshisekedi akomeje gushyirwa mu majwi n’abasesenguzi, abatavuga rumwe n’ubutegetsi ndetse n’igice cy’abaturage, bamushinja kugenda yitandukanya n’inshingano ze zo kurinda Itegeko Nshinga no kubungabunga ituze ry’inzego za Repubulika.
Ibi byongeye gukaza umurego nyuma y’ikiganiro Perezida Tshisekedi yagiranye n’itangazamakuru i Kinshasa, aho amagambo yavuze ku birebana na manda ya gatatu, ikibazo cy’umutekano mu Burasirazuba bwa Congo ndetse n’imikorere y’ubutegetsi bwe, yateje impaka ndende muri politiki y’iki gihugu.
Abasesenguzi benshi bavuga ko ayo magambo yagaragaje Perezida uri kugenda afata Itegeko Nshinga nk’igikoresho cya politiki gishobora guhindurwa bitewe n’inyungu z’ubutegetsi, aho kuba umusingi ntakuka wa Repubulika.
Muri Repubulika yubahiriza amategeko, Perezida wa Repubulika aba atari umunyapolitiki usanzwe gusa, ahubwo aba ari ikimenyetso cy’ubusugire bw’igihugu, umutekano w’inzego ndetse n’ikorwa ry’Itegeko Nshinga.
Nyamara, amagambo aheruka gutangazwa na Félix Tshisekedi yatumye benshi bibaza niba agikomeje kubahiriza uwo murongo.
Ubwo yabazwaga ku bijyanye na manda ya gatatu, Tshisekedi yavuze ko “niba abaturage babyifuza, yayemera.” Aya magambo yahise akurura impaka zikomeye kuko Itegeko Nshinga rya RDC, cyane cyane ingingo ya 70 n’iya 220, zigaragaza neza ko Perezida yemerewe manda ebyiri gusa kandi ko icyo gika kidashobora guhindurwa.
Abasesenguzi bavuga ko kuvuga ko “ubushake bw’abaturage” bushobora kurenga ku Itegeko Nshinga ari uburyo bushobora gushyira igihugu mu bibazo bikomeye bya politiki, cyane cyane mu gihugu kimaze imyaka myinshi kirangwa n’intambara, amacakubiri ndetse n’inzego zitarakomera neza.
Ikibazo cya AFC/M23 ni cyo cyabaye ikigeragezo gikomeye kuri Perezida Tshisekedi kuva yafata ubutegetsi mu 2019.
Mu myaka yashize, ubutegetsi bwe bwakunze gufata AFC/M23 nk’umutwe w’iterabwoba udakwiye kuganirizwa, ahubwo ugomba kurwanywa n’ingufu za gisirikare. Tshisekedi yakunze gushinja u Rwanda gufasha uyu mutwe, ibintu Kigali yakomeje guhakana inshuro nyinshi.
Ariko uko imyaka yagiye ishira, ibintu ku rugamba byagiye bihinduka. AFC/M23 yagiye yigarurira ibice byinshi byo muri Kivu ya Ruguru na Kivu y’Amajyepfo, ibintu byashyize igitutu gikomeye ku butegetsi bwa Kinshasa.
Ibi byatumye politiki ya Tshisekedi isa n’iri hagati y’inzira ebyiri zivuguruzanya:
- gukomeza umurongo wa gisirikare wo kurwanya AFC/M23;
- no gushaka uburyo bw’ibiganiro bya politiki, nubwo atabivuga ku mugaragaro.
Abasesenguzi bavuga ko nubwo Perezida Tshisekedi yakomeje gukoresha imvugo zikomeye zirwanya AFC/M23, hari ibimenyetso byinshi byerekana ko igitutu mpuzamahanga kiri kumusunikira ku nzira y’ibiganiro.
Mu bihe bitandukanye, Angola, Kenya, Qatar ndetse n’Umuryango wa Afurika Yunze Ubumwe byagiye bisaba ibiganiro hagati ya Kinshasa n’ihuriro Alliance Fleuve Congo (AFC/M23) kugira ngo haboneke umuti urambye w’umutekano muke.
Kimwe mu bice byakuruye impaka nyinshi ni amagambo ya Tshisekedi yavuze ko umutekano muke ushobora gutuma amatora ya 2028 ataba.
Aya magambo yafashwe na bamwe nk’ikimenyetso cy’uko ubutegetsi bushobora gukoresha ikibazo cy’intambara nk’impamvu yo gukomeza kuguma ku butegetsi.
Abatavuga rumwe n’ubutegetsi bavuga ko nyuma y’imyaka hafi umunani ayobora igihugu, Tshisekedi atagikwiye gukomeza gushinja abandi ibibazo byose biri muri Congo.
Bavuga ko ikibazo nyamukuru abaturage bibaza uyu munsi atari ukumenya impamvu intambara ikomeje gusa, ahubwo ari ukumenya niba ubutegetsi bufite umurongo usobanutse ushobora kurangiza ikibazo cya AFC/M23 n’umutekano muke muri rusange.
Mu kiganiro cye n’itangazamakuru, Tshisekedi yanavuze ku bibazo by’imishahara y’abakozi ba Leta idatangwa ku gihe, ibintu byafashwe nabi n’abaturage benshi.
Hari abavuze ko uburyo Perezida yagaragaje icyo kibazo nk’aho kitamureba kandi ari we muyobozi mukuru w’igihugu, byerekana intege nke mu miyoborere y’ubutegetsi bwe.
Muri RDC hakomeje kuvugwa:
- ruswa mu nzego za Leta;
- imishahara mito y’abarimu n’abaganga;
- ibibazo bikomeye mu gisirikare;
- ndetse n’imikorere ya serivisi za Leta ikomeje kunengwa.
Abasesenguzi bavuga ko ibi byose biri gutuma icyizere abaturage bafitiye ubutegetsi kigenda kigabanuka.
Ese Politiki ya Tshisekedi Iri Guhinduka?
Mu myaka ya mbere y’ubutegetsi bwe, Félix Tshisekedi yari yaragaragaye nk’umunyapolitiki ushobora kuzana impinduka nyuma y’igihe kirekire cya Joseph Kabila.
Yari yarijeje:
- kugarura umutekano;
- kurwanya ruswa;
- kongerera ubushobozi igisirikare;
- no guteza imbere demokarasi.
Ariko kugeza ubu, ikibazo cya AFC/M23 cyabaye kimwe mu bipimo bikomeye abaturage benshi bapimiraho ubushobozi bwe bwo kuyobora igihugu.
Hari ababona ko ari kugenda yinjira muri politiki yo gushimangira ubutegetsi bwe binyuze mu gukoresha ikibazo cy’umutekano, mu gihe abandi bavuga ko ari guhangana n’ikibazo gikomeye cy’akarere kirenze ubushobozi bwa Congo yonyine.
Nubwo ubutegetsi bwa Tshisekedi bunengwa cyane, abatavuga rumwe na bwo na bo bashinjwa kutagira umurongo umwe.
Amashyaka menshi ya opozisiyo akomeje kurangwa n’amacakubiri, ibintu bituma habura igitutu gikomeye cyashobora guhatira ubutegetsi kubahiriza umurongo wa demokarasi n’Itegeko Nshinga.
Abasesenguzi bavuga ko iyo opozisiyo itabashije kwishyira hamwe, bishobora gutuma ubutegetsi bukomeza kubona icyuho cyo kwagura imbaraga zabwo.
Uyu munsi, RDC iri mu bihe bikomeye bya politiki n’umutekano. Intambara ya AFC/M23, ikibazo cy’amatora ya 2028, impaka kuri manda ya gatatu ndetse n’ihungabana ry’ubukungu biri gushyira igihugu mu bihe bitoroshye.
Ikiri kwibazwa cyane ni ukumenya niba Félix Tshisekedi azahitamo kubahiriza umurongo wa Repubulika n’Itegeko Nshinga, cyangwa niba ikibazo cy’umutekano kizakoreshwa nk’inzira yo guhindura uburyo ubutegetsi bukomeza muri Congo.
Mu gihe AFC/M23 ikomeje kugira ijambo rikomeye ku rugamba no muri politiki y’akarere, benshi bavuga ko ejo hazaza ha RDC hashobora kuzaterwa n’uburyo ikibazo cy’uyu mutwe kizakemurwa — haba mu nzira ya gisirikare cyangwa mu biganiro bya politiki.
