Ebola muri RDC: Imibare ikomeje gutera impungenge mu gihe igihugu gihanganye n’ibibazo by’umutekano n’imiyoborere
Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC) ikomeje guhangana n’icyorezo gikomeye cya Ebola, aho imibare mishya y’abanduye n’abapfuye ikomeje gutera impungenge. Kugeza ku munsi w’ejo hashize, tariki ya 11/08/2026, amakuru yatangajwe n’inzego za Leta ya Congo agaragaza ko abantu 2,061 bamaze guhitanwa n’iki cyorezo, mu gihe abanduye bemejwe bageze ku 4,449.
Iki cyorezo cyatewe n’ubwoko bwa Bundibugyo virus, ubwoko bwa Ebola butandukanye n’ubukunze kumenyekana cyane. Ishami ry’Umuryango w’Abibumbye ryita ku Buzima (WHO) ryatangaje ko nta rukingo cyangwa umuti wihariye wemewe wo kuvura ubu bwoko bwa virusi uhari, ibintu byatumye uburyo bwo kuyirwanya burushaho kugorana.
Umubare munini w’abahitanywe na Ebola watumye havuka ibibazo bikomeye ku mikorere y’inzego za Leta ya Perezida Félix Tshisekedi, cyane cyane ku bijyanye no gutahura abarwayi hakiri kare, kubageza ku bigo nderabuzima, gukurikirana abahuye na bo no guha abakozi b’ubuzima ubushobozi bwo gukora mu bice byugarijwe n’umutekano muke.
Raporo z’abahanga mu buzima rusange zigaragaza ko iki cyorezo cyakajijwe n’ibintu birimo amakimbirane, imihanda mibi, ibibazo by’ibikorwa remezo, kubura ibikoresho n’abakozi b’ubuzima, ndetse n’ibibazo by’imishahara y’abakozi, ibintu byadindije ibikorwa byo gutabara no gukumira ikwirakwira rya virusi.
Icyakora, kuvuga ko imiyoborere ya Tshisekedi ari yo yonyine yateje urupfu rw’abantu barenga 2,000 ntibihuye n’ibimenyetso bihari. Ebola ubwayo ni indwara yica cyane, kandi ubu bwoko bwa Bundibugyo bwagaragaye mu gace karimo amakimbirane, ubucucike bw’abaturage n’ibibazo by’ubuvuzi. WHO kandi ivuga ko icyorezo gishobora kuba cyaratangiye gukwirakwira mbere y’uko gitahurwa.
Mu gihe ikibazo gikomeje kuba ingorabahizi mu bice byinshi bya RDC, AFC/M23, igenzura ibice bimwe by’uburasirazuba bwa Congo, yatangaje ko yashyize imbaraga mu gukurikirana no gukumira Ebola mu duce iriho.
Ku itariki ya 29/06/2026, abayobozi ba AFC/M23 batangaje ko abantu bagera kuri 400 bari bagaragaye nk’abahuye n’abanduye bakurikiranwe, kandi ko igenzura rya buri munsi ryageze hejuru ya 98%. Bavuze kandi ko muri icyo gihe nta murwayi mushya wa Ebola wari ukigaragara mu bantu barimo gukurikiranwa.
Muri Goma, aho AFC/M23 ifite ubuyobozi, ibikorwa byo gutegura ibigo byakira abarwayi na byo byarakozwe. Abayobozi b’uyu mutwe bagaragaje ko bakoranye n’abafatanyabikorwa mu rwego rw’ubuzima kugira ngo bongere ubushobozi bwo kwakira no gusuzuma abarwayi bakekwaho Ebola. Reuters na yo yagaragaje ibikorwa byo gusana ikigo nderabuzima cya Munigi no gushyiraho ibikorwa byihariye byo guhangana n’icyorezo.
Ibi byerekana ko, nibura mu duce tumwe na tumwe, AFC/M23 yashoboye gushyiraho uburyo bwo gukurikirana abahuye n’abanduye no kugabanya ikwirakwira ry’icyorezo.
Icyo imibare n’amakuru ahari bishimangira si uko Ebola “yahise iranduka” mu bice bya AFC/M23, ahubwo ni uko hari ibikorwa byihuse byo kuyigenzura no gukurikirana abahuye n’abanduye byatangajwe n’ubuyobozi bw’aho hantu.
Uganda ni urugero rw’ingenzi mu gusobanukirwa uko icyorezo gishobora kugenzurwa iyo habayeho igenzura rikomeye n’ubufatanye bw’inzego z’ubuzima.
