Perezida Ruto Arashaka Manda ya Kabiri, Abatavuga Rumwe na We Barimo Gushinga Amashyaka Mashya: Ese Kenya Yerekeje ku Matora Azahindura Politiki Yayo? — Menya Byinshi Kuri Iyi Nkuru
Mu gihe Kenya igenda yegereza amatora rusange ateganyijwe mu kwezi kwa Munani 2027, ibikorwa bya politiki biragenda byiyongera, aho abanyapolitiki batavuga rumwe n’ubutegetsi batangiye kubaka imitwe n’amashyaka mashya mu rwego rwo gushaka inzira yo guhangana na Perezida William Ruto.
Umwe mu banyapolitiki baheruka kwinjira muri uwo murongo ni Caleb Amisi, Umudepite uhagarariye Saboti, watangije ishyaka rye rishya rya People’s Renaissance Movement (PRM).
Amisi avuga ko iri shyaka rigamije guharanira ibyo yise “ukubohora Kenya ku nshuro ya kane”, hibandwa ku iterambere ry’ubukungu, ubutabera, uburinganire n’izindi mpinduka avuga ko Abanyakenya bakeneye.
Mu bikorwa byo gutangiza iri shyaka, Amisi yasabye cyane cyane urubyiruko kugira uruhare mu guhindura imiterere ya politiki y’igihugu, avuga ko igihe kigeze ngo abakiri bato batange umusanzu ukomeye mu gufata ibyemezo bigena ahazaza ha Kenya.
Amisi ari mu banyapolitiki bahoze muri Orange Democratic Movement (ODM), ariko baza gutandukana n’ishyaka nyuma yo kutemeranya n’umurongo waryo wo gukorana na guverinoma ya Perezida William Ruto.
PRM yamaze no kugaragara mu bikorwa bya politiki byo hasi. Mu kwezi kwa Gatandatu 2026, Amisi yakoreraga ubukangurambaga umukandida w’ishyaka rye muri Ol Kalou, bigaragaza ko iri shyaka ritagumye ku rwego rwo gutangazwa gusa, ahubwo ritangiye no gushaka umwanya mu matora.
IEBC yatangiye imyiteguro y’amatora ya 2027
Komisiyo yigenga ishinzwe amatora n’imbibi muri Kenya, IEBC, yamaze gutangira imyiteguro y’amatora ya 2027.
Amatora rusange ateganyijwe ku wa Kabiri, tariki ya 10/08/2027. IEBC yashyizeho gahunda y’imyaka ya 2025–2027 igaragaza ibikorwa bigomba gukorwa mbere y’amatora, birimo kwandikisha abatora, gusukura no kugenzura igitabo cy’abatora, gutegura ikoranabuhanga ry’amatora ndetse no kwigisha abaturage ibijyanye n’amatora.
Mu cyiciro cya mbere cy’iyandikwa ry’abatora ryihariye cyabaye kuva ku itariki ya 30/03/2026 kugeza ku itariki ya 28/01/2026, IEBC yavuze ko yandikishije abatora bashya 2,612,725.
Muri abo, 2,345,476 biyandikishije muri icyo cyiciro cy’iminsi 30, mu gihe abandi 267,249 bari baranditswe binyuze mu buryo busanzwe bwo kwiyandikisha ku biro bya IEBC.
Kugeza mu kwezi kwa Gatanu 2026, IEBC yari imaze kugira abarenga miliyoni 24.7 biyandikishije gutora, kandi yari ifite intego yo kugera kuri miliyoni 28.5 mbere y’amatora ya 2027.
Iyi komisiyo kandi yavuze ko ikeneye kwandikisha abatora bashya bagera kuri miliyoni 6.3, cyane cyane urubyiruko, abantu batuye ahantu bigoye kugerwaho ndetse n’Abanyakenya baba hanze y’igihugu.
Ibi bigaragaza ko, nubwo hasigaye umwaka umwe mbere y’amatora, Kenya yamaze kwinjira mu cyiciro gikomeye cy’imyiteguro y’amatora.
Ihuriro rya Ruto na ODM rishobora guhindura isura ya politiki
Ku ruhande rwa politiki, isura y’amatora ya 2027 iracyari kure yo kuba isobanutse neza.
Perezida William Ruto n’ishyaka rye United Democratic Alliance (UDA) barimo gushaka kubaka ihuriro rikomeye ry’amashyaka mbere y’amatora. UDA yatangaje ko ishaka gukorana n’andi mashyaka kugira ngo habeho umutwe mugari ushobora guhangana n’amatora ya 2027 ufite imbaraga.
Muri iyo nzira, UDA yakomeje kwegera ODM, rimwe mu mashyaka akomeye mu mateka ya politiki ya Kenya. ODM na yo yagiye igaragaza ko ubufatanye na guverinoma ya Ruto bushobora gukomeza, ibintu byahinduye cyane isura y’ibyitwaga abatavuga rumwe n’ubutegetsi muri Kenya.
Ibi byatumye bamwe mu banyapolitiki bakiri muri politiki y’abatavuga rumwe n’ubutegetsi batangira gushaka indi nzira, harimo gushinga amashyaka mashya no kubaka ihuriro rishya rishobora guhangana na Ruto.
