RDC: Amafaranga ya Ebola Avugisha Benshi, Kinshasa Ikomeje Gutakarizwa Icyizere
Minembwe Capital News (MCN)
Muri Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC), havutse impaka zikomeye ku micungire y’amafaranga yagenewe ibikorwa byo kurwanya no gukumira icyorezo cya Ebola, aho bamwe mu badepite bo mu Ntara za Kivu Yaruguru, Ituri na Tshopo bashinjwa kuba barakoresheje nabi ayo mafaranga cyangwa bakaba bataragaragaje ibimenyetso bihagije byerekana uko yakoreshejwe.
Ibi birego byongeye kuzamura impungenge ku micungire y’umutungo wa Leta, mu gihe igihugu gihanganye n’icyorezo cya Ebola gisaba ubufatanye bw’inzego zose, cyane cyane mu bikorwa byo gukangurira abaturage kumenya uko bakwirinda, gutahura abarwaye no gufasha abanduye kubona ubuvuzi ku gihe.
Ibihumbi by’amadolari byari bigenewe kurwanya Ebola
Amakuru akomeje gutangazwa avuga ko hari amafaranga menshi yashyizwe mu bikorwa byo kumenyekanisha no gukangurira abaturage kwirinda Ebola, ariko hakaba hibazwa niba yose yarageze ku bikorwa yari agenewe.
Muri Tshopo, inyandiko yashyizwe ahagaragara igaragaza ko ku itariki ya 15/10/2026, hari amafaranga 50,000 by’amadolari ya Amerika yari ateganyijwe gutangwa mu bikorwa byo gukangurira abaturage kwirinda Ebola.
Amafaranga yavugwaga muri iyo nyandiko yari agenewe “sensibilisation communautaire relative à la maladie à virus Ebola à la Tshopo.”
Iki kibazo cyatumye havuka ibibazo bikomeye: Ni hehe ibikorwa by’ubukangurambaga byakorewe? Byakorewe bande? Byakozwe ryari? Kandi ni iki ayo mafaranga yafashije kugeraho?
Muri Kivu Yaruguru na ho hari impaka ku mafaranga agera kuri 150,000 USD, bivugwa ko yari yoherejwe na Minisiteri y’Ubuzima kugira ngo afashe abadepite baturuka muri iyo ntara mu bikorwa byo gukangurira abaturage kwirinda Ebola.
Abaturage ndetse n’abagize sosiyete sivile basabye ibisobanuro ku buryo ayo mafaranga yagabanyijwe n’uko yakoreshejwe.
Nk’uko byatangajwe na Rodriguez Katsuva, hari abadepite bamwe bavugwaho kuba baragaragaje amafaranga yakoreshejwe mu bikorwa by’ubukangurambaga, ariko ibimenyetso bihagije bigaragaza ibikorwa byakozwe bikaba bitaraboneka ku rugero rukwiye.
Iki ni ikibazo gikomeye, kuko amafaranga atangwa mu gihe cy’icyorezo aba agamije kurengera ubuzima bw’abaturage, aho kuba ay’inyungu bwite z’umuntu ku giti cye cyangwa iz’itsinda runaka.
Iyo amafaranga nk’aya adakoreshejwe mu buryo bugaragara kandi bushobora kugenzurwa, bishobora gutuma abaturage batabona serivisi zari zateganyijwe, mu gihe abaterankunga n’imiryango mpuzamahanga na bo bashobora gutangira kwibaza niba amafaranga yabo agezwa ku bagenerwabikorwa.
Amakosa yaba yarakozwe ni ayahe?
Niba ibirego byo gukoresha nabi ayo mafaranga byemezwa n’iperereza ryigenga, ikibazo cyaba kirimo amakosa akomeye, arimo:
- gukoresha amafaranga yari agenewe ubuzima bw’abaturage mu bindi bikorwa bitateganyijwe;
- gutanga raporo z’ibikorwa zidafite ibimenyetso bihagije;
- kubura inyandiko zigaragaza uko amafaranga yakoreshejwe;
- kudaha abaturage n’abaterankunga ibisobanuro bihagije ku mutungo wahawe ababahagarariye;
- no gukoresha umutungo wari ugenewe kurwanya icyorezo mu gihe abaturage bari bawukeneye cyane.
