Kinshasa na Bujumbura Hari Ibyo Bategura Mu Ibanga? Gen. Prime, Indege za FARDC na Erik Prince Bagarutse Mu Ishusho ya Kivu y’Amajyepfo
Minembwe Capital News
Mu gihe intambara yo mu burasirazuba bwa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC) ikomeje kugira ingaruka ku mutekano w’akarere k’Ibiyaga Bigari, hari ibimenyetso bishya bituma hibazwa ku cyerekezo cya gisirikare n’icya politiki Kinshasa na Bujumbura bishobora kuba biganamo.
Amakuru aturuka ku bantu bavuga ko bazi neza ibijyanye n’ingendo z’abasirikare avuga ko Umugaba Mukuru w’Ingabo z’u Burundi, Gen. Prime Niyongabo, yagiriye uruzinduko i Kinshasa mu cyumweru gishize, mu gihe hakomeje kuvugwa ingendo z’indege za gisirikare za RDC zerekeza i Bujumbura.
Aya makuru agaragaza ko urwo ruzinduko rushobora kuba rwari rufite uburemere budasanzwe, cyane cyane ko u Burundi bumaze igihe ari umwe mu bafatanyabikorwa bakomeye ba Leta ya Perezida Félix Tshisekedi mu bikorwa bya gisirikare bigamije guhangana na AFC/M23 n’indi mitwe yitwaje intwaro mu burasirazuba bwa RDC.
Amakuru Minembwe Capital News yakurikiranye avuga ko Gen. Prime Niyongabo yageze i Kinshasa tariki ya 06/08/2026, anyuze i Lubumbashi, ari kumwe n’abasirikare bakuru batandatu b’u Burundi.
Bivugwa ko intumwa z’u Burundi zagiranye ibiganiro n’abayobozi bo ku ruhande rwa Kinshasa, gusa ibyaganiriweho ntibyashyizwe ahagaragara ku mugaragaro.
Aya makuru kandi avuga ko Gen. Niyongabo n’itsinda bari kumwe basubiye i Bujumbura tariki ya 07/08/2026, bakoresheje indege y’igisirikare cya RDC.
Amakuru twahawe avuga ko hagati ya tariki ya 05 n’iya 07//8/2026, indege eshatu za gisirikare za RDC zageze i Bujumbura.
Bivugwa ko izo ndege zaba zaratwaye ibikoresho bya gisirikare bishobora kuba bigenewe ibikorwa byo muri Kivu y’Amajyepfo, nubwo imiterere n’ingano y’ibyo bikoresho bitigeze bishyirwa ku mugaragaro.
Hari kandi amakuru avuga ko indege zigera kuri 12 za gisirikare za RDC zahawe uburenganzira bwo kugwa ku Kibuga Mpuzamahanga cy’Indege cya Bujumbura hagati ya tariki ya 23/07/na 03/08/ 2026.
Niba ayo makuru yemezwa, yaba agaragaza ko Bujumbura ishobora kuba ikomeje kugira uruhare rukomeye mu gutanga inzira cyangwa ubufasha bw’ibikoresho ku bikorwa bya gisirikare bya Kinshasa mu burasirazuba bwa RDC.
Ibi bifite uburemere bwihariye kuko Bujumbura iri hafi y’ahantu intambara ikomeye iri kubera muri Kivu y’Amajyepfo, by’umwihariko mu bice bya Uvira, Fizi na Minembwe.
U Burundi hagati ya dipolomasi n’uruhare rwa gisirikare
Politiki y’u Burundi kuri iyi ntambara igaragaramo ibintu bibiri bishobora gusa n’ibivuguruzanya.
Ku ruhande rwa dipolomasi, Bujumbura ivuga ko ishyigikiye inzira y’amahoro n’ibiganiro bya politiki. Ku rundi ruhande, ingabo z’u Burundi zimaze igihe zifatanya na FARDC mu bikorwa byo kurwanya imitwe yitwaje intwaro mu burasirazuba bwa RDC.
Tariki ya 22/06/2026, Perezida w’u Burundi, Évariste Ndayishimiye, yagiriye uruzinduko i Kinshasa, aho yagiranye ibiganiro na Perezida Félix Tshisekedi ku bibazo by’umutekano, politiki n’ubukungu byo mu karere.
Raporo zatangajwe icyo gihe zagaragaje ko Ndayishimiye yongeye gushimangira ko u Burundi bushyigikiye ibikorwa bya dipolomasi bigamije amahoro arambye mu burasirazuba bwa RDC.
Ibi bigaragaza ko Bujumbura idashaka kugaragara gusa nk’igihugu cyinjiye mu ntambara, ahubwo ishaka no kwerekana ko ifite uruhare mu gushaka igisubizo cya politiki.
U Burundi bumaze igihe bushyigikira ingabo za RDC mu guhangana na AFC/M23, kandi amakuru yatangajwe mu ntangiriro za 2026 yavugaga ko ingabo nyinshi z’u Burundi zari mu burasirazuba bwa Congo.
