• Shop & Explore
  • About Us
  • Privacy Policy
Sunday, August 16, 2026
Minembwe Capital News
  • Home
  • Conflict & Security
  • Regional Politics
  • World News
  • sport & entertainment
No Result
View All Result
  • Home
  • Conflict & Security
  • Regional Politics
  • World News
  • sport & entertainment
No Result
View All Result
Minembwe Capital News
No Result
View All Result
Home Conflict & Security

“Abanyarwanda bo muri Congo”: Amagambo ya Tito Rutaremara asubije ku mugaragaro ikibazo gikomeye cy’Abanyamulenge—Bakomoka he, kandi ni ba nde muri RDC?

Bahanda Bruce by Bahanda Bruce
August 16, 2026
in Conflict & Security
0
Amagambo akomeye Tito Rutaremara yavugiye mu muhango wo kwibuka Abanyamulenge biciwe mu Gatumba
67
SHARES
1.7k
VIEWS
Share on FacebookShare on TwitterShare on Whatsapp

Minembwe Capital News

You might also like

Kalehe: Imirwano ikomeye yasubukuwe, AFC/M23 ifata ibice by’ingenzi muri Ziralo

Birakaze: C64 yatangaje imyigaragambyo simusiga yo kurwanya umushinga wo guhindura Itegeko Nshinga rya RDC

Imyaka 22 Nyuma ya Gatumba: Me Byashoni Atangaje Icyerekezo Gishya ku Banyamulenge—“Amarira yacu Agomba Kuvamo Imbaraga zo Kongera Kubaka”

“Abanyarwanda bo muri Congo”: Amagambo ya Tito Rutaremara asubije ku mugaragaro ikibazo gikomeye cy’Abanyamulenge—Bakomoka he, kandi ni ba nde muri RDC?

Amagambo yavuzwe na Tito Rutaremara, Umuyobozi w’Inama Ngishwanama y’Abakuru b’u Rwanda, ubwo yari mu muhango wo kwibuka Abanyamulenge biciwe mu Gatumba mu Burundi mu 2004, yongeye gukangura impaka ku kibazo cy’Abanyamulenge, amateka yabo n’umwanya bafite muri Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo.

Mu muhango wabereye i Kigali tariki ya 13/08/2026, wo kwibuka ku nshuro ya 22 abiciwe mu Gatumba, Rutaremara yerekeje ku Banyamulenge akoresha imvugo “Abanyarwanda bo muri Congo.”

Iyi mvugo yumvikanye mu buryo butandukanye. Bamwe bayibona nk’imvugo ishobora kongera kubashyira mu mwanya w’abanyamahanga mu gihugu cyabo.

Ariko kugira ngo izi mpaka zumvikane neza, birakenewe ko harebwa amateka y’akarere k’Ibiyaga Bigari, aho imipaka y’ibihugu by’uyu munsi itari ihuye neza n’imiterere y’ubwami, ubutware, abaturage n’imyimukire yabayeho mbere y’ubukoloni.

Amateka y’Abanyarwanda n’imipaka y’akarere

Mu mateka y’akarere k’Ibiyaga Bigari, ijambo “Banyarwanda” ryagiye rikoreshwa mu buryo butandukanye bitewe n’igihe, aho abantu bari batuye ndetse n’imiterere y’ubutegetsi bwariho.

Ni ngombwa kandi gutandukanya ubwenegihugu, inkomoko, ubwoko n’umuco. Kuba umuntu ashobora kuba afite inkomoko cyangwa umuco bifitanye isano n’u Rwanda ntibihita bivuga ko afite ubwenegihugu bw’u Rwanda.

Iri tandukaniro ni ingenzi cyane mu gusobanura ikibazo cy’Abanyamulenge, kuko kuba umuntu yaba afite inkomoko y’Abanyarwanda bidakuraho ko ashobora kuba umwenegihugu wa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo.

Abanyamulenge bakomoka he?

Amateka y’Abanyamulenge akomeje kuba ingingo y’impaka hagati y’abashakashatsi. Hari abavuga ko inkomoko y’abaturage baje kwitwa Abanyamulenge ifitanye isano n’aborozi b’inka b’Abatutsi bimukiye mu bice bya Kivu y’Amajyepfo mu bihe bitandukanye.

Abandi bashakashatsi batanga ibihe bitandukanye by’iyo myimukire, kuva mu binyejana bya mbere kugeza ku kinyejana cya 17.

Raporo n’ubushakashatsi byakozwe ku mateka y’akarere bigaragaza ko hari abashakashatsi benshi bashyira imyimukire ikomeye y’abaturage baje kwitwa Abanyamulenge mu kinyejana cya 17, mu gihe abandi batanga ibimenyetso by’imyimukire yabayeho mbere y’icyo gihe.

Bityo, kuvuga ko “Abanyamulenge batangiye kubaho muri Congo nyuma yo kugabanywa kw’imipaka” byaba ari ugusiga hanze igice cy’impaka z’amateka. Hari amasoko y’amateka ashyira abantu bafatwa nk’abakomokaho muri Kivu y’Amajyepfo mbere ya 1885.

Ariko nanone, kuvuga ko hari igitekerezo kimwe cyamaze kwemezwa n’abashakashatsi bose ntibyaba bihuye n’imiterere y’ubushakashatsi bw’amateka. Igihe nyacyo n’imiterere y’imyimukire ni mu kinyejana cya 15.

Imipaka y’ubukoloni n’ingaruka zayo

Ikibazo cy’Abanyamulenge ntigishobora gusobanurwa neza hatavuzwe impinduka z’imipaka zabaye mu mpera z’ikinyejana cya 19.

Mu gihe cy’ubwami bw’u Rwanda, u Burundi n’ahandi mu karere, ubutegetsi bwari bushingiye ku bwami n’ubutware, kandi imipaka y’ubutegetsi ntiyari imeze nk’imipaka mpuzamahanga y’ibihugu dufite muri iki gihe.

Inama ya Berlin n’amasezerano yakurikiyeho byagize uruhare mu gushyiraho imipaka mishya y’ubutegetsi bw’abakoloni. Imipaka ya État Indépendant du Congo yatangiye kugenwa muri icyo gihe, ariko imirongo imwe y’imipaka yakomeje kuganirwaho, kugenwa no kuvugururwa mu myaka yakurikiyeho.

Ni yo mpamvu kuvuga ko 1885 ari wo mwaka wonyine imipaka y’akarere yagabanyiwemo burundu bidatanga ishusho yuzuye y’amateka.

Icy’ingenzi ni uko abantu bari basanzwe batuye muri ako karere batimuwe bose ngo bahuze n’imipaka mishya. Ahubwo bamwe basanze bari mu bihugu bishya byashyizweho cyangwa bigizwe n’ubutegetsi bw’abakoloni.

Izina “Abanyamulenge”

Izina Abanyamulenge rifitanye isano n’ahantu hitwa i Mulenge, mu gace ka Kivu y’Amajyepfo.

Amateka menshi avuga ko aborozi b’inka b’Abatutsi bageze muri ako karere mu bihe bitandukanye, bashaka ahantu haboneye ubworozi n’inzuri. Mu gihe cyakurikiyeho, abari batuye i Mulenge barushijeho kumenyekana nk’Abanya-Mulenge, ari na ho havuye izina ryaje gukoreshwa cyane rya Banyamulenge.

Hari inyandiko z’ubushakashatsi zivuga kandi ko izina Abanyamulenge ryari risanzwe rikoreshwa mbere y’uko rihinduka cyane ingingo y’impaka za politiki mu myaka yakurikiye ubwigenge bwa Congo.

Ibi bituma kuvuga ko izina Abanyamulenge ryahimbwe gusa mu myaka ya vuba bidahuye n’amakuru yose aboneka mu nyandiko z’amateka.

