AFC/M23 na Kinshasa Bageze ku Ntambwe Nshya: Minembwe Igiye Kuba Aho Inzira y’Amahoro Igeragezwa — Menya Inshuro Zose Ibiganiro By’Amasezerano Byahuje Impande Zombi
MINEMBWE CAPITAL NEWS
Nyuma y’igihe kirenga umwaka ibiganiro hagati ya Guverinoma ya Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC) n’ihuriro rya Alliance Fleuve Congo/M23 (AFC/M23) bigenda binyura mu nzira zitandukanye, impande zombi zagaragaje ubushake bwo gukomeza inzira ya politiki igamije guhagarika intambara no gushyira mu bikorwa ibyo bumvikanyeho.
Ibi bibaye nyuma y’inama yamaze iminsi itanu yabereye mu Busuwisi, kuva ku itariki ya 17 kugeza ku itariki ya 21/08/2026, aho intumwa za Guverinoma ya RDC n’iza AFC/M23 zasuzumye aho ishyirwa mu bikorwa ry’Amasezerano ya Doha rigeze, ibibazo bikomeje kubangamira inzira y’amahoro ndetse n’uburyo bwo kubikemura.
Muri iyo nama, impande zombi zemeranyije ku mugambi w’ibikorwa n’igihe bizakorerwa, ugamije kwihutisha ishyirwa mu bikorwa ry’Amasezerano ya Doha no gukomeza ibiganiro ku ngingo zitarumvikanwaho.
Kuva ku nzira ya Nairobi na Luanda kugeza ku biganiro bya Doha
Kugira ngo umuntu yumve neza aho ibiganiro hagati ya AFC/M23 na Kinshasa bigeze uyu munsi, ni ngombwa gusubiza amaso inyuma akareba inzira ndende impande zombi zimaze kunyuramo.
Nairobi: imwe mu nzira z’ingenzi z’ibiganiro
Nairobi yari imwe mu nzira z’ingenzi zashyiriweho ibiganiro n’imitwe yitwaje intwaro muri RDC, iyoborwa n’Umuryango wa Afurika y’Iburasirazuba (EAC), ku bufatanye n’uwahoze ari Perezida wa Kenya, Uhuru Kenyatta.
Icyakora, ibiganiro byahurizaga Guverinoma ya RDC n’abahagarariye M23 muri uwo murongo byaje guhagarara kuva mu 2022, cyane cyane bitewe no kutizerana ndetse n’ubwiyongere bw’imirwano mu burasirazuba bw’igihugu.
Mu ntangiriro za 2025, EAC na SADC byagerageje guhuza inzira ya Nairobi n’iya Luanda, hagamijwe gushyiraho uburyo bumwe bwo gushakira umuti ikibazo cy’umutekano mu burasirazuba bwa RDC.
Iyi gahunda yashimangiye ko ibiganiro bya Nairobi na Luanda bitagombaga gukomeza kuba inzira zitandukanye, ahubwo ko byari bikwiye guhurizwa hamwe mu rwego rwo gushaka igisubizo cya politiki.
Angola: inama yari iteganyijwe ariko ntiyabaye
Ku itariki ya 18/03/2025, Guverinoma ya RDC na M23 zari ziteganyijwe guhura i Luanda, muri Angola, mu biganiro byari byateguwe n’Umuhuza w’icyo gihe, Perezida João Lourenço.
Icyo gihe byari kuba ari intambwe ikomeye, kuko RDC yari imaze igihe kinini yanga kugirana ibiganiro bitaziguye na M23.
Gusa, ku itariki ya 17/03/2025, M23 yatangaje ko itazitabira ibiganiro by’i Luanda. Bityo, inama yari iteganyijwe ku itariki ya 18/03/2025 ntiyabaye nk’ibiganiro bitaziguye hagati y’impande zombi.
Ni ukuvuga ko Angola itabarwa nk’ahantu AFC/M23 na RDC bahuriye ku meza y’ibiganiro bitaziguye muri urwo rwego, ahubwo yari gahunda y’inama yari yateguwe ariko ikaza kutaba kubera kutitabira kwa M23.
Doha: aho ibiganiro bitaziguye byafunguriye amarembo
Nyuma y’izo mbogamizi, Qatar yaje kugira uruhare rukomeye mu guhuza Kinshasa na AFC/M23.
Mu mpera z’ukwezi kwa gatatu 2025, Qatar yakomeje ibiganiro n’impande zitandukanye, zirimo na AFC/M23, mu gihe hategurwaga ibiganiro bitaziguye hagati ya Kinshasa na AFC/M23.
Ku itariki ya 23/04/2025, impande zombi zasohoye itangazo rihuriweho nyuma y’icyiciro cya mbere cy’ibiganiro byabereye i Doha, zishimangira umuhigo wo kugera ku guhagarika imirwano.
Ku itariki ya 19/07/2025, i Doha habereye indi ntambwe ikomeye, ubwo RDC na AFC/M23 byashyiraga umukono ku Itangazo ry’Amahame (Declaration of Principles) ryari rigamije gushyiraho inzira igana ku masezerano y’amahoro yuzuye.
Iryo tangazo ryateganyaga guhagarika imirwano no gukomeza ibiganiro bigamije kugera ku masezerano arambye.
Mu kwezi kwa Karindwi 2025, umuyobozi wungirije wa AFC yavuze ko icyo gihe impande zombi zari zimaze gukora ibyiciro bine by’ibiganiro kuva mu mpera z’ukwezi kwa gatatu, kandi ko hari hateganyijwe ikindi cyiciro.
Ibi bigaragaza ko Doha yabaye ahantu habereye ibyiciro byinshi by’ibiganiro, aho impande zombi zagiye zisubira ku meza inshuro nyinshi, aho kugirana inama imwe gusa.
Ku itariki ya 15/11/2025: Doha yageze ku masezerano y’ingenzi
Nyuma y’ibiganiro byakomeje, ku itariki ya 15/11/2025, Guverinoma ya RDC na AFC/M23 byashyize umukono i Doha ku nyandiko yiswe Doha Framework for a Comprehensive Peace Agreement, yari igamije kuba umusingi w’inzira yo kugera ku mahoro arambye mu burasirazuba bwa RDC.
Umuryango wa Afurika Yunze Ubumwe wavuze ko ayo masezerano ari intambwe ikomeye mu kugarura ituze, kubaka icyizere no gukemura impamvu z’ingenzi zitera amakimbirane mu burasirazuba bwa RDC.
U Busuwisi: ibiganiro byavuye ku mpapuro bigana ku ishyirwa mu bikorwa
Nyuma yo gushyira umukono ku Masezerano ya Doha, ibiganiro ntibyahagarariye aho.
Kuva ku itariki ya 13 kugeza ku itariki ya 17/04/2026, intumwa za RDC na AFC/M23 zahuriye i Montreux mu Busuwisi, mu biganiro byibanze ku bikorwa by’ubutabazi, kurengera abasivili, irekurwa ry’imfungwa ndetse no gushyiraho uburyo bwo gukurikirana iyubahirizwa ry’agahenge.
Muri ibyo biganiro, impande zombi zagize intambwe igaragara mu gushyiraho Expanded Joint Verification Mechanism Plus (EJVM+), uburyo bugamije gukurikirana, kugenzura no gutanga raporo ku iyubahirizwa ry’agahenge.
17–21/08/2026: indi nama ikomeye yabereye mu Busuwisi
Kuva ku itariki ya 17 kugeza ku itariki ya 21/08/2026, RDC na AFC/M23 bongeye guhura mu Busuwisi, kuri iyi nshuro bagamije gusuzuma ishyirwa mu bikorwa ry’ibyo bumvikanyeho no kureba ibyakorwa kugira ngo inzira y’amahoro yihute.
Iyo nama yahuje impande zombi hamwe na Qatar, Leta Zunze Ubumwe za Amerika, Togo nk’Umuhuza w’Umuryango wa Afurika Yunze Ubumwe, Komisiyo y’Umuryango wa Afurika Yunze Ubumwe ndetse n’u Busuwisi.
Impande zombi zemeranyije gushyiraho uburyo buhoraho bwo gusuzuma aho ishyirwa mu bikorwa ry’Amasezerano ya Doha rigeze no gukemura ibibazo bishobora kubangamira inzira y’amahoro.
Ikindi cy’ingenzi ni uko habaye intambwe mu mikorere ya EJVM+, ndetse n’ubutumwa bwo gushakisha amakuru, ku nkunga ya MONUSCO, mbere y’ubutumwa bwa mbere bwo kugenzura agahenge bwari buteganyijwe kubera mu Minembwe ku itariki ya 24/08/2026.
Ni izihe ngingo zimaze kumvikanwaho?
Nubwo inzira y’amahoro ikiri ndende, hari ingingo zimwe na zimwe impande zombi zimaze kugira ibyo zumvikanaho.
Muri zo harimo:
- Guhagarika imirwano no kubahiriza agahenge;
- Ihererekanya cyangwa irekurwa ry’abafungwa n’abafashwe hakurikijwe uburyo bwumvikanyweho;
- Gutanga ubufasha bw’ubutabazi no kurengera abasivili;
- Gushyiraho uburyo bwo gukurikirana no kugenzura iyubahirizwa ry’agahenge.
Mu kwezi kwa kane 2026, impande zombi zari zimaze no gushyiraho uburyo bwo gutuma ibikorwa byo kugenzura agahenge bitangira gukorwa ku bufatanye n’izindi nzego, zirimo MONUSCO.
Ariko ibibazo bikomeye biracyategereje igisubizo
Nubwo hari intambwe imaze guterwa, ntabwo bivuze ko amahoro yamaze kuboneka.
Haracyari ibiganiro ku bibazo bikomeye birimo uburyo inzego za Leta zazasubizwa mu bice bitandukanye by’igihugu, imiterere y’inzego z’umutekano, imiyoborere, ibibazo by’ubutabera, ukuri n’ubwiyunge, ndetse no kongera kubaka imibereho y’abaturage.
Ibi ni byo bizaba ikizamini gikomeye ku Masezerano ya Doha, kuko gusinya inyandiko ari intambwe imwe, ariko kuyishyira mu bikorwa ku butaka ari yo ntambwe ikomeye kurushaho.
Inshuro n’ahantu ibiganiro byagiye bihuza RDC na AFC/M23
Iyo urebye uru rugendo mu buryo bwagutse, Nairobi, Luanda, Doha n’u Busuwisi byose bifite umwanya wihariye, ariko ntibyabaye kimwe.
- Nairobi – Kenya
Yabaye imwe mu nzira z’ingenzi z’ibiganiro n’imitwe yitwaje intwaro, harimo M23, ariko ibiganiro bya Nairobi hagati ya Kinshasa na M23 byari byarahagaze kuva mu 2022.
Ni yo mpamvu Nairobi itabarwa nk’icyiciro cy’ibiganiro bitaziguye byagejeje ku masezerano mashya ya 2025–2026.
- Luanda – Angola
Habaye gahunda yo guhuza RDC na M23 ku itariki ya 18/03/2025, ariko M23 ivuye muri iyo gahunda ku munsi wabanje.
Bityo, nta biganiro bitaziguye by’impande zombi byabereye i Luanda muri urwo rwego.
- Doha – Qatar
Ni ho habereye ibyiciro byinshi by’ibiganiro bitaziguye hagati ya RDC na AFC/M23, kuva mu mpera z’ukwezi kwa gatatu 2025.
