Abanyamahanga bakora ubucuruzi buciriritse muri Kenya bajyanye Leta mu nkiko
Minembwe Capital News (MCN)
Ikibazo cy’abanyamahanga bakora imirimo n’ubucuruzi buciriritse muri Kenya cyafashe indi ntera, nyuma y’uko umunyamategeko ajyanye Leta mu rukiko, asaba ko ishyirwa mu bikorwa ry’amabwiriza mashya agamije guhagarika ibikorwa by’abanyamahanga mu bucuruzi buto rihagarikwa.
Ibi bibaye mu gihe Guverinoma ya Kenya nayo yatangiye gusubiramo uburyo bwo gushyira mu bikorwa amabwiriza yatangajwe na Perezida William Ruto, aho ubu yahaye abanyamahanga iminsi 90 yo gutunganya ibyangombwa byabo by’ubwimukira, impushya zo gukora, kwandikisha ubucuruzi ndetse n’impushya z’ubucuruzi.
Uko iki kibazo cyatangiye
Ku itariki ya 02/09/2026, Perezida William Ruto yavuze ko abanyamahanga batagomba guhatanira n’Abanyakenya mu bikorwa by’ubucuruzi buciriritse, birimo gucuruza ku mihanda no mu maduka mato.
Aya magambo yakurikiwe n’amabwiriza yari ateganyijwe gutangira gushyirwa mu bikorwa ku itariki ya 07/09/2026, ibintu byateje impungenge mu banyamahanga benshi, cyane cyane Aburundi n’abandi banyamahanga bakora ubucuruzi buto muri Nairobi no mu tundi turere twa Kenya.
Hari abanyamahanga batangiye gufunga ibikorwa byabo, mu gihe abandi berekeje kuri za ambasade bashaka ibyangombwa by’inzira, batinya ko bashobora kwirukanwa cyangwa gufatirwa ibindi byemezo.
Ku itariki ya 07/09/2026, umubare munini w’Abarundi berekeje kuri Ambasade y’u Burundi i Nairobi bashaka ibyangombwa, mu gihe hari n’abagaragaje ko batizeye neza niba bazakomeza kuba muri Kenya.
Umunyamategeko ajyana ikibazo mu rukiko
Muri uwo mwuka w’impungenge, umunyamategeko Benedict Wandeto Wachira yagejeje ikirego mu Rukiko Rukuru rwa Kenya i Nairobi.
Asaba urukiko gutanga icyemezo cy’agateganyo cyabuza Guverinoma gushyira mu bikorwa ibyo avuga ko ari itegeko cyangwa amabwiriza yaturutse ku itangazo rya Perezida, kugeza igihe urukiko ruzaba rumaze gusuzuma neza iki kibazo.
Mu byo asaba harimo kubuza inzego za Leta gufunga ibikorwa by’abanyamahanga, kubambura ibicuruzwa, kubirukana, kubafata cyangwa kubahohotera mu gihe bakora ubucuruzi mu buryo bwemewe n’amategeko.
Umucamanza David Mburu yemeye ko iki kibazo gifite uburemere bwihariye, agena ko ikirego ari icyihutirwa kandi ko kigomba kuburanishwa, nubwo urukiko ruri mu kiruhuko.
Urukiko rwategetse ko Leta n’izindi nzego birebwa n’ikirego bitanga ibisubizo bitarenze ku itariki ya 10/09/2026, mbere y’uko urukiko rwongera kuganira kuri iki kibazo ku itariki ya 11/09/2026.
Impaka: kurengera Abanyakenya cyangwa guhonyora uburenganzira bw’abanyamahanga?
Iri tegeko ryateje impaka zikomeye muri Kenya no mu karere k’Afurika y’Iburasirazuba.
Ku ruhande rumwe, Guverinoma ivuga ko ifite inshingano zo kurengera Abanyakenya batunzwe n’ubucuruzi buciriritse, cyane cyane mu rwego rw’ubucuruzi buto n’ubuciriritse rutunze imiryango myinshi.
Leta ivuga ko hari abanyamahanga bakora ibikorwa by’ubucuruzi badafite ibyangombwa bisabwa, birimo impushya zo gukora, kwandikisha ubucuruzi n’impushya z’ubucuruzi.
Ku rundi ruhande, abaharanira uburenganzira bwa muntu n’abandi banenga iyi gahunda bavuga ko gushyira abanyamahanga bose mu cyiciro kimwe bishobora gutuma n’abantu bafite ibyangombwa byemewe n’amategeko bahura n’itotezwa cyangwa ivangura.
Ikindi kibazo gikomeye ni ukumenya niba amabwiriza ya Perezida ashobora guhita abuza abanyamahanga gukora ibikorwa runaka mbere y’uko habaho amategeko asobanutse abigenga.
Leta ihindura uburyo yari yabanje kubishyiramo
Nyuma y’impungenge n’akajagari byatewe n’amabwiriza ya mbere, Guverinoma ya Kenya yatangaje ko abanyamahanga bafite iminsi 90 yo gutunganya ibyangombwa byabo.
Umuvugizi w’Ibiro bya Perezida, Hussein Mohamed, yavuze ko muri iyo minsi 90 hazakorwa gahunda yo gufasha abanyamahanga gutunganya:
- ibyangombwa by’ubwimukira;
- impushya zo gukora;
- iyandikwa ry’ubucuruzi;
- impushya z’ubucuruzi n’izindi nyandiko zisabwa n’amategeko.
Iyi gahunda izakorana n’inzego za Leta ndetse n’ambasade z’ibihugu birebwa, kugira ngo abanyamahanga babone uburyo busobanutse bwo gutunganya ibyangombwa byabo.