Rusizi n’imyimukire y’abaturage

Ikibaya cya Rusizi na cyo ni kimwe mu bice byagize uruhare rukomeye mu mateka y’imibanire y’abaturage bo mu Rwanda, Burundi na Congo.

Abaturage banyuranye bagiye bahagera mu bihe bitandukanye, bashaka ubutaka bwo guhingaho, ubworozi n’ubucuruzi.

Hari amasoko amwe y’amateka avuga ko aborozi b’inka b’Abatutsi baje kwitwa Abanyamulenge banyuze mu bice bya Rusizi mbere yo kuzamuka berekeza mu misozi y’i Ndondo, Rurambo, Minembwe n’ahandi muri Kivu y’Amajyepfo.

Binavugwa ko Abanyamulenge ko ari bo baturage ba mbere bageze mu kibaya cya Rusizi cyangwa mu misozi ya Uvira mu buryo budasubirwaho. Gusa, ubushakashatsi ku mateka ya Uvira bugaragaza ko utundi duce twari dutuwe n’abaturage batandukanye, barimo cyane cyane Abavira, kandi amateka y’imiturire yabo na yo ifite ibisobanuro bitandukanye.

Abanyamulenge nyuma y’ubwigenge bwa Congo

Mu gihe cyakurikiyeho, cyane cyane nyuma y’ubwigenge bwa Congo, Abanyamulenge barushijeho gufata umwanya ugaragara mu mibereho na politiki by’igihugu.

Kwisobanura nk’Abanyamulenge byabaye uburyo bwo kugaragaza ko ari umuryango ufite amateka, umuco n’umwirondoro wihariye muri Congo, aho gukomeza gukoresha gusa izina Banyarwanda, ryashoboraga gusobanurwa nk’irishingiye ku Rwanda.

Izi mpinduka ntizisobanura ko abantu bose bafite inkomoko imwe cyangwa ko amateka yabo ashobora gusobanurwa mu buryo bumwe. Ahubwo zigaragaza uburyo imyirondoro yagiye ihinduka bitewe n’amateka, politiki, ubwenegihugu n’imibanire y’abaturage bo mu karere.

Mu nyandiko z’ubushakashatsi, Abanyamulenge bagaragazwa nk’umuryango w’Abanyekongo wo muri Kivu y’Amajyepfo, mu gihe ikibazo cy’inkomoko yabo n’igihe bageze muri Congo gikomeje kugibwaho impaka mu mateka.

Gatumba: igikomere gikomeye ku Banyamulenge

Amagambo ya Rutaremara yavugiwe mu muhango wari ufite amateka aremereye cyane.

Tariki ya 13/08/2004, abantu bitwaje intwaro bateye inkambi y’impunzi yari mu Gatumba mu Burundi, yari icumbikiye Abanyekongo bari barahunze imirwano yo muri Congo.

Abantu barenga 160 barishwe. Raporo yakozwe n’inzego za Loni yavuze ko Abanyamulenge 152 bishwe, abandi 106 bagakomereka, mu gihe abandi umunani baburiwe irengero.

Ubu bwicanyi bwabaye kimwe mu bintu bikomeye byasize igikomere ku muryango w’Abanyamulenge, cyane cyane kubera ko abari mu nkambi bari abimuwe n’intambara kandi benshi muri bo bakaba baribasiwe mu buryo bushingiye ku bwoko bwabo.

Tariki ya 13/08/2026, Abanyamulenge baba mu Rwanda n’abandi bitabiriye umuhango wo kwibuka abiciwe mu Gatumba i Kigali, basaba ko abakoze ubwo bwicanyi bashakishwa kandi bakagezwa imbere y’ubutabera.

Ni muri uwo muhango Rutaremara yavuze ku Banyamulenge akoresha imvugo “Abanyarwanda bo muri Congo”, bituma ikibazo cy’umwirondoro, inkomoko n’ubwenegihugu cyongera kuba ingingo ikomeye y’impaka.