Byagejeje ku itangazo rihuriweho mu kwezi kwa kane, ku Itangazo ry’Amahame ryo ku itariki ya 19/07/2025, ndetse na Masezerano ya Doha yo ku itariki ya 15/11/2025.
- Montreux – u Busuwisi
Kuva ku itariki ya 13 kugeza ku itariki ya 17/04/2026, impande zombi zahuye mu biganiro byibanze cyane ku bikorwa by’ubutabazi, irekurwa ry’imfungwa ndetse n’uburyo bwo gukurikirana agahenge.
- U Busuwisi – 17–21/08/2026
Ni yo nama iheruka kugeza ubu, aho impande zombi zashyizeho roadmap nshya yo gukomeza gushyira mu bikorwa Amasezerano ya Doha no gukomeza ibiganiro ku ngingo zitarumvikanwaho.
Minembwe igiye kuba aho finale y’inzira yo kugenzura agahenge ishobora gutangirira
Ikintu gishobora gutuma intambwe iheruka iba ingenzi cyane ni uko Minembwe yatoranyijwe nk’ahantu hazabera ubutumwa bwa mbere bwa EJVM+ bwo kugenzura iyubahirizwa ry’agahenge.
Ku itariki ya 24/08/2026, ubutumwa bwo kugenzura agahenge bwari buteganyijwe gutangira mu Minembwe, mu gihe MONUSCO izatanga ubufasha bw’ibikoresho n’ubwikorezi bukenewe.
Ibi bishobora kuba intambwe ikomeye mu kuva ku masezerano yanditse ku mpapuro ukagera ku buryo bwo kureba niba ibyo impande zombi ziyemeje koko bishyirwa mu bikorwa ku butaka.
Ni muri urwo rwego Minembwe ishobora kuba ahantu h’ingenzi hazagaragarira niba ibyo impande zombi zimaze igihe ziganiraho bishobora guhinduka ibikorwa bifatika ku butaka.
Nyuma y’inzira ndende yanyuze i Nairobi, Luanda, Doha, Montreux no mu yindi mirongo y’ibiganiro, amaso ubu yerekejwe kuri Minembwe, aho ishyirwa mu bikorwa ry’agahenge rishobora gutangira kugeragerezwa mu buryo bufatika.
Umwanzuro: amahoro aracyari inzira, ntabwo ari igikorwa kimwe
Urugendo rwa RDC na AFC/M23 rugaragaza ko inzira yo gushaka amahoro yanyuze ahantu henshi: Nairobi, Luanda, Doha no mu Busuwisi, ariko ibyagezweho muri buri nzira biratandukanye.
Nairobi yabaye umusingi w’ibiganiro bya mbere; Luanda yagerageje guhuza impande zinyuranye ariko irangwa n’imbogamizi; naho Doha ni yo yabashije kugeza Kinshasa na AFC/M23 ku biganiro bitaziguye no ku masezerano yanditse.
U Busuwisi bwo bukomeje gufasha impande zombi kuva ku rwego rwo gusinya amasezerano zijya ku rwego rwo kuyashyira mu bikorwa.
Kuri ubu, ikibazo gikomeye si ukumenya niba impande zombi zishobora kongera guhura ku meza y’ibiganiro — kuko bimaze kugaragara ko bishoboka.
Ikibazo gikomeye kurushaho ni ukumenya niba ibyo bumvikanyeho bizagera ku baturage bari mu bice bikomeje kwibasirwa n’intambara, niba agahenge kazubahirizwa, ndetse n’uko ibibazo bya politiki n’umutekano bizakemurwa mu buryo burambye.
Kandi kuri iyi nshuro, Minembwe ishobora kuba ahantu hazatanga igisubizo cya mbere ku kibazo cyo kumenya niba inzira ya Doha ishobora kuva ku nyandiko ikagera ku mahoro agaragara ku butaka.


MINEMBWE CAPITAL NEWS






