Sena ya RDC Yemeje ku Bwiganze Bwuzuye Itegeko Rigena Uko Referandumu Itegurwa, Opozisiyo Ikomeza Kugaragaza Impungenge

Perezida wa Sena ya Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC), Jean-Michel Sama Lukonde Kyenge, ku wa Mbere tariki ya 15 Kamena 2026, yatangaje ko Inteko Ishinga Amategeko yageze ku ntambwe ikomeye nyuma y’aho Sena yemeje, ku isomwa rya kabiri, umushinga w’itegeko rigena uburyo referandumu itegurwa kandi igakorwa muri RDC.

Muri icyo gikorwa cyabereye mu Ngoro ya Sena, abagize Sena 89 muri 109 bayigize bitabiriye itora, maze bose batora bashyigikira uwo mushinga. Nta n’umwe watoye awurwanya cyangwa ngo yifate, ibintu byatumye uwo mushinga wemezwa ku bwumvikane busesuye.

Nyuma y’itora, Perezida wa Sena, Sama Lukonde, yavuze ko iki ari igikorwa gikomeye kandi gikwiye kwandikwa mu mateka ya RDC, kuko hashize imyaka igera kuri makumyabiri igihugu kigendera ku Itegeko Nshinga ryo ku wa 18 Gashyantare 2006 kidafite itegeko risobanura mu buryo burambuye uko referandumu itegurwa n’uko abaturage bashobora kugaragaza ubushake bwabo mu rwego rw’ubusugire bw’igihugu.

Yagize ati:

“Iki ni igikorwa gikomeye gikwiye gushimirwa. Byasabye imyaka makumyabiri kuva hashyirwaho Itegeko Nshinga kugira ngo Inteko Ishinga Amategeko, igizwe n’Umutwe w’Abadepite n’Umutwe wa Sena, ifate inshingano zayo maze yemeze inyandiko ishyiraho uburyo bwemewe n’amategeko bwo gutegura referandumu muri Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo, ndetse n’uburyo abaturage bashobora kugaragaza ubushake bwabo mu rwego rw’ubusugire bwabo.”

Icyakora, nubwo iri tegeko ryemejwe n’inzego z’ubutegetsi zifite ubwiganze mu Nteko Ishinga Amategeko, rikomeje guteza impaka mu rwego rwa politiki. Mu Mutwe w’Abadepite, abatavuga rumwe n’ubutegetsi ntibitabiriye itorwa ryaryo, bavuga ko bafite impungenge ku ntego nyakuri yaryo.

Abanyapolitiki bo mu mashyaka atavuga rumwe n’ubutegetsi bavuga ko iri tegeko rishobora kuba intambwe iganisha ku ivugururwa ry’Itegeko Nshinga, ibintu bashinja ubutegetsi bwa Perezida Félix Tshisekedi kuba bushobora kubikoresha mu rwego rwo kongera igihe cye ku butegetsi nyuma ya manda ya kabiri kandi ya nyuma yemerewe n’Itegeko Nshinga, iteganyijwe kurangira mu mwaka wa 2028.

Ku ruhande rw’abagize ubwiganze mu Nteko Ishinga Amategeko, bo bahakana ibyo birego, bagasobanura ko intego y’uyu mushinga ari ugushyiraho urwego rw’amategeko rwuzuye rutuma abaturage bagira uruhare rutaziguye mu gufata ibyemezo bikomeye birebana n’ubuzima bw’igihugu.

Uyu mushinga w’itegeko watanzwe tariki ya 14 Ukuboza 2024 n’Umudepite Paul-Gaspard Ngondankoy. Nk’uko uwawutanze abivuga, ugamije gukemura icyuho cy’amategeko cyari gihari no guhuza amategeko agenga referandumu n’ibiteganywa n’Itegeko Nshinga ririho ubu.

Hagati aho, ihuriro ry’amashyaka atavuga rumwe n’ubutegetsi rizwi ku izina rya C64 rikomeje kwamagana iki gikorwa. Nyuma y’umunsi w’imyigaragambyo uzwi nka “ville morte” wabaye mu bice bitandukanye by’igihugu, iri huriro ryatangaje ko riteganya gukorera igikorwa cyo kwamagana iri tegeko imbere y’Ingoro y’Inteko Ishinga Amategeko (Palais du Peuple) i Kinshasa.

Abayobozi ba C64 kandi batangaje ko mu minsi iri imbere bazakomeza ibikorwa byo kotsa igitutu ubutegetsi, mu rwego rwo kwamagana icyo bise umugambi ushobora guhungabanya ihame ry’isimburana ku butegetsi no kubungabunga Itegeko Nshinga rya RDC.

Mu gihe impaka zikomeje gukaza umurego hagati y’impande za politiki, amaso y’abaturage ndetse n’ay’abasesenguzi ba politiki akomeje kwerekezwa ku buryo iri tegeko rizashyirwa mu bikorwa n’ingaruka rishobora kugira ku hazaza h’imiyoborere n’ikorwa rya demokarasi muri Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo.