Raporo Nshya ya Loni Yahishuye Uko Intambara Yakajije Umurego mu Minembwe n’Ingaruka Zikomeye ku Basivili
Raporo nshya y’Itsinda ry’Impuguke z’Umuryango w’Abibumbye (Loni) ku bibazo by’umutekano muri Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC) yagaragaje ko imirwano ikaze yakajije umurego mu misozi miremire ya Minembwe, ishyira ubuzima bw’abaturage b’abasivili mu kaga gakomeye. Ni mu gihe ibikorwa bya gisirikare byagabwe n’ingabo za Leta ya Kinshasa zifatanyije n’iza Repubulika y’u Burundi n’imitwe iyishyigikiye byatumye ako karere karushaho kuzengurukwa n’intambara.
Raporo yashyikirijwe Komite ishinzwe ibihano y’Akanama k’Umutekano ka Loni tariki ya 08/05/2026, ikanabonwa n’itangazamakuru, ivuga ko kuva mu mpera z’ukwezi kwa mbere kwa 2026, ingabo za FARDC zifatanyije n’imitwe ya Wazalendo, ingabo z’u Burundi (FDNB) ndetse n’indi mitwe yitwaje intwaro ikorera muri ako karere, zatangije ibikorwa bikomeye bya gisirikare ziturutse i Uvira zerekeza mu Minembwe, zigamije kurwanya umutwe wa MRDP/Twirwaneho n’ihuriro Alliance Fleuve Congo (AFC/M23).
Raporo ivuga ko icyo gikorwa cyagize ingaruka zikomeye ku mutekano no ku mibereho y’abaturage, kuko cyakurikiwe n’imirwano ikomeye yamaze ibyumweru byinshi, bituma ibikorwa by’ubuhinzi, ubucuruzi n’ubwikorezi bihagarara hafi ya byose.
Nk’uko raporo ibigaragaza, umutwe wa MRDP/Twirwaneho ufite abarwanyi bari hagati ya 2,500 na 3,000, bayoborwa na General Charles Sematama. Raporo igaragaza kandi ko bafashwa n’ihuriro Alliance Fleuve Congo (AFC/M23), ryohereje izindi ngabo nk’inyongera mu bihe bitandukanye kuva mu mwaka wa 2025 no mu ntangiriro za 2026.
Nyuma y’uko FARDC n’abo bafatanyije bafunze inzira nyinshi ziganisha i Minembwe mu minsi myinshi, tariki ya 31/03/2026 batangije ibitero bikomeye bigamije gufata ako gace. Raporo ivuga ko nyuma yaho, MRDP/Twirwaneho na AFC/M23 bahawe ubufasha binyuze mu bitero bya drones ndetse no gutanga ibikoresho byo mu kirere, ibintu byatumye FARDC isubira inyuma iva mu birindiro bimwe by’ingenzi, birimo Murambya ku Ndondo, muri Groupement ya Bijombo.
Kimwe mu bice by’ingenzi bigize iyi raporo ni uko abaturage batuye Minembwe n’inkengero zaho bisanze bari hagati y’impande zombi ziri mu mirwano.
Impuguke za Loni zivuga ko kuva hagati mu mwaka wa 2025, Minembwe yagoswe n’ibikorwa bya gisirikare bya FARDC n’ingabo zifatanyije na zo, ibintu byatumye inzira zose zo ku butaka zifungwa, bikabangamira urujya n’uruza rw’abaturage ndetse no kugeza ibiribwa, imiti n’ubutabazi bwihutirwa ku baturage.
Raporo ivuga ko kuva mu kwezi kwa kabiri kwa 2026, inzira yonyine yari isigaye ishoboka yo kugera i Minembwe ari iyo mu kirere, ibintu byarushijeho gukaza ikibazo cy’ibura ry’ibiribwa n’ubutabazi.
Raporo ya Loni ivuga ko bamwe mu baturage ba Minembwe basabye ko FARDC n’abo bafatanyije bakuraho kugota Minembwe, hagashyirwaho inzira yihariye y’ubutabazi kugira ngo abasivili babashe kubona ibiribwa, imiti n’ubufasha bw’ikiremwamuntu.
Iyo raporo inavuga ko bamwe mu baturage bashinje FARDC n’abo bafatanyije kubashyira mu kaga, basaba ko abasivili bahabwa uburyo bwo kuva mu bice birimo imirwano mu mutekano.
Impuguke za Loni zivuga ko bene ibyo bikorwa, igihe byaba byemejwe n’ibimenyetso bifatika, bishobora guteza impungenge zikomeye ku iyubahirizwa ry’amategeko mpuzamahanga arengera abasivili mu bihe by’intambara.
Raporo igaragaza kandi ko abayobozi ba MRDP/Twirwaneho na AFC/M23 bashinje FARDC n’ingabo z’u Burundi (FDNB) kugaba ibitero byibasira abaturage b’Abanyamulenge, cyane cyane binyuze mu bitero byo mu kirere.
Icyakora, Itsinda ry’Impuguke za Loni rivuga ko, nubwo abaturage b’abasivili bahuye n’ingaruka zikomeye z’imirwano, ritabonye ibimenyetso bihagije byemeza ko hari gahunda yihariye yo kubibasira ku bushake. Raporo ivuga ko ibikorwa bya gisirikare byabaye hagati ya 2025 na 2026 byahitanye nibura abasivili batatu, barimo umwangavu n’abasaza babiri.
Mu rwego rwo gushakira umuti ikibazo cy’umutekano muri Minembwe no mu Burasirazuba bwa RDC, raporo ivuga ko Komite ihuriweho ishinzwe gukurikirana ishyirwa mu bikorwa ry’Amasezerano y’Amahoro hagati ya RDC n’u Rwanda, yateraniye i Londres, yagaragaje impungenge zikomeye zishingiye ku gukomeza kwiyongera kw’imirwano, ingaruka z’ibitero bya drones ku baturage ndetse n’ibura ry’ubutabazi.
Mu itangazo rihuriweho n’abahagarariye Leta Zunze Ubumwe za Amerika, Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo, u Rwanda, Qatar, Togo n’Umuryango wa Afurika Yunze Ubumwe, impande zose zasabwe kubahiriza agahenge no kugabanya umwuka mubi, cyane cyane mu gace ka Minembwe.
Raporo isoza ishimangira ko ibibera mu misozi miremire ya Minembwe bikomeje guteza impungenge umuryango mpuzamahanga, aho hakomeje gusabwa impande zose zifite uruhare mu mirwano gushyira imbere kurengera abasivili, gufungura inzira z’ubutabazi no gushaka umuti wa politiki ushobora guhagarika burundu intambara imaze igihe ihungabanya ubuzima bw’abaturage bo muri ako karere.