Ese ibyabereye mu Gatumba byakwitwa Jenoside?

Mu muhango wo kwibuka, hanagaragajwe impaka zijyanye no kuba ubwicanyi bwakorewe Abanyamulenge mu Gatumba n’ahandi bwakwitwa Jenoside.

Mu rwego rw’amategeko mpuzamahanga, ntabwo buri bwicanyi bwibasira abantu runaka buhita bwitwa Jenoside. Icy’ingenzi ni ukugaragaza umugambi wo kurimbura, mu buryo bwuzuye cyangwa igice, itsinda ririnzwe n’amategeko hashingiwe ku bwoko, ubwenegihugu, inkomoko cyangwa idini, nk’uko biteganywa n’amategeko mpuzamahanga.

Ni muri uwo murongo kandi hakwiye gusobanurwa impaka zijyanye n’amagambo Rutaremara yavuze ku bijyanye n’uko kwemera Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda byagiye bijyana n’uko intambara yarangiye ndetse n’uko ubutegetsi bushya bwafashe igihugu.

Ku bijyanye na Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda mu 1994, inzego mpuzamahanga n’ubushakashatsi bwinshi byamaze kuyishyira mu mateka y’ubwicanyi ndengakamere bwakorewe Abatutsi.

Rutaremara na we, yashimangiye ko Jenoside ari icyaha gikorwa n’abantu kandi ko yarangiye binyuze mu bikorwa bya gisirikare by’abantu, cyane cyane RPA.

Inkomoko si ubwenegihugu

Ikintu cy’ingenzi gikwiye kuzirikanwa muri izi mpaka ni uko inkomoko y’umuryango n’ubwenegihugu atari ibintu bimwe.

Umuntu ashobora kuba afite inkomoko y’Abanyarwanda ariko akaba umwenegihugu wa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo. Mu buryo nk’ubwo, umuntu ufite inkomoko y’Abanyekongo ashobora kuba umwenegihugu w’ikindi gihugu.

Ni yo mpamvu ikibazo cy’Abanyamulenge gikwiye kuganirwaho hashingiwe ku mategeko y’ubwenegihugu, amateka, uburenganzira bwa muntu n’imiterere y’igihugu, aho gukoresha gusa inkomoko y’umuntu nk’impamvu yo kumwambura cyangwa kwihakana ubwenegihugu bwe.

Raporo n’ubushakashatsi ku Banyamulenge bigaragaza ko ikibazo cyabo cyagiye gihuzwa cyane n’impaka zijyanye no kuba ari “abaturage kavukire” cyangwa “abimukira”, ariko kandi izo mpaka zagiye zigira ingaruka zikomeye ku mutekano no ku burenganzira bwabo muri Congo.

Amagambo ya Tito Rutaremara yongeye gukangura ikibazo kimaze imyaka myinshi: Abanyamulenge ni bande, bakomoka he, kandi ni ba nde muri Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo?

Igisubizo cy’amateka nticyoroshye nk’uko impande zimwe zikunze kukigaragaza. Hari ibimenyetso by’amateka bishyira Abanyamulenge bo muri Kivu y’Amajyepfo mbere y’ishyirwaho ry’imipaka y’ubukoloni, ariko igihe nyacyo n’imiterere y’iyo myimukire bikomeje kugibwaho impaka hagati y’abashakashatsi. Ariko ukuri nuko bageze mu misozi y’i Mulenge mbere y’uko undi muntu uwo ari we wese ayigeraho mu kinyejana cya 15.

Hari ibitekerezo bishyira imwe mu myimukire y’Abanyarwanda bambutse Rusizi mu binyejana bya mbere, harimo n’ibyerekana ikinyejana cya 15, ariko ayo matariki ntahurizwaho n’ubushakashatsi bwose. Ni yo mpamvu ari ngombwa kutavuga nk’ukuri kudashidikanywaho ikintu kikiri mu mpaka z’amateka.

