Karabaye i Burundi: Amashyaka Akomeye Atavuga Rumwe n’Ubutegetsi Yanze Kwitabira Imyiteguro y’Amatora ya 2027
Mu gihe u Burundi buri kwinjira mu bihe bikomeye byo kwitegura amatora y’Umukuru w’Igihugu ateganyijwe mu mwaka wa 2027, amashyaka atanu akomeye atavuga rumwe n’ubutegetsi yatangaje ko atazitabira ibikorwa byo gutegura ayo matora. Icyo cyemezo cyafashwe nyuma y’uko ayo mashyaka avuze ko ibibazo byagaragaye mu matora yabaye mu 2025 bitarakemurwa, ibintu bavuga ko bishobora gushyira mu kaga ukwizerwa kw’amatora azakurikiraho.
Ayo mashyaka arimo CNL, UPRONA, CODEBU, Sahwanya FRODEBU na CDP yashyize ahagaragara itangazo rihuriweho tariki ya 08/05/2026, agaragaza ko adashobora kwinjira mu myiteguro y’amatora mashya mu gihe ikibazo cy’imikorere y’inzego z’amatora n’icyizere cy’abaturage gikomeje guteza impaka.
Nk’uko ayo mashyaka abyivugira, amatora y’abadepite n’ay’abasenateri yabaye mu 2025 yaranzwe n’ibibazo bikomeye birimo ibyo yise uburiganya mu matora, igitutu cyashyizwe ku baturage, kubangamirwa kw’ubwisanzure bwo gutora ndetse n’uruhare rw’urubyiruko rwegamiye ku ishyaka riri ku butegetsi rya CNDD-FDD ruzwi nk’Imbonerakure.
Ibi byatumye ishyaka CNDD-FDD ryigarurira inteko ishinga amategeko yose, ibintu byafashwe nk’ibidasanzwe kuva u Burundi bwatangira gahunda y’amashyaka menshi mu rwego rwa demokarasi.
Aya mashyaka avuga ko kuva ayo matora yabaho nta mpinduka zifatika zakozwe kugira ngo ibibazo byavuzwe bikemurwe. Bityo, ngo kwinjira mu myiteguro y’andi matora mu gihe nta bwisanzure n’icyizere biragaruka byaba ari ukwemera inzira bavuga ko idatanga ubutabera bwa politiki.
Mu itangazo ryayo, ayo mashyaka yatangaje ko atazitabira inama zose zijyanye no gutegura amatora ya 2027 keretse habanje ibiganiro bya politiki bifunguye kandi bihuza impande zose birebwa n’ubuzima bwa politiki mu Burundi.
Aya mashyaka asanga ibiganiro nk’ibyo ari byo byonyine bishobora gusubiza icyizere abaturage no gutuma amatora azaba mu mucyo, mu bwisanzure ndetse no mu ituze.
Yanahamagariye Perezida Évariste Ndayishimiye kugira uruhare rugaragara nk’Umukuru w’Igihugu ushinzwe kurinda ituze rya demokarasi, amusaba gutangiza ibiganiro bya politiki byafasha kugabanya ubushyamirane buri hagati y’ubutegetsi n’abatavuga rumwe na bwo.
Nubwo yafashe uwo mwanzuro, ayo mashyaka yavuze ko agifunguye ku biganiro “by’ukuri kandi byubaka” bishobora gutuma demokarasi ishimangirwa ndetse amatora akagenda neza mu gihe kiri imbere.
Tariki ya 09/05/2026, Perezida Évariste Ndayishimiye yagaragaje ko hari impungenge ziri mu banyapolitiki bamwe ku bijyanye n’amatora, ariko asaba impande zose gutuza no gukomeza ibiganiro.
Yavuze ko hakenewe “kungurana ibitekerezo” kugira ngo impaka n’ubwumvikane buke biri kugaragara bishakirwe umuti mu mahoro no mu nzira za politiki.
Ku rundi ruhande, Perezida wa Komisiyo y’Igihugu Yigenga y’Amatora (CENI), Prosper Ntahorwamiye, yatangaje ko kwitabira inama zo gutegura amatora atari itegeko, ahubwo ko buri shyaka rihitamo niba ryazijyamo cyangwa ritazijyamo.
Yanavuze ko nta gahunda iriho yo gutegura ibiganiro bya politiki byihariye nk’uko amashyaka atavuga rumwe n’ubutegetsi abisaba.
Iki kibazo kije mu gihe u Burundi bumaze igihe bugaragaramo ubushyamirane bwa politiki bushingiye cyane ku mikorere y’amatora no ku buryo amashyaka atavuga rumwe n’ubutegetsi avuga ko adahabwa umwanya ungana n’uwa CNDD-FDD iri ku butegetsi.
Mu gihe habura igihe kitageze ku mwaka ngo habe amatora ya Perezida wa Repubulika ateganyijwe mu 2027, impaka ku bwisanzure bwa politiki, ukwizerwa kw’amatora n’imikorere y’inzego z’amatora bikomeje gufata intera ndende.
Abasesenguzi ba politiki bavuga ko niba nta biganiro bihuriweho n’impande zose bibaye, hashobora gukomeza kubaho ubushyamirane bushobora kugira ingaruka ku mutekano wa politiki n’ikorwa ry’amatora mu buryo bwizewe.