Mu gihe abaturage bakeneye ubufasha, ikibazo cy’imicungire y’amafaranga kirushaho gukomera
Ikibazo cy’amafaranga ya Ebola kije mu gihe ubuyobozi bwa RDC bwatangaje ko bwashyize imbere ibikorwa byo guhangana n’iki cyorezo.
Guverinoma yari yatangaje ko yarekuriye ibikorwa byo gutabara Ebola amafaranga ya mbere angana na miliyoni 20 z’amadolari, mu rwego rwo gutangira ibikorwa byihutirwa byo guca urunana rw’ikwirakwira ry’iyi ndwara.
Ku rundi ruhande, hari n’abadepite bo muri Tshopo bagaragaje ko hari ibibazo bikomeye mu bikorwa byo kurwanya Ebola, birimo kubura ibikoresho birinda abakozi b’ubuzima, gutinda kwishyura abakozi no kubura amahugurwa ahagije.
Ibi bituma ikibazo cy’imikoreshereze y’amafaranga kirushaho kuba ingorabahizi: niba amafaranga ahari ariko serivisi abaturage bakeneye zikabura, ni nde ugomba kubazwa inshingano?
Ikibazo cy’icyizere ku butegetsi bwa Tshisekedi
Impaka nk’izi zishobora kugira ingaruka zikomeye ku cyizere abaturage bafitiye inzego za Leta ziyobowe na Perezida Félix Tshisekedi, cyane cyane mu gihe abaturage bo mu bice byibasiwe n’ibibazo by’umutekano n’ubuzima bakeneye ubuyobozi bugaragara kandi bubazwa inshingano.
Iyo amafaranga yagenewe gutabara abarwayi, gukumira icyorezo no gukangurira abaturage kwirinda indwara akemangwa mu mikoreshereze yayo, ikibazo ntikigarukira ku mafaranga gusa. Gihinduka ikibazo cy’icyizere mu nzego za Leta, ubuyobozi n’imicungire y’imfashanyo.
Ku miryango itabara imbabare n’abaterankunga mpuzamahanga, gukorera mu gihugu aho imikoreshereze y’amafaranga y’ubutabazi ikomeje kwibazwaho bishobora gutuma basaba ibisobanuro birambuye, igenzura rikomeye ndetse n’uburyo bushya bwo gukurikirana amafaranga yabo kuva atanzwe kugeza ageze ku baturage.
Icyo abaturage basaba: ukuri, igenzura n’uburyozwe
Mu gihe Ebola ikomeje guteza ibibazo, icy’ingenzi ntabwo ari intonganya za politiki, ahubwo ni ukumenya aho buri dorari ryakoreshejwe n’icyo ryagejeje ku muturage.
Niba amafaranga yahawe abadepite cyangwa izindi nzego yari agenewe ubukangurambaga bwo kurwanya Ebola, hakwiye kubaho ibimenyetso by’ibikorwa byakozwe, inyandiko z’imikoreshereze y’amafaranga n’uburyo abaturage bagenewe ubufasha bashobora kubibona.
Kugeza igihe iperereza ryuzuye rizatangira kandi rikagaragaza ukuri, ibirego byo kunyereza ayo mafaranga bigomba gufatwa nk’ibirego bisaba kugenzurwa, ariko ikibazo ubwacyo ntigikwiye kwirengagizwa.
Kuko mu gihe igihugu gihanganye n’icyorezo cyica, amafaranga yagenewe kurengera ubuzima bw’abaturage ntakwiye gufatwa nk’umutungo w’abantu ku giti cyabo.
Minembwe Capital News (MCN)