Kuri Leta ya Ndayishimiye, ikibazo cya Kivu y’Amajyepfo ntikirebwa nk’ikibazo cya Kinshasa gusa.
Uvira na Fizi biri hafi y’umupaka w’u Burundi. Iyo imirwano ikomeje gukwira muri Kivu y’Amajyepfo, umutekano w’u Burundi na wo ushobora guhungabana.
Ni yo mpamvu Bujumbura ifite impamvu z’umutekano w’igihugu zo kutifuza ko AFC/M23 igera hafi y’umupaka wayo.
Ibi kandi bishobora gusobanura impamvu u Burundi bwagiye bushimangira ko ingabo zabwo zidashobora kuva muri RDC mu gihe hakiri impungenge ku mutekano w’imipaka yabwo.
Indege za FARDC i Bujumbura zishobora gusobanura iki?
Amakuru y’ingendo z’indege za FARDC i Bujumbura, afatanyijwe n’uruzinduko rwa Gen. Prime Niyongabo, ashobora gutuma hibazwa niba Kinshasa na Bujumbura biri gutegura ibikorwa bishya bya gisirikare muri Kivu y’Amajyepfo.
Icyakora, nta bimenyetso bihagije bihari muri iki gihe byatuma tuvuga ko igitero runaka cyamaze gutegurwa cyangwa ko gifite igihe cyagenwe.
Ahubwo, icyo aya makuru ashobora kugaragaza ni uko uruhande rwa Kinshasa rushobora kuba rukomeje gushaka kongera ubushobozi bw’ingabo zarwo n’abafatanyabikorwa barwo, mu gihe AFC/M23 ikomeje kugira uruhare rukomeye mu bibazo by’umutekano w’uburasirazuba bwa RDC.
Erik Prince na Blackwater: undi mukinnyi uri mu ishusho
Mu ishusho nini y’iyi ntambara, hari undi mukinnyi udakwiye kwirengagizwa: Erik Prince, Umunyamerika washinze Blackwater, sosiyete izwi mu bikorwa by’umutekano n’ibya gisirikare byigenga.
Prince ubu akorana n’ibigo byigenga bikora mu bijyanye n’umutekano, kandi uruhare rwe muri RDC rumaze gutangazwa n’ibitangazamakuru mpuzamahanga.
Mu nkuru yihariye yasohowe na Reuters mu kwezi kwa kabiri 2026, hamenyekanye amakuru avuga ko Prince yari yohereje abakozi b’umutekano bigenga n’ibikoresho birimo drones gufasha ingabo za RDC mu bikorwa byo kurinda Uvira.
Raporo ya Deutsche Welle na yo yagaragaje ko amakipe y’umutekano afitanye isano na Erik Prince yari amaze igihe akorera muri RDC, cyane cyane mu bikorwa bijyanye no kurinda ibikorwa by’amabuye y’agaciro no gukusanya imisoro, ndetse ko bamwe mu bakozi be bagiye bagira uruhare mu bikorwa by’umutekano.
Ibi biha intambara yo mu burasirazuba bwa RDC isura nshya: ntikiri ikibazo cy’ingabo za Leta n’imitwe yitwaje intwaro gusa, ahubwo irimo no kwinjizwamo ibigo by’umutekano byigenga bifite amasano n’ubucuruzi bw’amabuye y’agaciro.
Uruhare rwa Erik Prince mu bikorwa by’umutekano bifitanye isano na Leta ya RDC, harimo n’ubufasha bw’abakozi be n’ibikoresho birimo drones mu bikorwa byo muri Uvira, Fizi na Minembwe, ni kimwe mu bintu bikomeje gukurura amatsiko.
By’umwihariko, amakuru avuga ko uruzinduko rwa Gen. Prime Niyongabo i Kinshasa rwabaye mu gihe Erik Prince na we yari muri RDC. Ariko Minembwe Capital News ntirabasha kwemeza ibyo aba bagabo bashobora kuba baraganiriyeho, niba koko barahuye, kuko amakuru arambuye kuri urwo ruzinduko akomeje kuba mu ibanga rikomeye.
Umutekano n’amabuye y’agaciro
Uruhare rwa Erik Prince muri RDC ruri mu murongo mugari w’uburyo ikibazo cy’umutekano, ubukungu n’amabuye y’agaciro bigenda bihuzwa.
RDC ifite amabuye y’agaciro akomeye ku isoko mpuzamahanga, harimo cobalt, copper na tantalum. Ni yo mpamvu ikibazo cy’umutekano wo mu burasirazuba bw’igihugu gifite inyungu zirenze imbibi za Congo.
Imikoranire hagati ya Kinshasa n’abanyamahanga mu bijyanye n’umutekano n’amabuye y’agaciro yatumye hibazwa ikibazo gikomeye: Ese ubufasha bw’abikorera mu mutekano bushobora gufasha Congo kugarura ubusugire bwayo, cyangwa bushobora gutuma intambara ihinduka isoko ry’ubucuruzi ku bigo byigenga?
