Tshisekedi Yemeye Ibiganiro by’Igihugu: Kuki Abanyekongo Bakomeje Gutegereza Mu gihe Washington na Doha Ziganirirwamo Ejo Hazaza ha RDC?
MINEMBWE CAPITAL NEWS
Mu gihe ikibazo cy’umutekano muke mu Burasirazuba bwa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC) gikomeje guteza impaka n’impungenge, ikibazo cy’ibiganiro bya politiki hagati y’Abanyekongo ubwabo gikomeje kuba kimwe mu bibazo bikomeye bitarabonerwa igisubizo.
Kuva intambara yo mu Burasirazuba bwa RDC yongeye gufata indi ntera, igitekerezo cy’uko Abanyekongo ubwabo bakwiye kwicarana bakaganira ku bibazo by’igihugu cyagiye kivugwa n’abanyapolitiki batandukanye.
Igitekerezo cy’ibiganiro si icya none
Ku itariki ya 13/06/2022, nyuma gato y’uko M23 ifata Bunagana, Vital Kamerhe yahise asaba ko ibiganiro byahabwa umwanya kugira ngo ikibazo cy’umutekano kidakomeza gufata indi ntera.
Muri icyo gihe, Goma yari ikiri kure yo gufatwa, kandi M23 yari itarigarurira imijyi n’uduce twinshi yaje kugenzura mu myaka yakurikiyeho.
Ariko ibiganiro by’Abanyekongo ntibyabaye.
Nyuma yaho, ibintu byarushijeho gukomera. M23 yakomeje kwagura ibice igenzura, Goma ifatwa mu kwezi kwa mbere kwa 2025, Bukavu na yo iza gufatwa nyuma yaho gato, ndetse n’ibindi bice byo muri Kivu y’Amajyepfo bigira impinduka zikomeye ku bijyanye n’umutekano.
Uvira na yo yaje kugenzurwa n’ihuriro Alliance Fleuve Congo (AFC)/M23, mbere y’uko nyuma yaho yongeye gusubizwa mu maboko y’abayobozi ba Leta ku bw’igitutu mpuzamahanga, cyane cyane icyaturutse muri Leta Zunze Ubumwe za Amerika.
Kinshasa yashoboye kuganira n’abanyamahanga n’abarwanya Leta
Igitangaje ni uko, mu gihe ibiganiro hagati y’Abanyekongo ubwabo byakomeje gutinda, Kinshasa yaje kwemera kuganira n’abafatwa nk’abagize uruhare rukomeye muri iki kibazo.
Ku ruhande rw’u Rwanda, hatangijwe ibiganiro i Washington, ku bufasha n’ubuhuza bwa Leta Zunze Ubumwe za Amerika.
Ku rundi ruhande, ibiganiro hagati ya Kinshasa na M23 byatangiriye i Doha, nyuma bigakomereza mu zindi gahunda z’amahoro zakomeje kubera hanze ya RDC.
Nubwo ibyo biganiro na byo bitabura imbogamizi, hari ikintu kimwe kidashidikanywaho: impande zitandukanye zashoboye kwicara ku meza imwe no kuganira.
Ariko ku Banyekongo ubwabo, ibintu biracyagoranye.
Ibi bituma havuka ikibazo gikomeye: Kuki Washington ishobora kwakira ibiganiro hagati ya RDC n’u Rwanda, Doha ikakira ibiganiro hagati ya Kinshasa na M23, ariko Abanyekongo ubwabo bakabura uburyo bwo kwicarana ku meza imwe?
Tshisekedi yavuze ko ibiganiro by’igihugu bigiye kuba
Ku itariki ya 17/07/2026, Perezida Félix-Antoine Tshisekedi Tshilombo yatangaje ko hateganywa ibiganiro by’igihugu birimo impande zitandukanye z’Abanyekongo.
Icyo cyemezo cyari gitegerejwe na benshi, cyane cyane mu gihe igihugu gikomeje guhura n’ibibazo bikomeye by’umutekano, politiki n’ubukungu.
Nyamara, hashize igihe kirenga ukwezi, Abanyekongo baracyategereje.
Mu minsi ishize, ubwo yari i Libreville, Perezida Tshisekedi yongeye kuvuga ko hari itangazo rizatangwa ku bijyanye n’iyi gahunda.
Ariko kugeza ubu, nta ngengabihe isobanutse yatangajwe igaragaza igihe ibiganiro bizatangirira, abazabyitabira ndetse n’uburyo bizakorwa.
Ibi bituma ikibazo gikomeza kwibazwa: Ese ibiganiro byemewe mu magambo gusa, cyangwa koko hari ubushake bwo kubishyira mu bikorwa?
Ni nde ushobora gutinya ibiganiro by’ukuri?
Ikibazo gikomeye si ukumenya gusa impamvu ibiganiro bitaratangira. Ni no kwibaza ku ngaruka ibiganiro by’igihugu bishobora kugira ku miterere ya politiki ya RDC.
Ibiganiro by’igihugu byuzuye ntibyaganira gusa ku ntambara iri mu Burasirazuba. Byanashyira ku meza ibibazo bikomeye bya politiki biri imbere mu gihugu.
Muri byo harimo ikibazo cy’abanyapolitiki bafunzwe cyangwa bakurikiranywe n’ubutabera, abari mu buhungiro, ubwisanzure bwa politiki, imikorere y’inzego za Leta, ndetse n’uruhare rw’amashyaka atandukanye mu miyoborere y’igihugu.
Ibiganiro nk’ibyo bishobora kandi guhatira abatavuga rumwe n’ubutegetsi cyangwa abo bahanganye n’ubuyobozi buriho kwicarana n’abayobozi b’igihugu.
