Doha: Ibiganiro hagati ya AFC/M23 na Kinshasa bikomeje mu buryo bugoye — Ese ibyo impande zombi zemeye byarubahirijwe?
Mu gihe intambara n’umwuka mubi bikomeje kuranga uburasirazuba bwa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo, ibiganiro hagati y’ihuriro Alliance Fleuve Congo (AFC/M23) na Leta ya Kinshasa bikomeje gufatwa nk’inzira y’ingenzi ishobora kuzana amahoro arambye muri ako karere. Nubwo hari intambwe zimwe zagaragaye mu mezi ashize, haracyari ibibazo bikomeye bituma impande zombi zishinjanya kutubahiriza ibyo zumvikanyeho.
Ibi biganiro byatangiye gufata indi ntera nyuma y’ubuhuza bwa Qatar bwabereye i Doha, aho Perezida Félix Tshisekedi wa RDC na Perezida Paul Kagame w’u Rwanda bahuriye bwa mbere bagasaba ko habaho guhagarika imirwano no gushaka umuti wa politiki aho gukomeza inzira y’intambara.
M23 ni umutwe watangiye kwaguka cyane kuva mu mpera za 2023 ubwo wifatanyaga n’andi matsinda ya politiki n’igisirikare, harimo Alliance Fleuve Congo ya Corneille Nangaa wahoze ayobora Komisiyo y’Amatora muri RDC.
Uyu mutwe uvuga ko wafashe intwaro ushinja ubutegetsi bwa Kinshasa:
- ivangura rikorerwa bamwe mu baturage bavuga Ikinyarwanda,
- ikibazo cy’umutekano muke mu burasirazuba bwa Congo,
- ibikorwa bya FDLR,
- ndetse no kutubahiriza amasezerano ya kera yasinywe hagati ya Leta ya Congo na M23 mu 2013.
Ku ruhande rwa Kinshasa, AFC/M23 ishinjwa gukorana n’u Rwanda no gushaka gufata ubutegetsi ku ngufu, ibintu Kigali yakomeje guhakana ishimangira ko ikibazo cya Congo kigomba gukemurwa n’Abanyekongo ubwabo.
Mu kwezi kwa munani kwa 2025, impande zombi zasinyanye “amahame” i Doha muri Qatar. Aya mahame yari agamije gutegura inzira y’amahoro arambye no guhagarika imirwano.
Mu byari bikubiyemo harimo:
- guhagarika imirwano,
- kurekura imfungwa zimwe,
- gushyiraho uburyo bwo kugenzura iyubahirizwa ry’agahenge,
- gusubiza ubutegetsi bwa Leta mu bice bimwe,
- gucyura impunzi,
- ndetse no gutegura ibiganiro byimbitse ku bibazo bya politiki n’umutekano.
Nyuma yaho kandi hashyizweho “Ceasefire Monitoring and Verification Mechanism”, uburyo bwo kugenzura niba agahenge kubahirizwa. Ibi byashyigikiwe na Qatar, Afurika Yunze Ubumwe, MONUSCO ndetse n’Amerika.
Ese ibyo byemeranyijweho byarubahirijwe?
Nubwo impande zombi zashyize umukono kuri ayo masezerano, ishyirwa mu bikorwa ryayo ryagiye rigorana cyane.
- Agahenge ntikigeze karamba neza
Mu gihe ibiganiro byari bikomeje i Doha, imirwano yakomeje kubaho mu bice bya Kivu y’Amajyaruguru na Kivu y’Amajyepfo. Buri ruhande rwakomeje gushinja urundi:
- AFC/M23 yashinjaga FARDC gukomeza kwegeranya ingabo n’imitwe bafatanyije,
- Kinshasa nayo igashinja AFC/M23 gukomeza kwagura ibirindiro no gufata ibice bishya.
Hari n’igihe ibiganiro byari biteganyijwe gusozwa n’amasezerano ya nyuma byahagaze kubera kutumvikana ku birebana no gukuraho ingabo mu duce twafashwe.
