Ishimwe rya Perezida Ndayishimiye ku Mugore We Rikomeje Kugaragaza Isura Nshya ya Politiki y’u Burundi
Tariki ya 01/05/2026, ubwo u Burundi bwizihizaga Umunsi Mpuzamahanga w’Umurimo, Perezida w’iki gihugu, Evariste Ndayishimiye, yongeye gushimangira ishimwe yita iry’indashyikirwa yahaye umugore we, Madamu Angeline Ndayubaha, kubera ibikorwa avuga ko ari iby’ubugiraneza n’iterambere ry’abaturage.
Uyu Mukuru w’Igihugu yibukije ko Madamu Ndayubaha yari yarahawe ishimwe n’Umuryango w’Abibumbye mu 2023 kubera uruhare rwe mu bikorwa byo gufasha abaturage, cyane cyane mu rwego rw’imibereho myiza. Yagaragaje ko Abarundi bakwiye kumenya no gushima ibikorwa bye, avuga ko atari amahanga gusa akwiye kubyemera.
Mu ijambo rye, Perezida Ndayishimiye yagize ati:
“None amahanga arinde abyemera, Abarundi ni bo batabyemera kandi ari bo babikorerwa? Ababizi ni ababyeyi bari bafite indwara, imiryango yari yarabuze umwana ngo iseke nk’abandi. Abana biga mu mashuri meza barabizi.”
Yagaragaje kandi ko binyuze muri Fondation Mugiraneza, Madamu Ndayubaha afasha cyane cyane abagore bibumbiye mu matsinda, aho buri tsinda rihabwa inkunga y’amafaranga agera kuri miliyoni 15 z’amafaranga y’u Burundi, agamije guteza imbere imishinga mito mito y’abagore.
Ati:
“Buri shyirahamwe rihabwa miliyoni 15 FBu. Iyo ayakura ntimuhambaze. Icyo nzi ni uko bamushyigikira, ibyo bamuhaye na we akabiha abandi. Ni byiza cyane.”
Ibi si ubwa mbere Perezida Ndayishimiye agaragaje gushyigikira ibikorwa by’umugore we. Mu kwezi kwa gatatu 2026, nyuma y’Umunsi Mpuzamahanga w’Abagore, na bwo yamuhaye igihembo nk’umugore w’indashyikirwa mu guteza imbere abagore.
Nanone kandi, mu 2023, Madamu Ndayubaha yahawe ishimwe mpuzamahanga n’Umuryango w’Abibumbye, igikorwa cyakomeje gukoreshwa nk’ishingiro ry’ibindi bihembo n’ishimwe byagiye bimugaragarizwa imbere mu gihugu.
Hari kandi n’igihe havuzwe ko itsinda ryashyizweho ngo risuzume uburyo bwo kumuha igihembo ryigeze gutekereza kumuha igihembo gito nk’ikimenyetso cy’ishimwe, ariko bikaza kurangira hafashwe umwanzuro wo kumuha n’imodoka y’ubutabazi (ambulance) izajya ifasha mu bikorwa byo gutwara abarwayi.
Ibi bivuze iki kuri politiki y’u Burundi?
- Kwagura isura ya “politiki y’ubumuntu n’iterambere”
Iki gikorwa gishimangira uburyo ubuyobozi bw’u Burundi bushaka kugaragaza isura y’igihugu gishyira imbere imibereho myiza y’abaturage, by’umwihariko binyuze mu mishinga y’ubugiraneza n’iterambere ry’abagore.
- Impaka ku isano hagati y’imiyoborere n’umuryango w’Umukuru w’Igihugu
Nubwo ibi bikorwa bigaragara nk’ibishimangira ubugiraneza, ibi bihembo bikomeje gutangwa ku mugore w’Umukuru w’Igihugu bishobora guteza impaka ku rwego rwa politiki, cyane cyane ku bijyanye n’ihuriro hagati y’inzego za Leta n’ibikorwa by’umuryango wa Perezida.
Abasesenguzi bamwe babifata nk’ishyirwa imbere ry’ibikorwa byiza by’umuryango w’Umukuru w’Igihugu, mu gihe abandi babibona nk’ikibazo cy’ishusho ya politiki (political optics) gishobora guteza impaka ku mucyo no kutabogama mu gutanga ibihembo bya Leta.
- Uruhare rw’imiryango mpuzamahanga
Ishimwe rya Loni (UN) ryahawe Madamu Ndayubaha mu 2023 rikomeje gukoreshwa nk’ishingiro ryemeza ibikorwa bye. Ibi bituma umubano w’u Burundi n’imiryango mpuzamahanga ugaragara mu buryo bwiza mu rwego rw’iterambere ry’abaturage, nubwo isesengura rya politiki y’imbere mu gihugu rikomeje kuganirwaho.
Ku rwego mpuzamahanga, ibi bikorwa bishobora gufatwa nk’igerageza ryo kwerekana u Burundi nk’igihugu gishyira imbere iterambere ry’umugore n’imibereho myiza. Ariko nanone, uburyo ibi bihembo bihabwa kenshi umuntu umwe mu muryango w’Umukuru w’Igihugu bushobora guteza ibibazo by’icyizere ku bijyanye n’uburinganire no gutanga ibihembo mu mucyo.
Gushimirwa kenshi kwa Madamu Angeline Ndayubaha kugaragaza imbaraga zishyirwa mu bikorwa by’ubugiraneza n’iterambere ry’abagore mu Burundi. Nyamara kandi, binagaragaza n’impaka za politiki zijyanye n’imiterere y’ibihembo, ishusho y’imiyoborere, ndetse n’uko igihugu kigaragara imbere y’amahanga.
Ibi bikomeje kuba ingingo ikomeye iganirwaho mu isesengura rya politiki y’u Burundi n’umubano warwo n’imiryango mpuzamahanga.







