Akanama ka Loni Kashinjwe Gukomeza Guceceka mu Gihe Ubwicanyi Bukomeje Gukorerwa Abanyamulenge Muri Kivu y’Amajyepfo
Mu gihe Umuryango w’Abibumbye n’ibihugu bikomeye ku Isi bikomeje kuvuga ku mahoro n’umutekano mpuzamahanga, abaturage bo mu bwoko bw’Abanyamulenge batuye mu misozi ya Minembwe, i Ndondo n’ahandi muri Teritwari ya Fizi, Uvira na Mwenga mu Ntara ya Kivu y’Amajyepfo bakomeje kugaragaza impungenge z’uko amahanga acecetse ku bwicanyi n’ibitero bavuga ko bikorwa n’ingabo za Leta ya Kinshasa zifatanyije n’imitwe ya Wazalendo, FDLR ndetse n’ingabo z’u Burundi.
Ni ikibazo gikomeje kuvugisha benshi mu karere k’Ibiyaga Bigari, aho bamwe mu basesenguzi bavuga ko amahanga n’akanama ka Loni gashinzwe umutekano bikomeje kurebera ibikorwa byibasira abaturage b’Abanyamulenge, nyamara hakomeje gutangwa amakuru y’ibitero, kwicwa kw’abaturage, gusenywa kw’ingo ndetse no kunyagwa amatungo yabo.
Mu butumwa yatanze i Nairobi muri Kenya, Minisitiri w’Ububanyi n’Amahanga n’Ubutwererane w’u Rwanda, Ambasaderi Olivier Nduhungirehe, yanenze uburyo ibihugu bikomeye bifite ijambo ridakuka mu kanama ka Loni gashinzwe umutekano bikoresha ububasha bifite mu kwitambika imyanzuro ishobora gufasha gukemura ibibazo by’umutekano biri hirya no hino ku Isi.
Yabitangaje mu kiganiro cyahuje abaminisitiri bo muri Afurika n’u Bufaransa cyabereye i Nairobi, cyibanze ku mavugurura y’akanama ka Loni gashinzwe umutekano n’imikoreshereze y’ijambo ridakuka ry’ibihugu bitanu bihoramo.
Aka kanama kagizwe n’ibihugu 15, ariko ibihugu bitanu birimo Leta Zunze Ubumwe za Amerika, u Burusiya, u Bushinwa, u Bufaransa n’u Bwongereza bifite uburenganzira bwo guhagarika umwanzuro uwo ari wo wose binyuze mu ijambo ridakuka.
Nduhungirehe yavuze ko iyi mikorere imaze igihe ikoreshwa nk’igikoresho cya politiki, aho ibihugu bikomeye bikoresha ububasha bifite mu gushyira igitutu ku bindi cyangwa bikitambika imyanzuro y’ubutabazi, bigatuma aka kanama kabanza inyungu za politiki aho kurengera abaturage.
Mu gihe ibi biganiro bikomeje kubera ku rwego mpuzamahanga, abaturage bo muri Minembwe bavuga ko ibikorwa bibibasira bikomeje gufata indi ntera. Amakuru aturuka muri ibyo bice avuga ko ingabo za FARDC zifatanyije na Wazalendo, FDLR ndetse n’ingabo z’u Burundi bakomeje kugaba ibitero mu duce dutuyemo Abanyamulenge, cyane cyane mu Minembwe, i Ndondo, Mikenge n’ahandi.
Hari amakuru avuga ko ibikorwa byo gutwika no gusenya amazu y’abaturage bikomeje gukorwa mu rwego rwo guhungabanya abaturage no kubabuza gusubira mu byabo. Abaturage benshi bamaze guhunga ingo zabo, bamwe bakaba babayeho mu buzima bukomeye bwo kubura ibiribwa, ubuvuzi n’umutekano.
Ikindi gikomeje guteza impungenge ni ikibazo cy’amatungo y’Abanyamulenge, aho amakuru ava muri ako karere avuga ko inka zibarirwa mu bihumbi magana atanu zanyazwe n’imitwe ya Wazalendo mu gihe Leta ya Kinshasa ishinjwa kurebera ibyo bikorwa ntigire icyo ibikoraho.
Abasesenguzi bamwe bavuga ko ikibazo cy’Abanyamulenge gikomeje gufatwa nk’ikitari ku murongo w’ibyihutirwa n’amahanga, nyamara hakomeje kuvugwa ibikorwa bifite ibimenyetso by’ivangura n’ubugizi bwa nabi bushobora kugira ingaruka zikomeye ku baturage.
Muri ibi bihe bikomeye, umutwe wa MRDP-Twirwaneho ukomeje kurwanira no kurinda abaturage b’Abanyamulenge. Uyu mutwe uvuga ko uhanganye n’ingabo za FARDC n’imitwe bifatanya mu bikorwa byo kugaba ibitero ku baturage bo muri ibyo bice.
Ku ruhande rw’amahanga, hakomeje kugaragara kunengwa uburyo Akanama ka Loni gashinzwe umutekano kadashyira imbaraga zihagije ku bibazo byo mu burasirazuba bwa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo, cyane cyane ku birego byibasira abaturage b’Abanyamulenge.
Perezida William Ruto wa Kenya, na we wavugiye muri iyi nama yabereye i Nairobi, yavuze ko Afurika ikwiye guhabwa umwanya uhoraho mu kanama ka Loni gashinzwe umutekano, kuko bidakwiye ko umugabane ugizwe n’ibihugu 54 kandi utuwe n’abaturage basaga miliyari 1,5 ukomeza kutagira ijambo rihoraho muri aka kanama.
Yagize ati: “Ntibyumvikana ko Afurika, umugabane utuwe n’abantu hafi miliyari 1,5 ugizwe n’ibihugu 54, ukomeza kubura umwanya uhoraho mu kanama ka Loni gashinzwe umutekano.”
Minisitiri Nduhungirehe na we yashimangiye ko amavugurura akenewe atagomba kugarukira ku kongera imyanya gusa, ahubwo ko akanama ka Loni kagomba no guhindura uburyo gafata ibyemezo kugira ngo karusheho gukorera mu mucyo no kubazwa inshingano zako.
Kwamamaza amahoro n’ubutabera ku baturage bose, cyane cyane abugarijwe n’intambara n’ivangura, bikomeje gusabwa amahanga n’imiryango mpuzamahanga, mu gihe abaturage bo mu misozi ya Minembwe bavuga ko bakeneye ibikorwa birenze amagambo kugira ngo ubuzima bwabo n’umutekano byongere kubungabungwa.






