RDC Yinjiye mu Bihe Bikomeye bya Politiki: Inteko Ishinga Amategeko Yagaragaje Ibishobora Guteza Balkanisation y’Igihugu
Mu gihe Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC) ikomeje guhura n’ibibazo bikomeye by’umutekano n’ihungabana rya politiki, Inteko Ishinga Amategeko y’iki gihugu ku wa Gatatu tariki ya 27/05/2026 yatangiye gusuzuma umushinga w’itegeko rigena uburyo bwa kamarampaka (référendum). Uyu mushinga watanzwe n’umudepite Paul Gaspard Ngondankoy nyuma yo kwemezwa n’Inteko Ishinga Amategeko tariki ya 30/04/2026.
Iki gikorwa kiri kuba mu gihe igihugu kiri mu mwuka ukomeye wa politiki, aho impande zitandukanye zikomeje kutavuga rumwe ku hazaza h’Itegeko Nshinga rya RDC ndetse n’inzira igihugu kirimo kuganamo.
Mbere gato y’uko inteko rusange itangira, ihuriro ry’abadepite ba “Ensemble”, rihagarariye abatavuga rumwe n’ubutegetsi mu Nteko Ishinga Amategeko, ryamaganye bikomeye umugambi w’ihuriro riri ku butegetsi rya Union Sacrée wo guhindura cyangwa kuvugurura Itegeko Nshinga ririho muri iki gihe.
Aba badepite bavuga ko igihugu kiri mu bihe bidasanzwe, aho igice kinini cy’uburasirazuba bwa RDC gikomeje kugenzurwa n’ihuriro rya Alliance Fleuve Congo (AFC/M23) rirwanya ubutegetsi. Banibukije ko mu ntara zimwe na zimwe hakiriho ibihe bidasanzwe by’umutekano (état de siège), ibintu bavuga ko bituma ikibazo cyo kuvugurura Itegeko Nshinga kidakwiye kuba icyihutirwa muri iki gihe.
Mu itangazo ryabo, aba badepite bashinje ubutegetsi bwa Perezida Félix Tshisekedi gushaka gukoresha uburyo bwa kamarampaka mu rwego rwo kongera igihe bwo kuguma ku butegetsi no gutegura impinduka zishobora guca intege demokarasi ya RDC.
Bagize bati: “Iki ni igikorwa gishobora gushyira igihugu mu kaga no guhungabanya ubumwe bw’Abanyekongo.” Banavuze ko gahunda iri gutegurwa ishobora gufungura inzira y’amacakubiri ndetse no gukomeza ikibazo bavuga ko gishobora kuvamo “balkanisation” y’igihugu, aho RDC ishobora kugenda icikamo ibice bitewe n’amakimbirane ya politiki n’umutekano.
Ihuriro “Ensemble” ryanasabye Perezida Félix Tshisekedi, nk’umurinzi w’Itegeko Nshinga, guhagarika ibyo bikorwa bavuga ko bishobora gutuma ubutegetsi bushinjwa gushyigikira cyangwa koroshya ibikorwa by’inyeshyamba mu burasirazuba bw’igihugu.
Iri huriro kandi ryahamagariye abaturage ba Congo kwamagana uwo mushinga ryise “umugambi uteye inkeke ushobora gushyira ubuzima bw’igihugu mu kaga.”
Iki kibazo cy’ivugururwa ry’Itegeko Nshinga si ubwa mbere kivuzwe muri RDC. Mu mateka y’iki gihugu, guhindura amategeko agenga ubutegetsi byagiye bitera impagarara zikomeye za politiki.
Mu gihe cy’uwahoze ari Perezida Joseph Kabila, abaturage benshi ndetse n’abatavuga rumwe n’ubutegetsi bagiye bigaragambya bamagana ibyo bise amayeri yo gushaka kuguma ku butegetsi binyuze mu guhindura amategeko cyangwa gusubika amatora. Ibyo bihe byaranzwe n’imyigaragambyo, gufungwa kw’abatavuga rumwe n’ubutegetsi ndetse n’igitutu gikomeye cy’amahanga.
Uyu munsi, bamwe mu basesenguzi ba politiki bavuga ko amateka ashobora kwisubiramo, cyane cyane mu gihe ubutegetsi bwa Tshisekedi bukomeje gushinjwa gushaka kwagura ububasha bwabwo mu gihe igihugu kiri mu ntambara ndetse no mu bibazo bikomeye by’ubukungu n’umutekano.
Politiki ya RDC muri iki gihe iri mu rwego rukomeye cyane rw’ukutizerana hagati y’ubutegetsi n’abatavuga rumwe na bwo. Mu gihe ubutegetsi bwa Perezida Tshisekedi buvuga ko bushaka kuvugurura inzego no gukomeza ibikorwa bya leta, abatavuga rumwe na bwo bavuga ko hari ibimenyetso byinshi byerekana igabanuka ry’ubwisanzure bwa politiki, iry’itangazamakuru ndetse n’ikorwa ry’ubutabera ridafite ubwigenge.
Ku rundi ruhande, ikibazo cy’umutekano mu burasirazuba bwa RDC gikomeje gukaza umurego. AFC/M23 ikomeje kwagura ibirindiro byayo mu ntara za Kivu y’Amajyaruguru n’iy’Amajyepfo, ibintu bikomeje gushyira igitutu gikomeye kuri leta ya Kinshasa ndetse no ku bufatanye mpuzamahanga.
Abasesenguzi bakurikirana hafi ibibera muri RDC bemeza ko gukomeza kuvugurura Itegeko Nshinga mu gihe igihugu kiri mu ntambara bishobora kongera ubushyamirane bwa politiki no guca intege inzego za demokarasi.
Hari impungenge ko RDC ishobora kwinjira mu kindi cyiciro gikomeye cya politiki kirangwa n’amakimbirane hagati y’ubutegetsi, opozisiyo ndetse n’imitwe yitwaje intwaro, ibintu bishobora kugira ingaruka zikomeye ku mutekano n’ubumwe bw’igihugu.
Mu gihe impaka zikomeje gukaza umurego, amaso y’Abanyekongo n’umuryango mpuzamahanga akomeje kureba uburyo ubutegetsi bwa Kinshasa buzakemura ikibazo cy’Itegeko Nshinga mu gihe igihugu gikomeje guhura n’ibibazo bikomeye kurusha ibindi mu mateka ya vuba.