- Ikibazo cyo kurekura imfungwa cyabaye inzitizi
Kimwe mu byari byitezwe cyane ni irekurwa ry’imfungwa hagati y’impande zombi. Gusa Kinshasa yanze kurekura bamwe mu bantu AFC/M23 yasabaga, ivuga ko bakekwaho ibyaha bikomeye by’intambara.
Vuba aha, Kinshasa yarekuye imfungwa 37, ariko harimo 22 bari barangije ibihano byabo. Aba bose bakekwagaho gukorana bya hafi n’ihuriro Alliance Fleuve Congo (AFC/M23).
Ibi byatumye gahunda yo kongera icyizere hagati y’impande zombi itinda gushyirwa mu bikorwa.
- AFC/M23 yavuze ko yubahirije ibyo yasabwaga
AFC/M23 yavuze ko yubahirije ibyo yasabwaga ku ruhande rwayo, kuko yarekuye ibice bimwe yasabwe kuvamo, ndetse ikarekura abasirikare ba FARDC yari yarafatiye ku rugamba babarirwa mu magana. Ariko nubwo ibyo byakozwe, impaka zakomeje.
Mu ntangiriro za 2026, AFC/M23 yatangaje ko yavuye mu mujyi wa Uvira nyuma y’igitutu mpuzamahanga n’ubuhuza bwa Afurika Yunze Ubumwe. Gusa ubutegetsi bwa Kinshasa bwavuze ko hari abarwanyi b’uyu mutwe bagumye bihishe muri ako gace.
Ibi byakomeje gutuma impande zombi zitizerana.
Kuri ubu, ibiganiro ntibyahagaze burundu ariko biri kugenda gahoro cyane. Ikibazo cy’umutekano muke mu Burasirazuba bwo Hagati ndetse n’intambara zagaragaye muri ako karere byatumye ibiganiro byimurirwa mu Busuwisi aho gukomeza kubera i Doha muri Qatar.
Afurika Yunze Ubumwe, Qatar, Amerika ndetse n’ibihugu byo mu karere bakomeje gushyira igitutu ku mpande zombi kugira ngo:
- hubahirizwe agahenge,
- ibiganiro bikomeze,
- ndetse habeho amasezerano ya nyuma y’amahoro.
Ariko ikibazo gikomeye gikomeje kuba ukutizerana hagati y’impande zombi.
Ese amahoro arambye azashoboka?
Abasesenguzi bavuga ko amahoro arambye muri RDC adashobora kuboneka binyuze gusa mu ntsinzi ya gisirikare. Bavuga ko ikibazo cy’uburasirazuba bwa Congo gifite imizi mu:
- bibazo bya politiki,
- ikibazo cy’amoko n’ubwenegihugu,
- umutungo kamere,
- imitwe yitwaje intwaro,
- ndetse n’inyungu z’ibihugu byo mu karere.
Ni yo mpamvu ibiganiro bya Doha bifatwa nk’inzira y’ingenzi, nubwo kugeza ubu byinshi mu byemeranyijweho bitarashyirwa mu bikorwa uko byari byitezwe.
Nubwo hari intambwe yatewe mu biganiro hagati ya AFC/M23 na Leta ya Kinshasa, ukuri ni uko inzira y’amahoro ikiri ndende kandi yuzuyemo inzitizi nyinshi. Kutubahiriza bimwe mu byemeranyijweho, gukomeza kutizerana ndetse n’imirwano ikomeje ku rugamba, byose bikomeje gutinza amahoro abaturage bo mu burasirazuba bwa Congo bamaze imyaka myinshi bategereje.
Abaturage benshi bakomeje kwibaza niba ibiganiro bya Doha bizavamo amasezerano arambye cyangwa niba bizarangira nk’andi masezerano menshi yabanje gusinywa ariko ntashyirwe mu bikorwa.
