Umutekano wifashe nabi mu Burasirazuba bwa RDC: Ibitero bikomeje kugabwa ku baturage b’Abanyamulenge, mu gihe Kinshasa iganira n’imitwe yitwaje intwaro ya CRP
Mu Burasirazuba bwa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC), umutekano ukomeje kuzamba, by’umwihariko mu bice bituwe n’Abanyamulenge, aho amakuru aturuka mu baturage ndetse no mu nzego z’umutekano zaho avuga ko ibitero by’ihuriro ry’ingabo za Leta ya RDC rigizwe n’ingabo za FARDC, ingabo z’u Burundi, ndetse n’imitwe nka Wazalendo na FDLR bikomeje kugabwa ku midugudu itandukanye, irimo Lundu na Gakenke.
Ibyo bitero bivugwa ko bimaze iminsi irenga itanu bikorwa mu buryo buhoraho, bigatera impagarara n’ubwoba bukabije mu baturage. Bamwe bakomeje guhunga, abandi bagasigara mu bwoba n’icuraburindi rikomeye. Amakuru atandukanye agaragaza ko umutwe wa MRDP-Twirwaneho ukorera muri ako gace wakunze kugaragaza ko ugamije kurinda abaturage no gusubiza inyuma ibyo bitero.
Ku rundi ruhande, bamwe mu basesenguzi n’abakurikirana politiki y’umutekano mu Burasirazuba bwa RDC bavuga ko ubutegetsi bwa Perezida Félix Antoine Tshisekedi bukomeje kunengwa ku bijyanye no kutabasha guhosha burundu iki kibazo kimaze igihe. Abaturage bamwe bavuga ko batabona uburinzi buhagije mu bice batuyemo. Icyakora, ibi birego ntibyemezwa ku rwego rwemewe n’inzego za Leta, zikunze kuvuga ko ziri gukora ibishoboka byose mu kugarura ituze n’umutekano.
Mu kindi gice cy’umutekano w’igihugu, ubutegetsi bwa RDC bwavuzweho kugirana ibiganiro n’umutwe witwaje intwaro wa Convention pour la Révolution Populaire (CRP), uyobowe na Thomas Lubanga, mu biganiro byabereye ku buhuza bw’igihugu cya Uganda.
Nk’uko Radio Mpuzamahanga y’Abafaransa (RFI) yabitangaje, inama ya mbere yahuje intumwa za Kinshasa n’iza CRP yabereye i Kampala mu kwezi kwa kane k’uyu mwaka, aho Lubanga ari mu buhungiro muri Uganda kuva mu ntangiriro za 2025.
Ibi biganiro byari bigamije gushaka igisubizo cya politiki ku bibazo by’umutekano mu Ntara ya Ituri, aho CRP ikorera. Muri ibyo biganiro, intumwa za CRP zatanze ibyifuzo birimo no gusaba ko umwe mu bayobozi ba gisirikare muri Ituri yakurwa ku mirimo, mu gihe Kinshasa yo yagarutse iwayo nta mwanzuro uhamye uratangazwa ku mugaragaro.
Nyuma y’ibi biganiro, CRP yatangaje ko ihagaritse imirwano ku ruhande rwayo, gusa nyuma y’igihe gito hagaragaye ibimenyetso by’uko umwuka utaratuza neza, aho havuzwe imirwano hagati yayo n’ingabo za Leta (FARDC) mu mpera z’ukwezi kwa gatanu no mu ntangiriro z’ukwezi kwa gatandatu 2026.
Thomas Lubanga we yatangaje ko umutwe ayoboye udafite umugambi wo gusenyuka cyangwa guhinduka ishyaka rya politiki gusa, ahubwo ko abarwanyi be bakomeje kuba maso no kwitegura igihe cyose, nubwo hari ibihe byo kugabanya ibikorwa bya gisirikare. Yanavuze kandi ko imwe mu mpamvu zituma habaho ituze rito ari icyorezo cya Ebola cyongeye kugaragara mu duce tumwe na tumwe bakoreramo.
Ibi bibazo bibiri bigaragaza isura igoye y’umutekano mu Burasirazuba bwa RDC, aho intambara zishingiye ku mitwe yitwaje intwaro, ibibazo by’ubutegetsi, n’imikorere ya politiki bikomeje guhurirana.
Ku baturage bo muri ibyo bice, cyane cyane abavuga ko bahohoterwa n’ibitero bikomeje, icyifuzo nyamukuru ni ukugarura amahoro arambye n’umutekano usesuye. Ku rundi ruhande, ibiganiro biri hagati ya Leta n’imitwe yitwaje intwaro bikomeje gutanga icyizere gike, ariko bigaragaza ko hakiri inzira za politiki zigeragezwa mu gushaka igisubizo kirambye.