Karabaye muri Maniema: Hadutse Ubushyamirane Budasanzwe mu Banyapolitiki bo muri Iyi Ntara
Intara ya Maniema muri Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo yongeye kwinjira mu bihe bikomeye bya politiki nyuma y’umwuka mubi wadutse mu Nteko Ishinga Amategeko y’iyo ntara, aho habaye ubushyamirane bukomeye hagati y’abadepite b’intara ku bijyanye no guhamagaza no kubaza Guverineri wa Maniema, Moïse Kabwankubi.
Ibi bibaye mu gihe politiki yo muri Maniema imaze igihe irangwa no kutumvikana hagati y’abashyigikiye ubuyobozi buriho n’abifuza impinduka mu micungire y’intara, ibintu bikomeje gutera impungenge abaturage bavuga ko ayo makimbirane ya politiki ashobora kudindiza iterambere ndetse n’imikorere y’inzego z’ibanze.
Ku wa Gatanu tariki ya 08/05/2026, Inteko Ishinga Amategeko ya Maniema yaranzwe n’umwuka ukomeye nyuma y’uko biro y’Inteko yemeje ko Guverineri Moïse Kabwankubi agomba kwitaba abagize Inteko kugira ngo asobanure ibibazo bamwe mu badepite bavuga ko bireba imiyoborere y’intara.
Icyakora, icyo cyemezo nticyakiriwe kimwe n’abagize Inteko bose. Hari itsinda ry’abadepite ryahise ryamaganira kure uwo mwanzuro, rivuga ko uburyo bwakoreshejwe mu kwemeza icyo gikorwa bunyuranyije n’amategeko n’amahame agenga Inteko Ishinga Amategeko y’intara. Bamwe muri abo badepite bashinje biro y’Inteko gukoresha igitutu cya politiki no gushaka guharabika Guverineri mu nyungu z’imitwe ya politiki ihanganye.
Amakuru aturuka muri icyo gihugu avuga ko impaka zakomeje gufata indi ntera kugeza ubwo bamwe mu badepite batangiye guterana amagambo mu buryo bukomeye, ibintu byatumye ibikorwa by’Inteko bikorwa mu kavuyo ndetse hagaragara ihangana rikomeye hagati y’impande zitabyumva kimwe.
Ababikurikiranira hafi bavuga ko ibiri kubera muri Maniema bidashobora gutandukanywa n’umwuka wa politiki umaze igihe uvugwa muri iyo ntara. Maniema iri mu ntara zikunze kurangwa n’ihangana rikomeye hagati y’abanyapolitiki bashaka kugenzura inzego z’ubutegetsi ndetse n’umutungo kamere w’iyo ntara.
Mu myaka ishize, iyi ntara yagiye irangwa no kutumvikana hagati y’abagize Inteko n’abayobozi b’intara, cyane cyane ku bibazo bijyanye n’imicungire y’imari ya Leta, imishinga y’iterambere ndetse n’ishyirwaho ry’abayobozi mu nzego zitandukanye.
Nk’uko bivugwa, ikibazo cya Maniema kiri no mu rwego rw’intambara ya politiki hagati y’imitwe iri hafi y’ubutegetsi bwa Kinshasa n’indi mitwe yumva iri gusigazwa inyuma mu micungire y’intara. Hari kandi abavuga ko bamwe mu badepite bashobora kuba bashaka gutegura impinduka zishobora kugira ingaruka ku buyobozi bwa Guverineri Kabwankubi mbere y’amatora ataha cyangwa izindi mpinduka zishobora kuba mu buyobozi bw’intara.
Moïse Kabwankubi amaze igihe ayobora Maniema mu bihe bivugwamo ibibazo byinshi birimo imihanda mibi, ibura ry’ibikorwa remezo, ikibazo cy’umutekano muke mu duce tumwe na tumwe ndetse n’ibibazo by’imibereho abaturage bavuga ko bikomeje kubaremereza.
Nubwo hari bamwe mu bamushyigikiye bavuga ko ari kugerageza kuzahura intara mu buryo bugoranye, abatamushyigikiye bo bavuga ko ibikorwa bye bitagaragara ku rwego abaturage bari babyitezeho. Bityo, bakemeza ko Inteko Ishinga Amategeko ifite inshingano zo kumubaza no kugenzura imikorere ye nk’uko biteganywa n’amategeko.
Ku rundi ruhande, bamwe mu baturage ba Maniema bagaragaza impungenge ko aya makimbirane ya politiki ashobora kurangira abangamiye serivisi zihabwa abaturage ndetse n’imishinga y’iterambere yari iteganyijwe muri iyo ntara.
Ibi bibazo bibaye mu gihe RDC ikomeje guhura n’indi mitingito ya politiki n’umutekano mu ntara zitandukanye, cyane cyane mu Burasirazuba bw’igihugu. Abasesenguzi bavuga ko kutumvikana hagati y’inzego z’intara bishobora gutuma abaturage barushaho gutakariza icyizere abayobozi babo.
Hari abahamagariye ubuyobozi bukuru bwa Congo, cyane cyane Minisiteri y’Ubutegetsi bw’Igihugu n’Inteko Nkuru y’Igihugu, gukurikirana ikibazo cya Maniema kugira ngo kitavamo umwuka mubi ushobora guhungabanya imikorere y’inzego za Leta muri iyo ntara.
Mu gihe hagitegerejwe icyo Guverineri Moïse Kabwankubi azasubiza imbere y’abadepite, biragaragara ko politiki ya Maniema yinjiye mu cyiciro gishya cy’ihangana rishobora kugira ingaruka zikomeye ku buyobozi bw’intara no ku hazaza h’imibanire y’inzego zayo za politiki.
