Kabila Ayoboye FRN: Ese AFC/M23 Yakuwe mu Biganiro bya Doha? Qatar Yasabwe Ibisobanuro Bikomeye
Minembwe Capital News (MCN)
Impuguke mu mategeko mpuzamahanga, Roger-Claude Liwanga, yasabye Qatar, igihugu cyorohereza ibiganiro by’amahoro bya Doha hagati ya Guverinoma ya Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC) n’ihuriro rya AFC/M23, gusaba ibisobanuro byanditse ku miterere y’umutwe mushya wa Front pour la Refondation de la Nation (FRN), uyobowe na Joseph Kabila Kabange wahoze ari Perezida wa RDC.
Liwanga asanga hakenewe kumenyekana niba FRN ifite ububasha bwo guhagararira uruhande rutari urwa Guverinoma ya RDC muri ibyo biganiro, ndetse niba ishobora gukomeza kubahiriza amasezerano n’inshingano AFC/M23 yari yarasinyanye n’izindi mpande.
Ibi bibaye mu gihe ishingwa rya FRN ryatumye havuka ibibazo ku hazaza h’imishyikirano ya Doha, cyane cyane ku bijyanye n’uwemerewe guhagararira uruhande rutari urwa Guverinoma n’uko amasezerano yari asanzweho azakomeza kubahirizwa.
FRN yashyizweho i Goma, Kabila ahabwa kuyiyobora
FRN yatangajwe ku wa Mbere, tariki ya 12/10/2026, i Goma, mu Ntara ya Kivu ya Ruguru. Joseph Kabila Kabange yagizwe umuyobozi w’uyu mutwe, yungirizwa na Corneille Nangaa na Bertrand Bisimwa, bashyizwe ku mwanya wa ba visi-perezida.
Roger-Claude Liwanga, wigisha mu ishami ry’amategeko muri Kaminuza ya Emory, akaba n’umwarimu wungirije mu ishami ry’ubutabera mpanabyaha muri Kaminuza ya Albany State muri Leta Zunze Ubumwe za Amerika, yavuze ko itangazo rya politiki ryatangaje ishingwa rya FRN rivuga ko uyu mutwe usimbuye AFC, ndetse rikagaragaza ko AFC iseswa.
Icyakora, Liwanga yagaragaje ko iryo tangazo ridasobanura mu buryo bweruye uko umutwe wa M23 uhagaze nyuma y’ishingwa rya FRN.
Iki kibazo gifite uburemere mu rwego rw’amategeko, kuko Amasezerano y’Ingengabihe y’Ibiganiro bya Doha yo ku wa 15/12/2025 n’inyandiko ziyaherekeza byagaragazaga AFC/M23 nk’uruhande rutari urwa Guverinoma mu biganiro by’amahoro.
Bityo, ikibazo nyamukuru ni ukumenya niba FRN yarahawe uburenganzira bwo gusimbura AFC/M23 mu burenganzira, inshingano n’ububasha bwo guhagararira urwo ruhande muri ibyo biganiro.
Liwanga asanga kuba bamwe mu bayobozi ba M23 barahawe imyanya ikomeye muri FRN bidahagije kugira ngo hemezwe ko uyu mutwe mushya wahise usimbura AFC/M23 mu nshingano zose yari ifite mu nzira y’amahoro.
Yavuze ko hakenewe ibisobanuro birambuye ku miterere y’inzego za FRN, ububasha bw’abayobozi bayo, isano iri hagati yayo n’inzego za politiki n’iza gisirikare za M23, ndetse n’uko izindi mpande ziri mu biganiro zibona izo mpinduka.
Abayobozi ba AFC/M23 bahawe imyanya muri FRN
Mu miterere y’ubuyobozi yatangajwe, Gen. Emmanuel Sultani Makenga yakomeje kuba Umugaba Mukuru w’Ingabo z’ishami rya gisirikare, anahabwa ipeti rihwanye n’irya visi-perezida.
Freddy Kaniki yagizwe umunyamabanga mukuru wa FRN, mu gihe Benjamin Mbonimpa, wari ushinzwe ibiganiro bya AFC/M23 mu nzira y’amahoro ya Doha, yagizwe umunyamabanga mukuru wungirije.
Désiré Rukomera we yagizwe umunyamabanga uhoraho wa Koleji y’Abashinze uyu mutwe.
Iyi myanya igaragaza ko bamwe mu bayobozi bari basanzwe muri AFC/M23 binjiye mu nzego z’ubuyobozi bwa FRN. Ariko, nk’uko Liwanga abisobanura, ibyo byonyine ntibihamya ko FRN ifite ububasha bwemewe bwo guhagararira uruhande rutari urwa Guverinoma ya RDC mu biganiro bya Doha.
Qatar yasabwe gusaba ibisobanuro byanditse kandi byihutirwa
Liwanga asanga Qatar, nk’igihugu cyorohereza ibiganiro bya Doha, ikwiye gusaba ibisobanuro byanditse kandi byihutirwa kuri Guverinoma ya RDC, FRN n’abayobozi ba M23 bafite ububasha bwo gufata ibyemezo.
Yagaragaje ko ibyo bisobanuro bigomba gusobanura neza ibintu bitanu by’ingenzi:
- Imiterere ya FRN: Uko uyu mutwe uhagaze mu rwego rwa politiki n’amategeko.
