Perezida Ndayishimiye Yatanze Ubutumwa Bukomeye ku “Kwiba Ingoma”: Ese Yaba Ahangayikishijwe n’Ihirikwa ry’Ubutegetsi?

Perezida w’u Burundi, Évariste Ndayishimiye, yongeye gutanga ubutumwa bukomeye ku banyapolitike, mu gihe igihugu ayoboye gikomeje guhura n’ibibazo bikomeye by’ubukungu n’umutekano, ndetse n’amakuru avuga ko hari abantu bashaka kurwanya ubutegetsi ku ngufu.

Mu birori byo kwizihiza ku nshuro ya 10 umunsi ngarukamwaka wahariwe urubyiruko rw’umugambwe uri ku butegetsi, CNDD-FDD, uzwi nka Imbonerakure Day, byabereye i Gitega ku wa Gatandatu, Ndayishimiye yagize ati:

“Ntihagire umunyapolitike n’umwe arota yiba ingoma.”

Yongeyeho ko “kwiba ingoma ari kimwe, ariko kuronka aho uyivugiriza akaba ari ikindi”, amagambo yahise ateza impaka ku mbuga nkoranyambaga no mu banyapolitike, cyane cyane ko Perezida atigeze agaragaza abo yavugiraga cyangwa abo yakeburaga mu buryo bweruye.

Ese Perezida Ndayishimiye yaba ahangayikishijwe n’ihirikwa ry’ubutegetsi?

Nubwo amagambo ya Perezida adatanga gihamya ko hari umugambi wihariye wo kumuhirika ku butegetsi, uburyo yayatangiyemo ndetse n’ubutumwa bukomeye bw’umutekano bwakurikiyeho, bituma bamwe bayasoma nk’ikimenyetso cy’uko ubuyobozi bw’i Gitega bushobora kuba bwumva ko hari ibibazo by’umutekano n’ihungabana rya politiki bishobora kubangamira ubutegetsi.

Ibi bibaye kandi mu gihe mu minsi ishize ku mbuga nkoranyambaga hagaragaye amashusho y’abantu bambaye imyambaro ya gisirikare, bitwaje intwaro, bavuga ko bashaka kurwanya ubutegetsi bw’u Burundi.

Bamwe muri abo bantu biyitirira imitwe irwanya ubutegetsi, irimo RED-Tabara na FNL ya Nzabampema.

Ndayishimiye yavuze ko u Burundi “burinzwe”, anasaba abaturage gukomeza kuba maso. Yibukije kandi ibyabaye mu 2015, ubwo habaye igeragezwa ryo guhirika ubutegetsi bwa Perezida Pierre Nkurunziza.

Yagize ati:

“Mu 2015 twari tukiri ibihwiji… Ubu noneho twese turi ibishirira, turakanura. Nta n’umwe uzaduca mu ryahumye.”

Aya magambo ashobora gusomwa nk’ubutumwa bwo gukangurira inzego z’igihugu n’abaturage kuba maso ku mugambi uwo ari wo wose wo guhungabanya ubutegetsi.

Uburundi hagati y’ibibazo by’ubukungu n’umutekano

Amagambo ya Ndayishimiye aje mu gihe u Burundi buhanganye n’ibibazo bikomeye by’ubukungu, birimo ikibazo cy’ibura rya lisansi, ikibazo cy’amadevize ndetse n’izamuka ry’ibiciro by’ibicuruzwa.

Ibi bibazo byagiye bituma bamwe mu baturage ndetse n’abasesenguzi bibaza ku bushobozi bw’ubutegetsi bwo guhangana n’ibibazo by’ubukungu no kugarura icyizere mu baturage.

Mu ruhande rwa politiki, CNDD-FDD imaze imyaka irenga 20 ifite ijambo rikomeye mu miyoborere y’igihugu, ibintu bituma abayirwanya bakomeza kunenga imikorere y’inzego za Leta n’imiterere y’ubutegetsi.

Ni muri uwo murongo kandi bamwe mu batavuga rumwe n’ubutegetsi bashinja ubuyobozi bwa Ndayishimiye kuba bwaragize uruhare mu bibazo by’ubukungu n’umutekano igihugu gihura na byo. Leta yo ikomeza gushimangira ko iri gukora ibishoboka byose kugira ngo igihugu kigire umutekano kandi ubukungu busubire ku murongo.

Uruhare rw’u Burundi mu ntambara yo muri RDC na rwo ruravugwaho byinshi

Ku rundi ruhande, u Burundi bukomeje kugira uruhare mu bibazo by’umutekano byo mu burasirazuba bwa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo, aho ingabo z’u Burundi zagiye zikorera mu bice bya Kivu y’Amajyepfo mu rwego rwo gufasha FARDC guhangana na MRDP-Twirwaneho na M23.

Ibyo byatumye ubuyobozi bwa Ndayishimiye bugenda bunengwa n’abatandukanye, cyane cyane ku bijyanye n’uruhare rw’u Burundi mu ntambara yo muri RDC.

Hari abavuga ko kuba u Burundi bukomeje kugira uruhare mu bikorwa bya gisirikare muri RDC bishobora kugira ingaruka ku bukungu n’umutekano w’Abarundi ubwabo.

Mu bice bimwe bya Kivu y’Amajyepfo, cyane cyane ahatuye Abanyamulenge, intambara imaze igihe kirekire yarabaye isoko y’impaka zikomeye. Abanyamulenge bagiye bashinja ingabo za Leta ya Congo n’imitwe y’abarwanyi bafatanyije ibikorwa by’ihohoterwa n’ibitero bibibasira.

Umwuka wa 2015 uracyagaruka mu magambo y’abayobozi

Amateka y’u Burundi atuma amagambo avuga ku “kwiba ingoma” afatwa nk’ayaremereye.

Mu 1993, Perezida Melchior Ndadaye yishwe nyuma y’igeragezwa ryo kumuhirika ku butegetsi. Mu 2015 na bwo habaye igeragezwa ryo guhirika Perezida Pierre Nkurunziza, mu gihe igihugu cyari kimaze kujya mu mvururu zikomeye za politiki.

Ni yo mpamvu, iyo Perezida Ndayishimiye avuze ku banyapolitike “bashaka kwiba ingoma”, benshi bahita babihuza n’amateka mabi y’ihirikwa ry’ubutegetsi n’intambara zagiye ziranga u Burundi.

Kugeza ubu, ariko, nta gihamya yatanzwe ku mugaragaro yerekana ko hari umugambi wemejwe wo guhirika Perezida Ndayishimiye.

Ikigaragara ni uko amagambo ye aje mu gihe ubuyobozi bw’i Gitega bushaka kugaragaza ko buri maso ku bibazo by’umutekano, mu gihe abatavuga rumwe na bwo bakomeza kunenga imiyoborere y’igihugu, ubukungu ndetse n’uruhare rw’u Burundi mu bibazo by’umutekano byo mu burasirazuba bwa RDC.

Ikibazo gikomeye gisigaye ni iki: Ese amagambo ya Ndayishimiye yari ubutumwa bwo kuburira abashaka guhungabanya ubutegetsi bwe, cyangwa ni uburyo bwo gutanga icyizere ku Barundi ko Leta igifite ubushobozi bwo kugenzura umutekano w’igihugu?

Kugeza ubu, Perezida ntiyigeze atangaza ku mugaragaro uwo yashakaga kuvuga ubwo yagiraga ati:

“Ntihagire umunyapolitike n’umwe arota yiba ingoma.”