Guverinoma yavuze ko muri iyo minsi 90 amabwiriza azashyirwa mu bikorwa mu buryo butabogama kandi budaheza abantu, ariko nyuma y’icyo gihe amategeko ajyanye n’ubwimukira, impushya zo gukora, iyandikwa ry’ubucuruzi n’impushya z’ubucuruzi azatangira gukurikizwa mu buryo bukomeye kandi bwubahiriza inzira ziteganywa n’amategeko.
Ese abanyamahanga bose bazirukanwa?
Kugeza ubu, ntabwo ari byo Guverinoma ya Kenya yatangaje.
Ahubwo Leta yasobanuye ko abanyamahanga bafite uburenganzira bwo kuba, gukora cyangwa gushora imari muri Kenya mu buryo bwemewe n’amategeko bazakomeza kurindwa.
Icyo Guverinoma ishaka ni ukumenya neza abari mu gihugu, ibikorwa bakora n’ibyangombwa bafite, hanyuma hagafatwa ingamba ku batubahiriza amategeko.
Leta yanagaragaje ko nta muntu ku giti cye cyangwa itsinda ry’abantu bafite ububasha bwo kwifatira abanyamahanga, kubakanga, kubahohotera cyangwa gufunga ibikorwa byabo. Ibyo, nk’uko Guverinoma ibivuga, ni inshingano z’inzego za Leta zibifitiye ububasha.
Hari n’impinduka mu mategeko ateganywa
Perezida Ruto kandi yategetse ko Local Content Bill, 2025, iri imbere y’Inteko Ishinga Amategeko, yagurwa kugira ngo ishyireho uburyo busobanutse bwo kugena uruhare rw’abanyamahanga mu bucuruzi buto.
Iyo gahunda ishobora gutuma hari ibyiciro bimwe by’ubucuruzi buto bibikwa ku Banyakenya gusa, mu gihe abandi banyamahanga bafite uburenganzira bwo gukora no gushora imari bazakomeza kurindwa n’amategeko.
Ibi bishobora kuba impinduka ikomeye ku isoko ry’umurimo n’ubucuruzi muri Kenya, cyane cyane mu gihe iki gihugu ari kimwe mu bihugu bikomeye mu Muryango wa Afurika y’Iburasirazuba kandi gifite urujya n’uruza runini rw’abantu, abakozi n’abacuruzi bo mu bihugu bigize EAC.
Impungenge z’ivangura n’umutekano w’abanyamahanga
Mu gihe impaka za politiki n’ubukungu zikomeje, hari n’impungenge z’uko amagambo akakaye ku banyamahanga ashobora gukoreshwa n’abantu ku giti cyabo nk’impamvu yo kubahohotera.
Ku itariki ya 09/09/2026, Polisi i Nairobi yatangaje ko yafashe abantu batandatu bakekwaho ibikorwa byo gutoteza abanyamahanga, bamwe bakaba barakekwaho gukoresha amagambo ashobora guteza urwango rushingiye ku bwoko cyangwa ku bwenegihugu.
Polisi kandi yavuze ko bamwe mu bakekwaho ibyaha bashinjwa gutoteza abacuruzi b’Abashinwa, babasaba ibyangombwa n’amafaranga.
Guverinoma ya Kenya nayo yashimangiye ko kurengera inyungu z’Abanyakenya bidakwiye guhinduka urwitwazo rwo gukorera abanyamahanga ivangura, iterabwoba cyangwa ihohoterwa.
Icyo iki kibazo gisobanuye ku karere
Iki kibazo ntabwo kireba Kenya yonyine.
Kenya iri mu Muryango wa Afurika y’Iburasirazuba, aho hari ihame ry’urujya n’uruza rw’abantu, abakozi, serivisi n’imari hagati y’ibihugu bigize uyu muryango.
Ni yo mpamvu uburyo Kenya izashyiramo aya mabwiriza bushobora kugira ingaruka ku baturage b’ibihugu nka Burundi, Uganda, Tanzania, Rwanda, South Sudan n’ibindi bifitanye umubano w’ubukungu n’iki gihugu.
Abanyamahanga benshi baba muri Kenya batunzwe n’ubucuruzi buto, mu gihe n’Abanyakenya benshi bakorera cyangwa bakora ubucuruzi mu bindi bihugu byo mu karere.
Iki kibazo kiracyari mu nzira z’amategeko
Kugeza ku itariki ya 09/09/2026, ikibazo cyagejejwe mu Rukiko Rukuru rwa Nairobi ntikirarangira.
Urukiko ni rwo ruzasuzuma niba amabwiriza arebwa n’ikirego ashobora gukomeza gushyirwa mu bikorwa mu buryo Leta yari yabiteganyije, ndetse n’uko uburenganzira bw’abanyamahanga bafite ibyangombwa bukwiye kurindwa.
Hagati aho, Guverinoma yahaye abanyamahanga iminsi 90 yo gutunganya ibyangombwa, mbere y’uko igenzura n’ishyirwa mu bikorwa ry’amategeko bikazwa.
Icyo bizasobanura ku bacuruzi b’abanyamahanga ni uko, muri iki gihe, ikibazo atari uguhita birukanwa muri Kenya, ahubwo ari ugutunganya sitati yabo, impushya zo gukora n’ibyangombwa by’ubucuruzi, mu gihe hakomeje ibiganiro ku mategeko mashya azagena ibikorwa bishobora gusigirwa Abanyakenya gusa.
Ku rundi ruhande, urukiko rwa Nairobi rushobora gutanga umurongo mushya w’amategeko kuri iki kibazo, cyane cyane ku bijyanye n’ububasha bwa Leta bwo kugena ibikorwa by’ubukungu no kurinda uburenganzira bw’abanyamahanga bari mu gihugu mu buryo bwemewe n’amategeko.
Minembwe Capital News (MCN)