Iki kibazo kirushaho kuba ingenzi mu gihe ingabo za Leta zitarabasha kugarura uduce twinshi twafashwe na AFC/M23.
Diplomasi ikomeje, ariko igisirikare na cyo kirimo kwitegura
Ikindi gituma ibintu birushaho kuba urujijo ni uko ibi byose bibera mu gihe ibikorwa bya dipolomasi bikomeje.
Hari inzira ya Washington hagati ya RDC n’u Rwanda, ibiganiro bya Doha bijyanye na Kinshasa na AFC/M23, ndetse n’izindi gahunda z’akarere n’imiryango mpuzamahanga.
Mu gihe inzira za dipolomasi zikomeje, ibikorwa bya gisirikare na byo biracyakomeje, ibintu bituma impungenge zo kuba intambara ishobora gukomeza gukwira mu karere zitarashira.
Ibi bigaragaza ikibazo gikomeye: mu gihe abanyapolitiki bicara ku meza y’ibiganiro, ingabo zigakomeza kongera ubushobozi ku rugamba, amahirwe yo kubona amahoro arambye ashobora gukomeza kuba make.
Ikibazo gikomeye imbere ya Bujumbura
Kuri Perezida Évariste Ndayishimiye, gukomeza gushyigikira Kinshasa bifite impamvu z’umutekano w’igihugu, ariko nanone bifite ikiguzi cya politiki n’igisirikare.
Niba ingabo z’u Burundi zikomeza koherezwa mu bikorwa bikomeye muri Kivu y’Amajyepfo, Bujumbura ishobora guhura n’ibibazo bitatu by’ingenzi.
Icya mbere, ni igihombo cy’abasirikare n’ibikoresho.
Icya kabiri, ni igitutu cy’imbere mu gihugu niba abaturage batangiye kwibaza impamvu abasirikare b’u Burundi bakomeza gupfira mu ntambara ibera hanze y’igihugu.
Icya gatatu, ni ibyago byo gutuma u Burundi burushaho kwinjira mu makimbirane y’akarere, cyane cyane mu gihe umubano hagati y’u Burundi n’u Rwanda ukomeje kuba mubi.
Mu 2024, Associated Press yatangaje amakuru avuga ko hari abasirikare b’u Burundi bafunzwe nyuma yo kwanga koherezwa kurwana na M23 muri RDC. Ibi byagaragaje ko uruhare rw’u Burundi muri iyi ntambara rushobora kugira n’ingaruka ku bibazo by’imbere mu gisirikare.
Kinshasa na Bujumbura bigana he?
Iki ni cyo kibazo gikomeye kiri imbere ya politiki y’u Burundi.
Ku ruhande rumwe, Bujumbura ivuga ko ishaka amahoro, kandi Perezida Ndayishimiye yagiye agaragara mu bikorwa bya dipolomasi bigamije gushakira RDC igisubizo cya politiki.
Ku rundi ruhande, u Burundi bukomeje kuba umwe mu bafatanyabikorwa ba gisirikare ba Kinshasa.
Iyi politiki y’amaboko yombi ishobora gukomeza mu gihe Bujumbura ibona ko intambara yo muri Kivu y’Amajyepfo ishobora kugira ingaruka ku mutekano w’igihugu cyayo.
Ariko uko imirwano yegera umupaka w’u Burundi, ni na ko igiciro cyo gukomeza kugira uruhare muri iyi ntambara gishobora kwiyongera.
Uruzinduko rwa Gen. Prime Niyongabo i Kinshasa, ingendo z’indege za gisirikare za RDC i Bujumbura n’imikoranire ya gisirikare hagati ya Kinshasa na Bujumbura bishobora kuba ibimenyetso by’uko uruhande rwa Leta ya RDC ruri kureba uburyo bwo kongera ubushobozi muri Kivu y’Amajyepfo.
Ariko ibi ntibikwiye gufatwa nk’ikimenyetso kidashidikanywaho cy’uko igitero gishya cyamaze gutegurwa.
Ikindi gikomeye ni uruhare rwa Erik Prince mu bikorwa by’umutekano muri RDC. Uruhare rwe rumaze kugaragazwa n’amasoko mpuzamahanga kandi rugaragaza uburyo intambara yo muri Congo igenda ihuza igisirikare, ubucuruzi bw’amabuye y’agaciro n’ibigo by’umutekano byigenga.
Niba Kinshasa na Bujumbura bahisemo kongera ubushobozi bwa gisirikare muri Kivu y’Amajyepfo mu gihe ibiganiro bya Washington na Doha bikomeje, ikibazo gikomeye kizaba iki:
Ese akarere k’Ibiyaga Bigari kari hafi y’undi mutwe w’intambara ukomeye, cyangwa izi ngendo za gisirikare ni uburyo bwo kongera imbaraga ku meza y’ibiganiro?
Igisubizo kizagaragarira cyane cyane mu byo Kinshasa na Bujumbura bizakora ku butaka mu minsi n’ibyumweru biri imbere.
Minembwe Capital News