Ni ho havuka ikindi kibazo gikomeye: Ese hari bamwe mu banyapolitiki baba batinya ibyo ibiganiro by’ukuri kandi bidafite imipaka bishobora kubyara?
Nta bimenyetso bihagije bihari byatuma hagaragazwa abantu runaka nk’ababa babangamira gahunda y’ibiganiro. Ariko ikibazo ubwacyo gikwiye gukomeza kubazwa, kuko ibiganiro bya politiki bishobora guhindura imiterere y’ubutegetsi n’imibanire y’amatsinda atandukanye.
Iyo ibiganiro bifunguye bitangiye, abatavuga rumwe n’ubutegetsi bashobora kongera kubona umwanya wa politiki, bamwe mu bafunzwe bakarekurwa, abari mu buhungiro bakagaruka, ndetse n’abandi banyapolitiki bakabona umwanya mu nzego z’igihugu.
Ibyo bishobora no gutuma bamwe mu bafite imyanya ikomeye muri iki gihe basabwa kuyisangiza abandi.
Amateka ya RDC agaragaza ko ibiganiro bishobora guhindura imbaraga za politiki
Amateka ya politiki ya RDC agaragaza ko ibiganiro by’igihugu byagiye bigira uruhare mu guhindura imiterere y’ubutegetsi no mu kugena uko ububasha busaranganywa.
Umuntu cyangwa itsinda rishobora kuba rifite imbaraga nyinshi mu gihe ibiganiro bitangira, ariko ibyo ntibivuze ko ari ko bizakomeza kugenda kugeza birangiye.
Ni muri urwo rwego bamwe bashobora kugira impungenge z’uko ibiganiro by’igihugu bishobora kubahindurira umwanya bafite muri politiki.
Hari n’abashobora gutinya ko ibiganiro byagutse byazabyara ubwumvikane bushya hagati y’imitwe ya politiki, bigatuma bamwe mu bafite ububasha muri iki gihe batakaza imyanya cyangwa uruhare bafite.
Icyakora, ibyo byose bikomeza kuba ibibazo n’ibitekerezo bikwiye gukorwaho ubushakashatsi, aho kubifata nk’ukuri kwemejwe nta bimenyetso bifatika.
Hagati aho, abaturage ni bo bakomeje kwishyura ikiguzi cy’intambara
Mu gihe impaka za politiki zikomeje, abaturage bo mu Burasirazuba bwa RDC ni bo bakomeje kwikorera umutwaro ukomeye w’ingaruka z’intambara.
Mu mijyi nka Goma na Bukavu ndetse no mu bindi bice byibasiwe n’imirwano, abaturage bakomeje guhura n’ibibazo by’umutekano, kwimurwa mu byabo, ihungabana ry’ubukungu n’ibura ry’ibikorwa by’ubucuruzi.
Intambara imaze imyaka myinshi ituma abaturage benshi batabasha kubaho mu mutekano usesuye, mu gihe ibikorwa by’ubukungu n’imibereho yabo bikomeza guhungabana.
Muri ibyo byose, ibiganiro by’Abanyekongo bikomeje gutegerezwa nk’imwe mu nzira zishobora gufasha igihugu gushakira ibisubizo ibibazo byacyo bya politiki.
Ibiganiro by’Abanyekongo ntibisimbura Washington cyangwa Doha
Ni ngombwa kandi gusobanura ko ibiganiro hagati y’Abanyekongo bitasimbura ibiganiro bya Washington cyangwa Doha.
Ikibazo cya M23, umubano wa RDC n’u Rwanda ndetse n’ibibazo by’umutekano wo mu karere bisaba ibiganiro birimo impande bireba n’ubuhuza mpuzamahanga aho bikenewe.
Ariko na none, RDC ifite ibibazo byayo bwite bidashobora gukemurwa n’amahanga gusa.
Abanyekongo bafite inshingano zo kuganira ku bibazo bya politiki bibareba ubwabo, bakareba uburyo bwo kugabanya amakimbirane no gushyiraho uburyo bushya bwo kubana no guhangana n’ibibazo by’igihugu.
Kandi ahari inyungu y’ibiganiro hagati y’Abanyekongo ni uko ababyitabira baba ari abantu bahuriye ku gihugu kimwe, amateka asangiye ndetse n’ibibazo byinshi bibareba bose.
Ikibazo gikomeye gisigaye ni igihe
Perezida Tshisekedi amaze kwemera ku mugaragaro ko ibiganiro by’igihugu bikenewe.
Bityo, ikibazo ntikikiri gusa ukumenya niba Abanyekongo bagomba kuganira.
Ikibazo gikomeye gisigaye ni ukumenya igihe ibiganiro bizatangirira, abazabyitabira n’uburyo bizakorwa kugira ngo bibe ibiganiro by’ukuri kandi byuzuye.
Kuki ibiganiro bishobora gutegurwa hagati ya Kinshasa n’u Rwanda i Washington?
Kuki Kinshasa ishobora kwicarana na M23 i Doha?
Kuki izo nzira zishobora gutangira mu gihe ibiganiro by’Abanyekongo ubwabo bikomeje gutinda?
Kandi hejuru ya byose: Ni nde ufite inyungu mu kuba iri tegereza ryakomeza?
Ibyo ni ibibazo bikomeye, ariko ibisubizo byabyo biracyategerejwe.
Ikizwi cyo ni uko, mu gihe abanyapolitiki bagikomeza kujya impaka ku biganiro, abaturage bo mu Burasirazuba bwa RDC bakomeje kwishyura ikiguzi cy’amakimbirane.
Kandi uko igihe gikomeza gutambuka, ni ko ikibazo cy’ibiganiro hagati y’Abanyekongo kirushaho kuba ikibazo cya politiki kidashobora gukomeza kwirengagizwa.
MINEMBWE CAPITAL NEWS