WHO yatangaje ko kugeza tariki ya 02/07/2026, Uganda yari ifite abantu 20 bemejwe ko banduye, barimo 15 bari barinjiye baturutse muri RDC, ndetse n’abandi batanu banduriye hafi yabo. Abantu babiri bemejwe barapfuye.
Nyuma yaho, WHO yatangaje ko nta murwayi mushya wari ukigaragara kuva tariki ya 21/06/2026, kandi ko Uganda yatangiye igihe cy’iminsi 42 cyo gukomeza gukurikirana abaturage mbere yo gutangaza ko icyorezo kirangiye.
Ibi bishobora kuba isomo rikomeye kuri RDC: gutahura indwara hakiri kare, gukurikirana abahuye n’abanduye, gutandukanya abarwayi, gutanga amakuru ku baturage no kugira ubufatanye bw’inzego zitandukanye bishobora kugabanya umuvuduko w’icyorezo.
Iki ni ikibazo gikomeye kandi gisaba ubushishozi.
Abashyigikiye AFC/M23 na MRDP-Twirwaneho bashobora gukoresha uburyo ibi bice byitwaye mu bibazo by’umutekano n’ubuzima nk’ikimenyetso cy’uko ubuyobozi bwo ku rwego rw’ibanze bushobora gutanga ibisubizo byihuse kurusha ubuyobozi bwa Kinshasa.
Ikigaragara cyo ni uko uburyo bwo guhangana na Ebola bwagaragaje itandukaniro mu mikorere y’inzego ziri ku butaka, cyane cyane mu bijyanye no kugera ku baturage no gukurikirana abakekwaho kuba barahuye n’abanduye.
Ikindi kibazo gikomeye ni uko Ebola yageze muri RDC mu gihe igihugu gifite ibibazo bikomeye by’umutekano.
WHO yavuze ko kuva icyorezo cyatangira, cyakomeje gukwirakwira mu bice byinshi, mu gihe amakimbirane n’umutekano muke byagoraga ibikorwa by’abakozi b’ubuzima. Kugeza ku itariki ya 01/07/2027, umurwayi yari amaze kugaragara mu zones de santé 36 zo muri Ituri, Kivu Yaruguru na Kivu y’Amajyepfo.
Ibi bisobanuye ko ikibazo cya Ebola kitagomba kurebwa nk’ikibazo cy’ubuvuzi gusa. Ni ikibazo kijyanye n’umutekano, imiyoborere, ibikorwa remezo, ubukungu n’ubushobozi bwa Leta bwo kugera ku muturage.
Iyo umuhanda utari nyabagendwa, abakozi b’ubuzima batinya kugera ku barwayi, abaturage batizeye abatanga ubutabazi cyangwa amafaranga n’ibikoresho bikabura, indwara ishobora kubona umwanya munini wo gukwirakwira.
Urupfu rw’abantu barenga 2,000 muri iki cyorezo ni impuruza ikomeye ku buyobozi bwa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo.
Félix Tshisekedi n’ubuyobozi bwe bafite inshingano zo gusobanura impamvu ibikorwa byo gutahura no guhangana n’icyorezo bitabashije kugera ku musaruro wihuse mu bice byinshi by’igihugu. Ariko kandi, kuba hari abantu barenga 2,000 bapfuye ntibihagije ubwabyo kugira ngo tuvuge ko bose bishwe n’imiyoborere mibi ya Perezida Tshisekedi.
Ku rundi ruhande, ibikorwa byatangajwe n’ubuyobozi bwa AFC/M23 mu bice bimwe bigenzura, ndetse n’umusaruro wa Uganda mu kugenzura abari bafite Ebola, bitanga isomo rikomeye ku kamaro ko gutabara hakiri kare, gukurikirana abahuye n’abanduye no guhuza inzego z’ubuzima n’ubuyobozi bwo ku rwego rw’ibanze.
Niba ubuyobozi bwo ku rwego rw’ibanze bushobora gushyiraho uburyo bwihuse bwo kugenzura Ebola, kuki RDC nk’igihugu gifite inzego za Leta n’abafatanyabikorwa mpuzamahanga benshi itabashije gukumira iki cyorezo mbere y’uko gihitana abarenga 2,000?
Iki ni ikibazo kitareba Ebola gusa. Ni ikibazo kijyanye n’ubushobozi bwa Leta bwo kurinda ubuzima bw’abaturage bayo.

Minembwe Capital News (MCN)