Ku bijyanye na Gatumba, ibyabaye tariki ya 13/08/2004 bikomeje kuba igikomere gikomeye ku muryango w’Abanyamulenge. Nyuma y’imyaka 22, ikibazo cy’ubutabera ku bahohotewe n’abasize ubuzima muri ubwo bwicanyi kiracyari ingingo ikomeye kandi itarasubizwa mu buryo bushimisha imiryango y’abahohotewe.

Kuba impaka ku mvugo “Abanyarwanda bo muri Congo” zongeye kuvuka mu muhango wo kwibuka abiciwe mu Gatumba bigaragaza ko ikibazo cy’umwirondoro, ubwenegihugu n’umutekano w’Abanyamulenge kigikomeje kuba kimwe mu bibazo bikomeye kandi byoroshye gukomeretsamo muri politiki y’akarere k’Ibiyaga Bigari.

Icyakora, mu gihe izi mpaka zikomeje, icy’ingenzi ni uko amateka akwiye kwigwa hashingiwe ku bimenyetso, ubushakashatsi n’inyandiko zitandukanye, mu gihe ubwenegihugu n’uburenganzira bw’abaturage bikwiye gusuzumwa hashingiwe ku mategeko, aho kubishingira gusa ku nkomoko cyangwa ku myirondoro.

Minembwe Capital News

Tags: AbanyamulengeBanyarwandaRdcTito Rutaremara
Share27Tweet17Send
Bahanda Bruce

Bahanda Bruce

Recommended For You

Kalehe: Imirwano ikomeye yasubukuwe, AFC/M23 ifata ibice by’ingenzi muri Ziralo

by Bahanda Bruce
August 16, 2026
0
Kalehe: Imirwano ikomeye yasubukuwe, AFC/M23 ifata ibice by’ingenzi muri Ziralo

Kalehe: Imirwano ikomeye yasubukuwe, AFC/M23 ifata ibice by’ingenzi muri Ziralo Imirwano ikomeye yongeye kubura mu gice cya Ziralo, muri teritwari ya Kalehe, mu ntara ya Kivu y’Amajyepfo, aho...

Read moreDetails

Birakaze: C64 yatangaje imyigaragambyo simusiga yo kurwanya umushinga wo guhindura Itegeko Nshinga rya RDC

by Bahanda Bruce
August 16, 2026
0
Birakaze: C64 yatangaje imyigaragambyo simusiga yo kurwanya umushinga wo guhindura Itegeko Nshinga rya RDC

Birakaze: C64 yatangaje imyigaragambyo simusiga yo kurwanya umushinga wo guhindura Itegeko Nshinga rya RDC Minembwe Capital News Ihuriro ry’amashyaka y’abatavuga rumwe n’ubutegetsi muri Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo...

Read moreDetails

Imyaka 22 Nyuma ya Gatumba: Me Byashoni Atangaje Icyerekezo Gishya ku Banyamulenge—“Amarira yacu Agomba Kuvamo Imbaraga zo Kongera Kubaka”

by Bahanda Bruce
August 16, 2026
0
Imyaka 22 Nyuma ya Gatumba: Me Byashoni Atangaje Icyerekezo Gishya ku Banyamulenge—“Amarira yacu Agomba Kuvamo Imbaraga zo Kongera Kubaka”

Imyaka 22 Nyuma ya Gatumba: Me Byashoni Atangaje Icyerekezo Gishya ku Banyamulenge—“Amarira yacu Agomba Kuvamo Imbaraga zo Kongera Kubaka” Minembwe Capital News Mu butumwa bwatanzwe na Me Maniragaba...

Read moreDetails

Menya byinshi ku ntambara yo gusubiranamo iheruka hagati ya Biroze Bishambuke n’abarwanyi ba Yakutumba

by Bahanda Bruce
August 16, 2026
0
Menya byinshi ku ntambara yo gusubiranamo iheruka hagati ya Biroze Bishambuke n’abarwanyi ba Yakutumba

Menya byinshi ku ntambara yo gusubiranamo iheruka hagati ya Biroze Bishambuke n’abarwanyi ba Yakutumba Minembwe Capital News Intambara yo gusubiranamo hagati y’imitwe ibiri y’abarwanyi ba Mai Mai yatangiriye...

