RDC Yafunze Imipaka n’u Rwanda Kubera Ebola: Uko Iki Cyorezo Cyongeye Kwigaragaza muri Congo n’Impamvu Gikomeje Guhangayikisha Afurika
Mu rwego rwo gukumira ikwirakwira ry’icyorezo cya Ebola gikomeje kongera kugaragara mu burasirazuba bwa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC), ubuyobozi bwafashe icyemezo cyo gufunga imwe mu mipaka ihuza iki gihugu n’u Rwanda, cyane cyane mu Karere ka Rubavu.
Iyi mipaka yafunzwe guhera mu gitondo cyo ku Cyumweru tariki ya 17/05/2026, harimo umupaka wa Petite Barrière, Grande Barrière ndetse na Kabuhanga, yose ihuza Umujyi wa Goma n’u Rwanda.
Umuyobozi w’Akarere ka Rubavu, Prosper Mulindwa, yemeje aya makuru avuga ko iki cyemezo cyafashwe nk’ingamba zo kwirinda ko iki cyorezo cyica abantu benshi cyagera ku butaka bw’u Rwanda. Yavuze ko kugeza ubu hataramenyekana igihe iyi mipaka izafungurirwa.
Nubwo iyi mipaka yafunzwe, ibikorwa byo gusuzuma ubuzima ku baturage bakomeza kwambuka biracyakomeje. Abanyarwanda bataha bavuye muri RDC ndetse n’Abanye-Congo basubira iwabo baracyemererwa kunyura kuri iyi mipaka, ariko babanje gukorerwa igenzura rikomeye n’inzego z’ubuzima.
Mu gihe imipaka ya Rubavu yafunzwe, indi mipaka ihuza Akarere ka Rusizi n’Umujyi wa Bukavu iracyafunguye, ndetse ibikorwa by’ubucuruzi n’ingendo biracyakomeje nk’ibisanzwe, nubwo na byo biri gukurikiranwa hafi.
Icyorezo cya Ebola si ubwa mbere kigaragaye muri RDC. Iki gihugu kiri mu byagiye bihura kenshi n’iki cyorezo kuva mu mwaka wa 1976, ubwo cyagaragaraga bwa mbere hafi y’Umugezi wa Ebola, ari na ho cyakomoye izina ryacyo.
Mu minsi ishize, inzego z’ubuzima muri RDC zongeye kwemeza undi murwayi mushya wa Ebola mu Ntara ya Ituri, mu burasirazuba bw’igihugu. Iyi ntara ihana imbibi n’uduce tumaze igihe twugarijwe n’intambara, ibintu bituma ibikorwa byo kurwanya Ebola birushaho kugorana.
Abashinzwe ubuzima bavuga ko iyi Ebola yongeye kwaduka nyuma y’aho hagaragaye abantu bafite ibimenyetso byayo mu bice by’icyaro, aho abaturage bakunze kugirana imikoranire ya hafi ndetse bamwe bagahura n’inyamaswa zo mu ishyamba zishobora gutwara virusi ya Ebola.
Ubushakashatsi bwerekana ko icyorezo cya Ebola gikunze guturuka ku nyamaswa zo mu ishyamba zirimo uducurama, inkende n’izindi nyamaswa zo mu bwoko bw’inyamabere. Iyo umuntu ahuye n’amaraso cyangwa ibice by’umubiri by’inyamaswa yanduye, ashobora kwandura. Nyuma yaho, virusi ikwirakwira hagati y’abantu binyuze mu maraso, ibyuya cyangwa andi matembabuzi y’umubiri.
Ikibazo gikomeye muri RDC ni uko uburasirazuba bw’iki gihugu bumaze imyaka myinshi burimo umutekano muke, bigatuma abaganga n’abakozi b’ubuzima batagera henshi. Hari aho abaturage badakunda kwizera inzego z’ubuzima cyangwa bagahisha abarwayi kubera ubwoba n’imyumvire itari yo.
Ikigo Nyafurika Gishinzwe Gukumira no Kurwanya Indwara (Africa CDC) cyatangaje ko kugeza ubu abantu 336 bamaze kwandura Ebola mu buryo bwemejwe, mu gihe 87 bamaze guhitanwa n’iki cyorezo.
Ku Cyumweru kandi, Ishami ry’Umuryango w’Abibumbye ryita ku Buzima (OMS/WHO) ryatangaje ko Ebola iri muri RDC no muri Uganda yabaye ikibazo gikomeye cy’ubuzima rusange ku rwego mpuzamahanga.
Nubwo bimeze bityo, OMS yavuze ko ubu bwandu bukomoka ku bwoko bwa virusi ya Bundibugyo, kandi kugeza ubu butaragera ku rwego rwo kwitwa icyorezo cyugarije isi yose nka “pandémie”.
Ifungwa ry’imipaka ya Rubavu ryateye impungenge abaturage benshi basanzwe bakora ubucuruzi hagati ya Goma na Rubavu, kuko ibi bihugu byombi bifitanye imikoranire ikomeye ya buri munsi.
Abasesenguzi bavuga ko u Rwanda rushobora gukomeza gukaza ingamba zo gusuzuma abantu bose baturuka muri RDC, cyane cyane abinjira banyuze mu turere twegereye Kivu y’Amajyaruguru na Ituri, aho Ebola yongeye kugaragara.
Inzego z’ubuzima zikomeje gusaba abaturage kwitwararika, gukaraba intoki kenshi, kwirinda kwegera umuntu ugaragaza ibimenyetso bikomeye birimo umuriro mwinshi, kuruka, gucika intege cyangwa kuva amaraso bidasanzwe, ndetse no guhita bihutira kujya kwa muganga igihe hagaragaye umuntu ukekwaho Ebola.