- Ububasha bwo guhagararira uruhande rutari urwa Guverinoma: Niba FRN yemerewe kwinjira mu biganiro bya Doha mu mwanya wari usanzwe ufitwe na AFC/M23.
- Gukomeza kubahiriza amasezerano: Niba FRN yemera kandi ifite ubushobozi bwo gukomeza kubahiriza amasezerano n’inshingano AFC/M23 yari yarasinyanye n’izindi mpande.
- Ububasha bw’abayobozi: Abemerewe gufata ibyemezo no gutegeka inzego za politiki n’iza gisirikare z’uruhande bahagarariye.
- Agahenge n’ishyirwa mu bikorwa ry’amasezerano: Uko inshingano zo kubahiriza agahenge no kugenzura ishyirwa mu bikorwa ry’amasezerano zizakomeza.
Liwanga yavuze kandi ko Umuryango wa Afurika Yunze Ubumwe (AU), Leta Zunze Ubumwe za Amerika n’u Busuwisi bashobora gushyigikira iyi gahunda, buri wese akurikije uruhare rwe mu nzira y’amahoro.
Amasezerano mashya ashobora gukemura urujijo
Liwanga asanga, mu gihe impande bireba zemeje ko FRN ikomeza AFC cyangwa iyisimbura, bikwiye kwemezwa mu nyandiko yemewe isobanura neza uko uburenganzira n’inshingano byari bisanzweho bizakomeza.
Iyo nyandiko yagombye gusobanura niba Amasezerano y’Ingengabihe y’Ibiganiro bya Doha n’amasezerano y’inyongera yari yarasinywe bikomeza gukurikizwa, uko ibiganiro bizakomeza, abazahagararira uruhande rutari urwa Guverinoma, ndetse n’uko inshingano zo kubahiriza no kugenzura agahenge zizakorwa.
Mu gihe impande bireba zitumvikanye ku izungura ry’inshingano cyangwa ku bahagarariye AFC/M23, Liwanga arasaba ko hashakwa inyandiko y’inyongera cyangwa ubundi buryo bwemewe kandi impande zose zumvikanaho.
Intego ni ugukomeza kubahiriza inshingano zari zarasinywe, mu rugero impande bireba zemeranyijeho, no kwirinda urujijo rushobora kubangamira agahenge cyangwa imishyikirano y’amahoro.
Yashimangiye ko, mu gihe ibisobanuro bitaraboneka, impande ziri mu biganiro n’ababifasha zigomba gukomeza gushingira ku masezerano ya Doha yari asanzweho n’uburyo bwashyizweho bwo kuyashyira mu bikorwa.
Ku bwa Liwanga, ntibikwiye guhita byemezwa ko FRN yasimbuye AFC/M23 mu nshingano zose, cyangwa ko guhindura imiterere y’umutwe byahagaritse amasezerano yari asanzweho, hatabanje gusobanurwa neza uko izo mpinduka zihura n’amasezerano y’amahoro.
Ishingwa rya FRN rikurikiye amagambo akomeye ya Kabila
Ishingwa rya FRN rije nyuma y’ijambo Joseph Kabila aherutse kugeza ku Banyekongo, aho yanenze imiyoborere ya Perezida Félix Tshisekedi n’ibyo yavuze ko ari umusaruro mubi w’ubutegetsi bwe kuva amusimbuye ku buyobozi bwa RDC mu kwezi kwa mbere 2019.
Muri iryo jambo, Kabila yari yatangaje ko mu minsi yakurikiyeho azatangaza ibikorwa bitandukanye bigamije guhagarika ibyo yise igitugu cy’ubutegetsi bwa Tshisekedi.
Ishingwa rya FRN kandi rije mu gihe raporo z’itsinda ry’impuguke z’Umuryango w’Abibumbye ku kibazo cya RDC zari zaragarutse ku isano iri hagati ya Joseph Kabila na AFC/M23.
Raporo yagejejwe ku Muyobozi w’Inama y’Umutekano ya Loni, kopi yayo ikaba yaratangajwe mu binyamakuru bitandukanye, yavugaga ko isano igaragara hagati ya AFC/M23 na Kabila igenda irushaho gukomera. Yanagaragazaga ko hari gahunda yo kuvugurura imiterere ya AFC/M23, harimo guhindura izina no guha Kabila uruhare rukomeye.
Icyakora, ibivugwa muri iyo raporo bigomba gutandukanywa n’ikibazo cy’amategeko ku bubasha FRN ifite mu biganiro bya Doha. Icyo Liwanga asaba ni uko impande bireba zitanga ibisobanuro byanditse, kugira ngo hamenyekane neza abazahagararira buri ruhande n’uko inshingano zo gushyira mu bikorwa amasezerano y’amahoro zizakomeza.
Ese FRN izemerwa nk’umusimbura wa AFC/M23 muri Doha?
Ikibazo gikomeye gisigaye ni ukumenya niba FRN iyobowe na Joseph Kabila izemerwa n’impande ziri mu biganiro bya Doha nk’umusimbura wa AFC/M23, cyangwa niba hazakenerwa andi masezerano yanditse kugira ngo ububasha bwayo n’inshingano zayo bisobanuke neza.
Icyemezo kizafatwa kuri iki kibazo gishobora kugira uruhare rukomeye mu kumenya uko imishyikirano ya Doha izakomeza, abazahagararira uruhande rutari urwa Guverinoma ya RDC, ndetse n’uko amasezerano yari asanzweho azubahirizwa.
Minembwe Capital News (MCN)