Read moreDetails

Baraka : les FARDC arrêtent six responsables qui se rendaient auprès des autorités militaires pour porter les doléances de la population

by Bahanda Bruce
August 16, 2026
0
Baraka : les FARDC arrêtent six responsables qui se rendaient auprès des autorités militaires pour porter les doléances de la population

Baraka : les FARDC arrêtent six responsables qui se rendaient auprès des autorités militaires pour porter les doléances de la population Minembwe Capital News Une nouvelle tension est...

Read moreDetails
Next Post
“Kuva ku Bigishwa 12 Kugeza kuri Miliyari 2.3: Ibanga ry’Uko Ubukristo Bwafashe Isi, Amateka Yabwo n’Icyo Ibyo Bivuga ku Mana”

"Kuva ku Bigishwa 12 Kugeza kuri Miliyari 2.3: Ibanga ry’Uko Ubukristo Bwafashe Isi, Amateka Yabwo n’Icyo Ibyo Bivuga ku Mana”

Leave a Reply Cancel reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Browse by Category

  • Conflict & Security
  • Regional Politics
  • Religion
  • Shop & Explore
  • sport & entertainment
  • Uncategorized
  • World News

Minembwe Capital News

MINEMBWE DUTANGAZA AMAKURU ATOHOJE KANDI YIZEWE Y'I MULENGE NO MU KARERE, NDETSE NO KU ISI HOSE.

CATEGORIES

BROWSE BY TAG

Abanyamulenge Abaturage AFC/m23 amahoro America Amerika Bibogobogo Bukavu Burundi Drone Fardc FDLR Fizi Goma ibiganiro Ibitero Igitero Imirwano Imyigaragambyo Ingabo z'u Burundi Intambara Iran Israel Kabila Kinshasa Kivu yamajy'Epfo M23 Masisi Mikenke Minembwe Monusco MRDP-TWIRWANEHO Ndayishimiye Rdc Rwanda SADC Trump Tshisekedi Twirwaneho Uganda Ukraine Umutekano U Rwanda Uvira Wazalendo

© 2025 minembwe

Manage Cookie Consent
To provide the best experiences, we use technologies like cookies to store and/or access device information. Consenting to these technologies will allow us to process data such as browsing behavior or unique IDs on this site. Not consenting or withdrawing consent, may adversely affect certain features and functions.
Functional Always active
The technical storage or access is strictly necessary for the legitimate purpose of enabling the use of a specific service explicitly requested by the subscriber or user, or for the sole purpose of carrying out the transmission of a communication over an electronic communications network.
Preferences
The technical storage or access is necessary for the legitimate purpose of storing preferences that are not requested by the subscriber or user.
Statistics
The technical storage or access that is used exclusively for statistical purposes. The technical storage or access that is used exclusively for anonymous statistical purposes. Without a subpoena, voluntary compliance on the part of your Internet Service Provider, or additional records from a third party, information stored or retrieved for this purpose alone cannot usually be used to identify you.
Marketing
The technical storage or access is required to create user profiles to send advertising, or to track the user on a website or across several websites for similar marketing purposes.
  • Manage options
  • Manage services
  • Manage {vendor_count} vendors
  • Read more about these purposes
View preferences
  • {title}
  • {title}
  • {title}
No Result
View All Result
  • Home
  • Regional Politics
  • Conflict & Security
  • World News
  • About Us
    • Privacy Policy

© 2025 minembwe

This website uses cookies. By continuing to use this website you are giving consent to cookies being used. Visit our Privacy and Cookie Policy.
Not enough quota to unlock this post
Unlock left : 0
Are you sure want to cancel subscription?