Mu yandi magambo, amatora ya 2027 ashobora kuba intambara y’amashyaka n’amahuriro kurusha uko yaba ihangana ry’amashyaka gakondo gusa.
Ruto yizeye kongera gutorerwa kuyobora Kenya
Perezida William Ruto na we ntiyihishe ku ntego ye yo kongera gutorerwa kuyobora Kenya.
Mu kiganiro yagiranye n’abanyamakuru i Wajir tariki ya 01/08/2026, Ruto yagaragaje ko adahangayikishijwe n’imvugo zamagana ubutegetsi bwe, zirimo izivuga ko agomba kuva ku butegetsi nyuma y’igihe kimwe.
Ruto yavuze ko amatora azashingira ku bikorwa bya guverinoma kurusha amagambo n’imyigaragambyo ya politiki.
Nubwo ibyo yavuze muri icyo kiganiro bitari itangazo ry’intsinzi mbere y’amatora, byagaragaje ko Perezida Ruto afite icyizere gikomeye ku mahirwe ye yo kongera gutsinda mu 2027.
Kandi imibare y’amatora ya 2022 ni imwe mu mpamvu zituma Ruto akomeza kwigirira icyizere.
Mu matora ya Perezida yabaye tariki ya 09/08/2022, Ruto yabonye amajwi 7,176,141, angana na 50.49%, atsinda Raila Odinga wari wabonye 6,942,930, angana na 48.86% by’amajwi yatanzwe ku bakandida bakomeye.
Ni ukuvuga ko Ruto yatsinze ku tandukaniro ry’amajwi hafi 233,211 gusa. Ibi bituma amatora ya 2027 ategerezwamo guhangana gukomeye, cyane cyane niba abatavuga rumwe n’ubutegetsi bashoboye kwishyira hamwe.
Ubushakashatsi bwerekana ko Ruto afite amahirwe, ariko atari intsinzi yizewe
Nubwo Ruto afite inyungu yo kuba ari Perezida uri ku butegetsi ndetse akaba afite imashini ya politiki iri gukora, ntibivuze ko intsinzi ye muri 2027 yemejwe mbere y’igihe.
Ubushakashatsi bwa TIFA bwashyizwe ahagaragara mu kwezi kwa Gatanu 2026 bwagaragaje Ruto ku mwanya wa mbere mu bakandida bavugwa, afite 24%, akurikiwe na Kalonzo Musyoka wari kuri 19%, Fred Matiang’i kuri 14%, Edwin Sifuna kuri 10%, na Rigathi Gachagua kuri 9%.
Ariko nanone ubwo bushakashatsi bwagaragaje ko amahirwe ya Ruto ashobora guhinduka cyane mu gihe abatavuga rumwe na we bashoboye kwishyira hamwe bagashyigikira umukandida umwe.
Ibi ni byo bituma ikibazo gikomeye kiri imbere y’abatavuga rumwe n’ubutegetsi atari ugushinga amashyaka menshi gusa, ahubwo ari ukumenya niba bazashobora guhuriza hamwe amajwi yabo ku mukandida umwe ufite ubushobozi bwo guhangana na Ruto.
Urubyiruko ruragenda ruba umukinnyi ukomeye
Muri iyi politiki nshya ya Kenya, urubyiruko ruragenda ruba umukinnyi ukomeye.
Abanyapolitiki bashya nka Caleb Amisi barimo kugerageza gukoresha ubutumwa bushingiye ku mpinduka, ubukungu, ubutabera n’uruhare rw’urubyiruko muri politiki.
Ibi bishobora kugira uruhare rukomeye mu matora ya 2027, cyane ko ikibazo cy’imibereho, akazi, imisoro n’imiyoborere byakomeje kuba mu ngingo ziganirwaho cyane muri politiki ya Kenya.
Ku rundi ruhande, guverinoma ya Ruto irashaka kugaragaza ko gahunda zayo z’ubukungu n’iterambere zizatuma Abanyakenya bayishyigikira.
Uko ibintu bihagaze ubu, ntawe ushobora kuvuga ko amatora ya 2027 yamaze kugira uzayatsinda.
Ariko ibimenyetso bihari bigaragaza ko William Ruto yinjiye mu rugamba rwo gushaka manda ya kabiri afite inyungu zo kuba ari Perezida uri ku butegetsi, mu gihe abatavuga rumwe na we bakomeje gushaka uburyo bwo kwishyira hamwe no kubaka ubundi buyobozi.
IEBC na yo iri kwihutisha imyiteguro, ikaba yarageze ku ntambwe ikomeye mu kwandikisha abatora no gutegura gahunda y’amatora.
Hagati aho, amashyaka mashya nka PRM ya Caleb Amisi arimo kwiyongera, mu gihe UDA na ODM bikomeje kuganira ku mikoranire, ibintu bishobora kongera gushushanya ikarita ya politiki ya Kenya mbere y’uko Abanyakenya bajya gutora.
Tariki ya 10/08/2027 ni yo izashyira iherezo kuri iyi mibare, ubu busabane bwa politiki n’amarushanwa yo gushaka amajwi.
Kugeza icyo gihe, ikibazo gikomeye kizakomeza kuba kimwe:Ese William Ruto azashobora kurinda intsinzi yabonye mu 2022, cyangwa abatavuga rumwe na we bazabasha guhuriza hamwe imbaraga zabo bakamukura ku butegetsi?
