Politike ya Tshisekedi ni Yo Ishobora Guteza Balkanisation ya RDC? Isesengura ku Cyerekezo cy’Ubutegetsi Bwe n’Ingaruka ku Miterere y’Igihugu

Mu gihe Perezida Félix Tshisekedi n’ishyaka rye bakomeje gushyira imbere umushinga ushobora gutuma Itegeko Nshinga rya Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo rivugururwa, impungenge zikomeje kwiyongera mu banyapolitiki, abasesenguzi ndetse no mu miryango itandukanye iharanira demokarasi, bavuga ko igihugu gishobora kwinjira mu bihe bikomeye by’umutekano muke n’amacakubiri ashobora no kugera ku rwego rwo gushyira mu kaga ubumwe bwacyo.

Izi mpaka zongerewe imbaraga n’itegeko riherutse kwemezwa n’Inteko Ishinga Amategeko ndetse na Sena, rigena uburyo hashobora gutegurwa referandumu yo kuvugurura Itegeko Nshinga. Nubwo Perezida Tshisekedi avuga ko ashaka kumva ijwi ry’abaturage, abatavuga rumwe n’ubutegetsi bwe babona ko ari intambwe ishobora kumufungurira inzira yo gukomeza kuyobora igihugu nyuma ya manda ebyiri ziteganywa n’Itegeko Nshinga.

Itegeko Nshinga rya RDC ryo mu mwaka wa 2006 risobanura neza ko Perezida wa Repubulika yemerewe manda ebyiri gusa, buri imwe ikamara imyaka itanu, kandi ko iyo ngingo idakwiye kuvugururwa.

Nyamara, mu mezi ashize, ubuyobozi bwa Tshisekedi bwagiye bugaragaza ko hari impamvu zituma Itegeko Nshinga ryahindurwa kugira ngo rijyane n’ibyo bwise “ibyifuzo by’abaturage”. Ibi byatumye bamwe batangira kwibaza niba igihugu kitari mu nzira nk’iyanyuzwemo n’ibindi bihugu bya Afurika, aho abayobozi bagiye bahindura amategeko kugira ngo bakomeze kuguma ku butegetsi.

Ku ruhande rw’abatavuga rumwe n’ubutegetsi, bavuga ko guhindura Itegeko Nshinga bishobora guteza ikibazo gikomeye cya politiki ndetse bikongera kutizerana hagati y’abaturage n’inzego za Leta.

Mu gihe ibiganiro ku ivugururwa ry’Itegeko Nshinga bikomeje, igihugu kiracyahanganye n’intambara zikomeye mu Burasirazuba bwa RDC.

Abasesenguzi benshi bagaragaza ko imyaka ya Perezida Tshisekedi yaranzwe n’ubwiyongere bw’ibibazo by’umutekano, cyane cyane muri Kivu y’Amajyaruguru, Kivu y’Amajyepfo ndetse no muri Ituri. Aha ni ho abaturage benshi bakomeje guhunga, ibikorwa remezo bigasenyuka, ndetse ubuzima bw’abaturage bukarushaho kuzamo ibibazo.

Mu baturage bavuga Ikinyarwanda batuye muri ibyo bice, cyane cyane Abanyamulenge, hakomeje kumvikana amajwi anenga ubuyobozi bwa Kinshasa kuba butarabashije kubaka uburyo burambye bwo kurinda uburenganzira n’umutekano wabo.

Hari abavuga ko imvugo za politiki zishingiye ku gushinja amoko amwe cyangwa ibihugu by’abaturanyi ibibazo byose bya Congo zatumye amacakubiri arushaho gukara aho kugabanuka.

Ijambo Balkanisation risobanura ugucikamo ibice kw’igihugu cyangwa kugaragara kw’imitwe n’uturere twitandukanya n’ubutegetsi bukuru bitewe n’amakimbirane ya politiki, umutekano cyangwa amoko.

Mu mateka ya Afurika, ibihugu byinshi byahuye n’ingaruka nk’izi igihe habaga kutumvikana gukomeye hagati y’ubuyobozi bukuru n’ibice bimwe by’igihugu.

Abasesenguzi bamwe bavuga ko niba ikibazo cy’umutekano gikomeje gukomera, abaturage bamwe bakumva ko Leta itabumva cyangwa itabaha uburinzi buhagije, bishobora gutuma icyizere mu butegetsi bwo hagati kirushaho kugabanuka.

Mu Burasirazuba bwa RDC, aho imitwe yitwaje intwaro n’ubuyobozi bwa Leta bamaze imyaka myinshi bahanganye, hari impungenge ko gukomeza gusubika ibisubizo bya politiki bishobora kongera icyuho hagati ya Kinshasa n’abaturage bo muri ako karere.

Abakurikirana politiki ya Congo bibutsa ko mu mwaka wa 2015, Perezida Joseph Kabila yagerageje guhindura amategeko yari kumufasha gukomeza ku butegetsi nyuma ya manda ebyiri.

Icyo gihe habaye imyigaragambyo ikomeye, abaturage benshi bahasiga ubuzima, ndetse igitutu cy’amahanga n’icy’imbere mu gihugu bituma uwo mushinga udashyirwa mu bikorwa.

Igitangaje ni uko icyo gihe Félix Tshisekedi yari umwe mu banyapolitiki bakomeye barwanyaga icyo gitekerezo, asaba ko Itegeko Nshinga ryubahirizwa nk’uko ryanditswe.

Uyu munsi, abatavuga rumwe na we bavuga ko hari ibyo asa n’aho yongeye gukora yigeze kunenga ku bamubanjirije.

Mu gihe hasigaye imyaka mike ngo manda ya kabiri ya Perezida Tshisekedi irangire, ibibazo byinshi biracyahari. Umutekano muke mu Burasirazuba, ikibazo cy’impunzi n’abimuwe mu byabo, amacakubiri ashingiye ku moko, ubukungu bugikomeje kugorwa n’ibibazo, ndetse n’impaka ku Itegeko Nshinga, byose biri mu bibazo bikomeye igihugu kigomba gukemura.

Abasesenguzi bavuga ko inzira yonyine ishobora kurinda RDC kugera mu bihe by’akaga ari ugushimangira imiyoborere ishingiye kuri demokarasi, kubahiriza Itegeko Nshinga, guha abaturage bose uburenganzira bungana no gushaka ibisubizo bya politiki ku bibazo bimaze imyaka myinshi byugarije cyane cyane intara zo mu Burasirazuba bw’igihugu.

Mu gihe ibyo bitakorwa, hari impungenge ko kutizerana hagati y’abaturage n’ubutegetsi bishobora kurushaho kwiyongera, bikaba byagira ingaruka zikomeye ku bumwe n’ituze bya Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo.