Perezida Evariste Ndayishimiye Yasabye Isubirwamo ry’Imikoreshereze y’Amafaranga mu Nyungu z’Iterambere
Perezida w’u Burundi, , yongeye gutangaza ibitekerezo bikomeye ku mikorere y’amatora mu gihugu cye, agaragaza ko asaba isubirwamo ry’uburyo amafaranga ayashorwamo akoreshwa, kuko ashobora kwifashishwa mu guteza imbere imibereho y’abaturage kurushaho.
Ibi yabigarutseho mu muhango wo gutangiza ibikorwa byo guhugura abaturage ku matora ateganyijwe mu mwaka wa 2027, wabereye kuri Stade Ingoma i Gitega, umurwa mukuru wa politiki w’u Burundi. Muri uwo muhango, Perezida yavuze ko yaganiriye n’ubuyobozi bwa Komisiyo y’Igihugu y’Amatora (CENI), bukamugaragariza ko amatora atwara amafaranga menshi cyane.
Yagize ati: “Naganiriye n’uyobora CENI ambwira ko itora rimwe rishobora gutwara arenga miliyari 80 z’amafaranga y’Abarundi. Natekereje ko ayo mafaranga twashobora kuyifashisha mu kubaka amacumbi y’abanyeshuri muri buri komini, bigateza imbere uburezi n’imibereho y’abaturage.”
Perezida Ndayishimiye yakomeje ashimangira ko, mu gihe habaho ibiganiro byimbitse hagati y’abaturage, hashobora gufatwa icyemezo cyo kugabanya urwego amatora akorerwaho, urugero nko kuyimurira ku rwego rw’amaquartier. Ibi ngo byafasha kugabanya amafaranga akoreshwa, ayo mafaranga akoherezwa mu mishinga y’iterambere rirambye.
Ati: “Iyo twicaye hamwe tukaganira, tukemeranya gukorera ku rwego rw’amaquartier, ayo mafaranga yakwigizwa mu bikorwa by’iterambere. Ese nta cyahindura ku hazaza h’igihugu cyacu?”
Yongeyeho ko, uko abibona, mu bihugu byinshi byateye imbere, amatora adakorwa kenshi nk’uko bikorwa mu bihugu bikiri mu nzira y’amajyambere. Yavuze ko guhindagura ubuyobozi kenshi bishobora kudindiza gahunda z’iterambere, mu gihe hakenewe politiki ihamye kandi irambye.
Ku bijyanye n’imiterere y’itora mu Burundi, Perezida yagaragaje ko Abarundi batandukanye n’ahandi henshi ku isi, aho batorera mu bwihugiko. Yavuze ko mu Burundi amatora akorwa ku mugaragaro, kuko abaturage badafite icyo batinya, bikaba byerekana ukwizerana hagati y’abayobozi n’abaturage.
Aya magambo ya Perezida aje mu gihe u Burundi buri kwitegura amatora akomeye ateganyijwe mu 2027, arimo ay’Umukuru w’Igihugu. , ishyaka riri ku butegetsi, riteganyijwe kongera gutanga umukandida waryo, bikaba biteganyijwe ko Perezida Ndayishimiye ashobora kongera kwiyamamaza.
Amatora mu Burundi amaze imyaka myinshi ari ishingiro ry’imiyoborere ya demokarasi, cyane cyane nyuma y’ yo mu 2000 yashyize iherezo ku ntambara yari imaze igihe. Aya masezerano yashyizeho uburyo bwo gusaranganya ubutegetsi no kubaka inzego za demokarasi, zirimo n’amatora ya buri gihe.
Icyakora, amatora yakunze kuvugwaho kuba ahenze, ndetse rimwe na rimwe agaherekezwa n’impaka za politiki n’ibibazo by’umutekano. Abayakurikiranira hafi bamwe bagaragaza ko ikibazo atari amafaranga akoreshwa gusa, ahubwo ari n’uburyo amatora ategurwa n’icyizere abaturage bayafitiye.
Ibitekerezo bya Perezida Ndayishimiye bishobora gukomeza guteza impaka mu gihugu no ku rwego mpuzamahanga, cyane cyane ku bijyanye n’akamaro k’amatora n’uruhare rwayo mu kubaka ubutegetsi bushingiye kuri demokarasi.
Mu gihe bamwe bashyigikira igitekerezo cyo kugabanya amafaranga akoreshwa mu matora, abandi bagaragaza ko amatora ari inkingi ya demokarasi idakwiye guteshwa agaciro, kuko ari yo ituma abaturage bagira ijambo mu miyoborere y’igihugu.
Icyakora, ntawahakana ko ikibazo cy’imikoreshereze y’umutungo wa Leta gikomeje kuba ingingo ikomeye mu bihugu byinshi bikiri mu nzira y’amajyambere, aho hakenewe uburinganire hagati y’ishoramari mu miyoborere n’iterambere ry’imibereho y’abaturage.






